Кіріспе
1850-ші жылдардағы Жапониядағы ұлтшылдық ұран: 尊 (尊) – Бакуматсу дәуірінде 1850 және 1860 жылдары Жапониядағы саяси қозғалыстың біріктіруші ұраны және лозунгі ретінде қолданылған "ёдзидзюкуго" (төрт сөзден тұратын күрделі сөз) тіркесі. Неоконфуциандық және жапондық инақденділікке негізделген бұл қозғалыс Токугава сёгунатын құлатып, Жапония императорының билігін қайта орнатуды мақсат етті.
2=:wikt:尊 (尊[[:wikt:王) was a yojijukugo (four character compound) phrase used as the rallying cry and slogan of a political movement in Japan in the 1850s and 1860s, during the Bakumatsu period. Based on Neo Confucianism and Japanese nativism, the movement sought to overthrow the Tokugawa shogunate and restore the power of the Emperor of Japan.
Этимология
Қытайдың көктем және күз кезеңінде Ци мемлекетінің канцлері Гуан Чжун "Патшаны құрметте, жабайыларды ығыстыр" (尊王攘夷) саясатын бастады, бұл Чжоу патшаларына сілтеме жасады. Оны қабылдап, оған адал болған Ци герцогы Хуан қытай феодалдарымен бірігіп, Қытайға қауіп төндіретін жабайыларды жеңуге кірісті. Осының үшін Конфуцийдің өзі Гуан Чжунды олардың шаш үлгілері мен киімдерінің жабайы халықтардан өзгешелігі арқылы қытай өркениетін сақтағаны үшін мақтады.
Философия
Жапонияда қолданылатын философияның бастауы Конфуций классикасы – Чунцюдың Гоньян түсіндірмесіне (Гоньян Комментарісі) салады. Токугава сёгунаты осы ұғымды пайдаланып, Чжу Си неоконфуциан мектебін (Шуши гаку) жариялады, ол Чунцюды осы тұрғыдан түсіндірді. 17 ғасырдағы конфуцийшіл ғалымдар Ямазаки Ансай мен Ямага Соко Жапония императорлық үйінің қасиеттілігі және оның басқа елдердің билеуші үйлерінен басымдығы туралы жазды. Бұл идеяларды Кокугаку ғалымы Мотоори Норинага дамытты және оны Такенучи Шикибудың Жапония императорына толыққанды адалдық туралы теориясында (尊皇論 sonnōron) көруге болады, бұл биліктегі Токугава сёгунатына қарағанда императорға көбірек адалдық таныту керектігін білдіреді. Митогаку ғалымы Айзава Сейшисай 1825 жылы жазған «Шинрон» еңбегінде қазіргі жапон тіліне соно джой терминін енгізді, онда соно Токугава сёгунатының императорға көрсеткен құрметі ретінде, ал джой – христиан дініне тыйым салу ретінде қарастырылды.
Ықпал
XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында шетелдік кемелердің Жапония суларына жиі кіріп тұруы сакоку ("ұлттық оқшаулану") саясатын күмәнді етіп жіберді. Сонно джойдың "джой" ("барбариялықтарды қуу") бөлігі 1854 жылғы Канагава шартына қарсы реакцияға айналды, ол Жапонияны шетелдік саудаға ашты. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің коммодоры Мэтью К. Перридің "қара кемелер" деп аталған әскери қауіптері астында, шартына мәжбүрлі түрде қол қойылды және самурайлардың арасында қарсылық тудырды. Токугава шогунатының императорлық сарайдың еркіне қарамастан шетелдіктерге қарсы әлсіздігі Йосида Шойин және басқа да Токугаваға қарсы көшбасшылар үшін философияның "сонно" (императорды құрметтеу) бөлігінің тиімсіздігінің дәлелі болды, және шогунатты императордың еркіне адал болатын, императордың қалауын орындай алатын үкіметпен алмастыру қажеттігін көрсетті. Осылайша, философия Чошю домені мен Сацума провинциясының бүлікші аймақтарының шақыру қағидасы ретінде қабылданып, қолдау тапты. Киотодағы императорлық сарай бұл қозғалысқа көңіл бөлісті. Император Комей осы сезімдермен келісіп, ғасырлар бойғы императорлық дәстүрді бұзып, мемлекеттік істерге белсенді араласа бастады: мүмкіндік туған сайын, ол шартына қарсылық білдіріп, шогунаттың мұрагерлік мәселесіне араласуға тырысты. Оның күш-жігері 1863 жылдың наурыз айында "Барбариялықтарды қуу туралы жарлықпен" (攘夷勅命) жемісті болды. Шогунат жарлықты орындауға ниет білдірмесе де, ол шогунатқа және Жапониядағы шетелдіктерге қарсы шабуылдарға себепкер болды, ең танымал оқиға – саудагер Чарльз Леннокс Ричардсонның қазасы болды. Басқа шабуылдардың ішінде Шимоносекидегі шетелдік кемелерді атқылау болды. Бастығы жоқ самурайлар (роннин) да бұл іске қосылып, шогунаттың шенеуніктерін және батыстықтарды өлтірді. Бұл соно джой қозғалысының шыңына жетті, себебі Батыс державалары самурайлардың батыстық мүдделерге қарсы жасаған зорлықтары үшін өтемақы талап етті. 1864 жылы төрт Батыс мемлекеті Шимоносекиге қарсы науқан ұйымдастырды, олардың нашар қорғанысын жеңіп, аймақты қысқа мерзімге басып алды. Бұл оқиға Жапонияның Батыс әскери күштеріне теңесе алмайтынын көрсеткенмен, сонымен қатар шогунатты одан әрі әлсіретіп, бүлікші провинциялардың одақтасып, оны құлатуына мүмкіндік берді, нәтижесінде Мэйдзи жаңартылуы орын алды. Бұл ұран ешқашан үкіметтің немесе бүлікшілердің ресми саясаты болған жоқ; риторикасына қарамастан, Сацума, әсіресе, Батыспен тығыз байланыста болды, қару-жарақ, артиллерия, кемелер және басқа да технологияларды сатып алды.
Мұра
Император Мэйдзидің символды түрде қайта орнатылуынан кейін, "сонно жои" ұраны "фукоку кёхэй" (富国強兵), яғни "елді байыту, әскерді күшейту" деп алмастырылды. Бұл Мэйдзи кезеңінің біріктіруші шақыруы және Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі оның іс-қимылдарының бастауы болды.