Кіріспе
Би стилі – бұл музыкалық аспаптар мен ән сияқты музыкалық сүйемелдеумен шеңбер, жартылай шеңбер немесе қисық сызықта орындалатын әлеуметтік би стилі. Биге кез келген адам қосыла алады, бұл биде серік қажет емес. Сызықты биден айырмашылығы, шеңбер бишілері бір-бірімен физикалық байланыста болады: қол ұстасып, саусақтарымен немесе иықтарына қол қойып, би жетекшісінен еріп билейді. Бидің қарқыны жұмсақтан күштіге дейін өзгеруі мүмкін, ол көтеріңкі топтық тәжірибе немесе медитацияның бір бөлігі болуы мүмкін. Бұл, шамасы, ең ежелгі би түрі болғандықтан, шеңбер биі көптеген мәдениеттерде мерекелік шараларды, рәсімдерді өткізу, қоғамдық байланысты нығайту және бірлестікті дамыту үшін қолданылатын ежелгі дәстүр саналады. Шеңбер билері әртүрлі музыка стилі мен ырғақтарға хореографиялық түрде қойылады. Қазіргі заманғы шеңбер биі еуропалық және Таяу Шығыс мәдениеттерінен алынған дәстүрлі халық билерін, сондай-ақ ежелгі және заманауи музыкаға қойылған жаңа билермен үйлестіреді. Классикалық музыка мен қазіргі заманғы әндерге арналған шеңбер билерінің репертуары кеңейіп келеді.
Circle dance, or chain dance, is a style of social dance done in a circle, semicircle or a curved line to musical accompaniment, such as rhythm instruments and singing, and is a type of dance where anyone can join in without the need of partners. Unlike line dancing, circle dancers are in physical contact with each other; the connection is made by hand to hand, finger to finger or hands on shoulders, where they follow the leader around the dance floor. Ranging from gentle to energetic, the dance can be an uplifting group experience or part of a meditation. Being probably the oldest known dance formation, circle dancing is an ancient tradition common to many cultures for marking special occasions, rituals, strengthening community and encouraging togetherness. Circle dances are choreographed to many different styles of music and rhythms. Modern circle dance mixes traditional folk dances, mainly from European or Near Eastern sources, with recently choreographed ones to a variety of music both ancient and modern. There is a growing repertoire of new circle dances to classical music and contemporary songs.
Тарату
Қазіргі заманғы шеңбер биі көптеген мәдениеттерде кездеседі, оның ішінде араб (Левант және Ирак), Израиль (жүйттік би және Израиль халық биін қараңыз), Лури, Ассирия, Күрд, Түрік, Армян, Әзербайжан, Мальта, Украина және Балқан елдері. Сонымен қатар, Оңтүстік Азияда да таралған, мысалы, Химачал-Прадештің Нати биі, Уттаракхандтың Харул биі, Кашмирдің Ванвун биі, Джаркхандтың Джумаир биі, Гоаның Фугди биі және Непалдың Дхуда мен Дхан Нач билері бар. Таяу Шығыста және Оңтүстік-Шығыс Еуропада кең танымал болғанына қарамастан, шеңбер биі Еуропаның батысындағы Бретань, Астурия, Каталония және Ирландияда, сондай-ақ Оңтүстік Америкада (Перу), Тибетте және Американың жергілікті халықтарында (рухты биді қараңыз) да тарихи маңызға ие. Ол, әсіресе медитативтік формасында, түрлі діни дәстүрлердегі құлшылықтарда қолданылады, оның ішінде Англия шіркеуі мен Исламның Хадра Дхикр (немесе Зикр) билері де бар.
Балқан
Босния және Герцеговинадағы "Stećci" (жекеше "Stecak") деп аталатын ортағасырлық қабір тастары 12 ғасырдың соңынан 16 ғасырға дейін сақталған жазулармен және тізбекте билейтін адамдар сияқты бейнелермен әшекейленген. Ерлер мен әйелдер иық деңгейінде қол ұстасып, бірге билейтін суреттері бейнеленген, бірақ кейде топтар бір ғана жыныстан құралған. Македониядағы Злетово қаласының жанындағы Лесново монастырының (Лесново монастыры) 14 ғасырға жататын қабырға суреттерінде жас жігіттердің қолымен тізбектеліп, дөңгелек би билейтін көрінісі көрсетілген. 1344 жылғы жылнама Задар қаласының халқын мерекеде дөңгелек би билеп, ән салуға шақырады. Дегенмен, Болгариядан алынған 14 ғасырға жататын уағыз қолжазбасында тізбекті билер "шайтандық және қарғысқа лайық" деп сипатталған.
Орталық Еуропа
Германияның шеңбер биі "Рейген" деп аталады; ол 10 ғасырдан бастау алады және ерте христиандық мерекелерде орындалған құлшылық билерінен пайда болған болуы мүмкін. Шіркеу билеушілері шіркеудің немесе оттың айналасында билеуді жиі айыптаған, бұл оның қаншалықты танымал екенін көрсетеді. Тирольдегі Рункельштейн сарайындағы фрескалардың бірі (14 ғасыр) Венгрия патшайымы, Польшаның Елизаветасы тізбек биді бастап келе жатқандай бейнеленген. 15 ғасырдан бастап Чехияда да шеңбер билері кездескен. Билер көбінесе ауылдың жасыл алаңындағы ағаштардың айналасында орындалған. Польшада да ең алғашқы ауылдық билер шеңбер немесе қатар түрінде, қатысушылардың ән айтуымен немесе қол соғуымен бірге өткізілген.
Жерорта теңізі
XIV ғасырда Джованни Боккаччо өз әндеріне немесе музыканттардың сүйемелдеуімен дөңгелек би билеген ерлер мен әйелдерді сипаттады. Амброджио Лоренцеттидің 1338-1340 жылдары Сиенада салған фрескаларының бірі "көпір" бейнесін жасап билейтін әйелдер тобын көрсетеді, ал тағы бір әйел домбыра тартып отырады. Батыс Еуропадан Осман империясының астанасы Константинополге келген екі саяхатшы туралы мәліметтер бар. 1577 жылы Соломон Швейгер грек тойындағы оқиғаны былайша сипаттады: «Содан кейін олар бір-біріне қол ұстасып, шеңбер құрды, шеңберді айналды, аяқтарын қатты қадап, таптап жүрді; біріншісі ән салды, ал қалғаны соңынан қосылды». «Гректердің тобы, көбінесе он немесе одан да көп адамнан, ашық жерге шығып, бір-бірінің қолынан ұстады, дөңгелек құрды, енді артқа, енді алға қадам басты, кейде айналып, грек тілінде ән салды, кейде аяқтарымен жерді қатты таптап тұрды». Швецияда ортағасырлық әндерде көбінесе би туралы айтылады. Ұзын тізбек құрылып, жетекші өлеңдерді айтып, ырғақты белгілейді, ал басқа бишілер хорға қосылады.
blockquote|then they joined arms one upon the other, made a circle, went round the circle, with their feet stepping hard and stamping; one sang first, with the others all following after. blockquote|a company of Greeks, often of ten or more persons, stepped forth to the open place, took each other by the hand, made a round circle, and now stepped backward, now forward, sometimes went around, singing in Greek the while, sometimes stamped strongly on the ground with their feet. In Sweden, medieval songs often mentioned dancing. A long chain was formed, with the leader singing the verses and setting the time while the other dancers joined in the chorus.
Уақыт
Hora биі Балқан аймағында пайда болған, бірақ басқа елдерде де кездеседі (Румыния және Молдова сияқты). Бишілер бір-бірінің қолын ұстап, әдетте сағат тіліне қарсы айналатын шеңбер құрайды, сонда әрбір қатысушы үш қадам алға және бір қадам артқа жылжиды. Hora тойлар мен мерекелерде жиі орындалады және ауылдық жерлерде халықтық ойын-сауықтың маңызды бөлігі болып табылады. Болгарияда міндетті түрде шеңбер құрудың қажеті жоқ, адамдар иілген тізіммен де билей береді.
Қоңыр
Коло – Сербия және Босния сияқты Оңтүстік славян аймақтарында кең таралған ұжымдық халық биі. Ол бишілер құратын шеңбердің атымен аталады. Бишілердің тобы (көбінесе ондаған адам, ең кемі үш) бір-бірінің қолынан ұстап, бір-бірінің белдерін қысып тұрады (көбінесе шеңбер түрінде, сондықтан осылай аталады). Әдетте, белден жоғары қозғалыс байқалмайды.
Каламатиандар
Каламатиано – Грекия мен Кипрде кең таралған грек халық биі, және ол әлемдегі көптеген әлеуметтік жиындарда жиі орындалады. Грек халық билерінің көпшілігі сияқты, бұл би де сағат тіліне қарсы айналып, бишілер қол ұстасып билейді. Алдыңғы биші көбінесе екінші бишінің қолына орамал ұстап, осы арқылы күрделі қимылдар мен акробатикалық элементтерге мүмкіндік жасайды. Каламатианоның қадамдары Сыртос биінің қадамдарымен ұқсас, бірақ Сыртос биі баяу және салтанаттырақ, оның ырғағы бірқалыпты.
Сарданай
Сардана – Каталонияға тән айналма бидің түрі. Әдетте, оны тәжірибелі биші жетекшілік етеді. Бишілер би бойында қол ұстасып билейді: құрғақ бөлігінде қолдарды төмен түсіріп, ал ұзын бөлігінде иық деңгейіне дейін көтереді. Бұл би бастапқыда Эмпорда аймағында пайда болған, бірақ 20-шы ғасырда Каталонияның барлық аймақтарында кеңінен танымал болды. Оның екі негізгі түрі бар: бастапқы Sardana curta (қысқа сардана) және көбірек таралған Sardana llarga (ұзын сардана).
Сирті
Сиртос және Каламатианос – грек билері, бишілер қол ұстасып, оңға қарап, қисық сызықпен билейді. Сызықтың оң шетіндегі биші – жетекші. Жетекші сонымен қатар жеке орындаушы болып, қалған бишілер негізгі қадамды орындағанда, әдемі бұрылыстар мен шеберліктерді импровизациялай алады. Сыртостың кейбір бөлімдерінде бишілер жұптап, бір қолқапты екі жағынан ұстап билейді.
Дро
Дро – "бұрылыс" деген мағына беретін бретондық шеңбер биі. Бишілер ұзын тізбек құрып, кішкентай саусақтарын байланыстырып, қолдарын шайқап, сол жаққа қарай қозғалады. Қол қозғалыстары ең алдымен жоғары және артқа қарай екі дөңгелек айналымнан, содан кейін кері бағытта бір айналымнан тұрады. Жетекші (тізбектің сол жағында тұрған адам) тізбекті спиральға айналдырып немесе оны екі рет бүгіп, би алаңында әсем үлгілер жасап, бишілердің бір-бірін көруіне жағдай жасайды.
Фарерлік тізбек биі
Фарерлік тізбек биі – Фарер аралдарының ұлттық дөңгелек биі. Бұл би орта ғасырларда пайда болған және басқа Еуропа елдерінде діни сенімдерінен айырмасы болғандықтан шіркеу тарапынан тыйым салынған, бірақ Фарер аралдарында ғана сақталған. Би дәстүрлі түрде дөңгелек құрап орындалады, бірақ көп адам қатысқанда дөңгелек ішінде әртүрлі қозғалыстармен айналып, тербеліске түседі. Бидің өзі тек бір-бірінің қолын ұстап, аяқтарды қиыстырмастан екі қадам солға, бір қадам оңға қарай жылжудан тұрады. Биге көбірек адам қосылғанда дөңгелек бүгіліп, ішінде жаңа дөңгелектер пайда болады.
Киелі шеңбер биі
Киелі шеңбер биін Шотландиядағы Findhorn Foundation қауымдастығына Бернхард Возен әкелді; ол Шығыс Еуропаның әртүрлі елдерінен жинаған дәстүрлі шеңбер билерін көрсетті. Колин Харрисон, Дэвид Робертс және Джанет Роуэн Скотт осы билерді Ұлыбританияның басқа аймақтарына жеткізіп, оңтүстік-шығыс Англияда, содан кейін Еуропа, АҚШ және басқа елдерде тұрақты топтар құрды. Бұл желі Австралия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка, Оңтүстік Америка және Үндістанға дейін тараған. Бишілердің назарын шоғырландырып, дөңгелек пішінде ұстау үшін шеңбердің ортасына гүлдер немесе басқа да заттардан тұратын шағын композиция қойылады. Киелі шеңбер биі қауымдастығында "қасиетті" деген ұғым туралы көп пікірталас болып тұрады.
Дабке
Дабке Ливан, Сирия, Палестина, Израиль, Иордания және Түркияда танымал. Бидің ең танымал түрі – Аль-Шамалия (الشمالية). Ол қол ұстасып, жарты шеңберге орналасқан ерлер тобының алдында тұратын лаувихтен (لويح) құралады. Лаувихтің қатесіздікке, импровизациялау қабілетіне және шапшаңдыққа (әдетте жеңіл аяқпен) ерекше жарасымды болуы қажет. Бишілер үйлесімді қозғалыс пен қадамдар жасайды, ал әншілер әндерін аяқтағанда лаувих жарты шеңберден бөлініп, жеке билеуге шығады. Лаувих – қуанышты отбасылық тойларда орындалатын дабке биінің ең танымал түрі.
Говенд
Говенд – күрд халқының ең танымал дәстүрлі билерінің бірі. Ол Таяу Шығыстың басқа билерінен ерлер мен әйелдердің екеуі үшін де орындалатынымен ерекшеленеді.
Қиға
Хигга – бірнеше бишілер бір-бірінің қолын ұстап, тізім немесе шеңбер құрайтын ассириялық халық биінің басты стильдерінің бірі. Ол көбінесе тойларда және қуанышты шараларда орындалады. Хигга – күйеу мен қалыңдықты қабылдау залына қарсы алу кезінде ойналатын алғашқы ритм. Бишілер орындайтын әртүрлі аяқ қозғалыстары бар. Хигганың басындағы биші көбінесе шеттеріне мұңғылдар мен қоңыраулар тігілген орамалмен билейді, ол қозғалғанда дыңғыралайды. Көптеген ассириялық тойларда әсем таяқ та қолданылады. Сонымен қатар, "хигга" термині ассириялықтардың барлық шеңбер билерін атау үшін де қолданылады.
Кохари
Кохари – армян халық биі, оны бүгінде армяндар, ассириялықтар, әзербайжандықтар, күрдтер, понтиялық гректер және түріктер билейді. Бишілер бір-бірінің иығына қолын қойып, жабық шеңбер құрайды. Кохаридің қазіргі заманғы түрлеріне "тремоло қадамы" қосылған, ол бүкіл денеді дірілдетуді қамтиды. Әзербайжанда бұл би баяу және жылдам бөлімдерден тұрады, және үш түрі бар. Үнемі, күшті екі реттік секіру кездеседі. Понтиялық гректер қолдарын иыққа тіреп билейді және оңға қарай жылжиды.
Үндістан
Дөңгелек би Гималай аймағы мен Орталық Үндістанда кең таралған. Оңтүстік Азиядағы кейбір дөңгелек билер: Химачал-Прадеш штатының Нати биі, Уттаракханд штатының Харул биі, Кашмирдің Ванвун биі, Джаркханд штатының Джумаир және Домкач билері, сондай-ақ Гоа штатының Фугди биі.
Пәкістан
Пәкістанның Читрал ауданындағы Калаш халқының халық биі – айналма би.
Непал
Лимбу халқының "Дхан Нач", шерпа және хёльмо халқының "Сябру" (биі), рай халқының "Сакела", кхас халқының "Дэуда" – Непалдың кең таралған айналма билерінің бірнешесі.
Журналдар
"Драмбит" - Оңтүстік Африка шеңбер би журналы. "Грейпвайн" - "Шеңбер би достары" тоқсандық журналы. ISSN 1752 4660.