Кіріспе

Англияның Норфолк округындағы фермер, үйге кірген адамды атып өлтірді.

Ұрлық және атыс

1999 жылдың 20 тамызында 54 жастағы, отбасы құрмаған Тони Мартин Норфолк графтығының Эмнет Хунгейт ауылындағы "Блеак Хаус" атты фермасында жалғыз өмір сүрді. Ол барлығы он рет тоналып, 6000 фунт стерлинг сомасындағы жиһаз жоғалғанын айтты, бірақ полиция барлық оқиғаның орын алғанына көз жеткізе алмады. Мартин полицияның ұрлықтарға қатысты белсенсіздігіне шағымданып, көптеген заттар мен жиһаз, соның ішінде аспап-сапары мен әже сағаты ұрланғанын мәлімдеді. Ол өзі тапқан мылтық туралы да айтқан. 1988 жылы Хангерфорд трагедиясынан кейін қабылданған заңнама өзгерістері, жартылай автоматты және инерциялық мылтықтардың лицензиялану тәртібін өзгертті – екінен артық патрон сыйымдылығы бар мылтықтар қару ретінде қарастырылатын болды, оларға қару ұстауға рұқсат қағазы қажет еді. Мартин 1994 жылы бақшасынан алма ұрлап жатқан адамды ұстап, оның көлігіне оқ атқаннан кейін мылтық ұстау рұқсатынан айырылды. 1999 жылдың 20 тамызында кешке екі ұры – 29 жасар Брендон Фейрон және 16 жасар Фред Баррас, екеуі де Ноттингемшир графтығының Ньюарк-он-Трент қаласынан, Мартиннің үйіне енді. Қараңғыда, мылтығына қанатын тиеп, төмен қарай оқ атып, Мартин кіргізгендерге үш рет оқ атты (біріншісі – баспалдақта, екінші екеуі – үйдің жанындағы бөлме терезесінен қашып кетуге тырысқанда). Баррасқа артына оқ тиді, екеуі де аяқтарынан жарақат алды. Екеуі де терезеден қашып шықты, бірақ Баррас оқиға орнында көз жұмды. 2000 жылдың 10 қаңтарында Фейрон мен 33 жасар Даррен Барк (ол қашқындарды жеткізген жүргізуші болған), сондай-ақ Ньюарк-он-Тренттен, Мартиннің фермасына ұрлық жасауға сөз байластықтарын мойындады. Фейрон үш жылға, ал Барк екі жарым жылға бас бостандығынан айырылды. Барк бұрын полиция қызметкеріне шабуыл жасағаны, ұрлық жасағаны, мас күйде тәртіпсіздік тудырғаны үшін жас қылмыскерлер колониясында екі айға сотталған еді. Баррас өлтірілген түні бақша жиһаздарын ұрлады деген айыппен кепілдікпен босатылған болатын. Оның әжесі Мэри Долан: "Фермердің барлық ақшасы бар, ал Фредті ол алып кетті, мұның бәрі әділетсіз" деді.

Қылмыс ісі

1999 жылдың 23 тамызында Мартинге Баррасты өлтіру, Феаронды өлтіруге талпыну, Феаронға "дене күші қолдану ниетімен" және "өлімге қауіп келтіру ниетімен қару ұстау" айыптары тағылды. Соттағы қазылар алқасына, егер Мартиннің "өлімге немесе ауыр дене жарақатын келтіруге ниеті болмаған" деп ойласа, оны кісі өлтіру емес, қасақстандық өлтіруге кінәлі деп тағайындау мүмкіндігі бар екені айтылды. Бірақ қазылар алқасы Мартинді 10:2 дауыспен кісі өлтіруге кінәлі деп тапты. Мартинге өмір бойына бас бостандығынан айырылды, кемінде тоғыз жыл мерзім белгіленді, бірақ Лорд-бас судья бұл мерзімді көп ұзамай сегіз жылға қысқартты.

Шағым

Мартиннің айыпталулары мен үкіміне қатысты шағымы 2001 жылдың қазан айында Лорд Вулф LCJ басшылығындағы үш жоғары сатыдағы судьялар тарапынан қарастырылды. Қорғау тарапының Мартиннің өзін қорғау үшін атып түскенін дәлелдеу әрекеті апелляциялық сотта қабылданбады. Осы мәселе бойынша қорғаушылар Мартинге депрессия күшейткен параноидтік жеке тұлғалық бұзылысы диагнозы қойылғанын, сондай-ақ оның параноясы үйіне енген кез келген адамға қатысты екенін көрсетті; оған Аспергер синдромы да диагнозы қойылды. Апелляциялық сот бұл ұсынысты қабылдады және жауапкершілік шектеулілігіне байланысты Мартиннің кісі өлтіру айыбы бес жылдық жазамен адам өлтіруге ауыстырылды, ал Феаронды жарақаттағаны үшін берілген он жылдық жаза үш жылға дейін қысқартылды. Бұл жазалар бірдей мерзімде өтелуге тиіс болды.

Шартты түрде босату туралы өтініштер және босату

Мартин сотталғаннан кейін Суффолк графтығындағы Страдишаллдағы Хайпойнт түрмесінде қамалды. 2003 жылдың қаңтар айында ол мерзімінен бұрын босатылуға құқылы болғанда, шартты түрде босату жөніндегі комиссия оның өтінішін қандай да бір себеп көрсетпей қабылдамады. "Таймс" газетіне берген сұхбатында шартты түрде босату жөніндегі комиссия төрағасы сэр Дэвид Хатч Мартинді "өте қауіпті адам" деп сипаттап, ол әлі де жасаған әрекеті дұрыс деп санайтынын айтты. Мартин бұл шешімге Жоғарғы сотта шағымданып, комиссияның шешімі күшінде қалды. Мартиннің ісін қараған пробация қызметкерлері, егер Норфолк шаруашылығына тонаушылар кірсе, Мартиннің қайтадан шамадан тыс күш қолдануы мүмкін екенін, бұл "қабылданбайтын тәуекел" екенін мәлімдеді. 2003 жылдың 28 шілдесінде Мартин бес жылдық жазасының үш жылын өтегеннен кейін босатылды. Бірақ "The Sun" газетінде оның "көлік тіркеуге және қиындықсыз көтерілуге" түскен суреттері жарияланғаннан кейін жағдай күмәнді ахуалға түсті, бұл Фейронның жарақаттары айтылғандай ауыр болмағанын көрсетеді. Іс қаралып жатқанда, Фейрон героин сатуы үшін сотталғаннан кейін, шартты түрде босатылып, көлік ұрлағаны үшін айыпталып түрмеге қайтарылды. Кейін Фейрон Мартиннің қарсы талабын қайтарып алуға келіскен соң істі тоқтатты. Мартиннің адвокаты Ник Макин: "Бұрын ұрлық және шабуыл жасағаны үшін сотталған адамның отбасы, жазықсыз адамның үйін тонау кезінде атылған кезде қылмыстық зиян талап етуге тырысуы таң қалдырады. Олар заңдық көмек ала алады, ал оның құрбаны түрмеде отыр, жұмыс істей алмайды және заңдық көмекке де құқылы емес. Біздің заң жүйемізде мұндай бұрыс нәрселерге жол беруі дұрыс емес." 2003 жылдың қазан айында Daily Mirror Мартинге түрмеден босатылуына байланысты эксклюзивті сұхбат үшін 125 000 фунт төледі. Тергеу нәтижесінде Баспасөз шағымдары жөніндегі комиссия төлемді ақтады және бұл төлем қоғамдық мүддеге сай екенін, себебі Мартин "қоғамды қызықтыратын мәселеге ерекше көзқарас ұсынды" деп шешті. Босатылғаннан кейін Мартин Ұлыбританияның Тәуелсіздік партиясының (UKIP) платформасында сөз сөйледі және 2003 жылдың 7 қарашасында Лондонның Страндтағы Симпсон мекемесіндегі Дәстүрлі Ұлыбритания тобының жылдық кешкі ас мәжілісінде арнаулы қонақ ретінде болды. Мартин өзі Норфолк графтығындағы Ұлттық фронттың жиналыстарына қатысқанын айтты және кейін Британдық Ұлттық партияны қолдады. Мартиннің ағаларының бірі Эндрю Фонтейн Ұлттық фронттың негізін қалаушы мүшесі болды.

Кітаптар мен теледидар

Мартин, Т. (Джон МакВикармен бірге – редактор) (2004), "Өлтіруге құқығы бар ма?" : Тони Мартиннің тарихы, Артник, , Сондерс, Дж. (2001), Тони Мартин және Шағын үй трагедиясы, True Crime Library/Forum Press, , Терни, Б. (2005), Wanted, Waterside Press, , "Тони Мартиннің тексеруі" телефильмі, ішінара Мартиннің полициямен сұхбаттасуларының стенограммаларына негізделген. Режиссері: Дейв Нат. Мартин рөлін Стив Пембертон сомдады. Ұлыбританияда 2018 жылдың қараша айында көрсетілді.