Кіріспе
Екі немесе одан көп дақылды жақын жерде өсіруді қамтитын бірнеше дақылды өсіру тәжірибесі. Аралас егіс – бір егістікте бір мезгілде екі немесе одан көп дақылды өсіруді қамтитын бірнеше дақылды өсіру тәжірибесі, поликультураның бір түрі. Аралас егістің ең көп тараған мақсаты – бір дақылда пайдаланылмаған ресурстарды немесе экологиялық процестерді пайдаланып, белгілі бір жер телімінде өнімділікті арттыру.
Intercropping is a multiple cropping practice that involves the cultivation of two or more crops simultaneously on the same field, a form of polyculture. The most common goal of intercropping is to produce a greater yield on a given piece of land by making use of resources or ecological processes that would otherwise not be utilized by a single crop.
Әдістер
Екі дақылдың кеңістіктік және уақытша үйлесу дәрежесі шамалы өзгеше болуы мүмкін, бірақ дақыл шаруашылығы жүйесі аралас егіс болып саналуы үшін екі талап та қанағаттандырылуы тиіс. Сан алуан аралас егіс түрлері белгілі, олардың барлығы уақыт және кеңістік араласуын әртүрлі дәрежеде өзгертеді.
Аралас егіс
Аралас егіс – қол жетімді кеңістікте еркін араластырылған бірнеше дақылдан тұрады. XXI ғасырда Эфиопия, Эритрея, Грузия және тағы бірнеше елде бұл кең таралған практика болып табылады. Еркін аралас егіс мыңдаған жылдар бойы қолданылып келеді. Орта ғасырдағы Англияда шаруалар мал азығын дайындау үшін сұлы мен арпаны араластырып, оны дренаж немесе дренаж жүгері деп атаған. Француз шаруалары да бидай мен қарабидайды араластырып, «пайн де метель» немесе аралас дәнді нан жасаған. Орақ шабудың жеңілдігі және сатып алушылардың қалауы кейінірек фермерлерді бір түрлі дақылды егуге бағытталды.
Қатарлы дақылдар
Қатарлы егіс – ауыл шаруашылығы машиналарын, қатарлы егістердің маусымдық жұмыстарына бейімделген техникамен өңдеуге немесе басқаша күтім жасауға мүмкіндік беретін, жеткілікті кең қатарларға отырғызылатын егіс. Мұндай егістер себудің орнына қатарлап егіледі немесе көшеттеп отырғызылады. Олар көбінесе базарлық бақша шаруашылығында (көлік шаруашылығында) немесе жеке бақшаларда өсіріледі. Қатарлы егістерді өсіру алғаш рет б.з.д. 6 ғасырда ежелгі Қытайда басталған.
Уақытша
Уақытша аралас егіс жылдам өсетін егісті, баяу өсетін егістің пісіп жетілуіне дейін жинап алу үшін, бірге себу тәжірибесін қолданады.
Реле
Қосымша уақытша бөлініс ретрансляциялық егісте де кездеседі, онда екінші дақыл бірінші дақыл өсіп тұрғанда, көбінесе репродуктивтік дамудың немесе жеміс берудің басында себіледі, соның салдарынан бірінші дақыл екінші дақылдың толыққанды өсуі үшін жиналып алынады. Дақылдарды кезектестіре егу – бұл осыған ұқсас тәжірибе, бірақ ол аралас егіс түрі емес, себебі әртүрлі дақылдар бір маусымда емес, бөлек өсу маусымдарында өсіріледі.
Ресурстарды бөлу
Топырақ, климат, егілмелі дақылдар мен олардың сорттарын ескере отырып, мұқият жоспарлау қажет. Егістердің физикалық кеңістік, қоректік заттар, су немесе күн сәулесі үшін бір-бірімен бәсекелеспеуі аса маңызды. Аралас егіс стратегияларының мысалдары: терең тамырлы дақылды беткей тамырлы дақылмен бірге, немесе жартылай көлеңкеге зәру қысқа дақылды биік дақылмен бірге отырғызу. Инга аллеялық егісі, кесу-жару егістігінің экологиялық құрылымын бұзудың орнына ұсынылған балама болып табылады. Егістерді мұқият таңдағанда, қосымша агрономиялық пайдалар да қол жеткізіледі.
Өзаралық
Екі дақылды жақынға отырғызу, әсіресе егер екі өсімдік бір-бірімен өзара әрекеттесіп, біреуінің немесе екеуінің де өнімділігін (соның салдарынан түлімін) арттырса, тиімді болуы мүмкін. Мысалы, желде немесе қатты жаңбырда жатып қалуға бейім өсімдіктерге (жатып қалуға осал өсімдіктерге) серік дақыл арқылы құрылымдық қолдау көрсетілуі мүмкін. Қара бұрыш сияқты өрмелегіш өсімдіктер де құрылымдық қолдаудан пайда көреді. Кейбір өсімдіктер арамшөптерді басуға немесе қоректік заттармен қамтамасыз етуге қолданылады. Жұқа немесе жарыққа сезімтал өсімдіктерге көлеңке немесе қорғаныс берілуі мүмкін, немесе әйтпесе пайдаланылмаған жер пайдаланылуы мүмкін. Мысалы, тропикалық көп қабатты жүйеде кокос жоғары қабатты, банан ортаңғы қабатты, ал ананас, имбирь немесе бұршақ тұқымдас мал азығы, дәрілік немесе хош иісті өсімдіктер ең төменгі қабатты алып жатады. Үйлесімді өсімдіктерді араластырып өсіру биологиялық әртүрлілікті арттырады, McDaniel және авторлар. 2014 ж. және Lori және авторлар. 2017 ж. бұршақ тұқымдас дақылдарды араластырып өсірудің топырақтың әртүрлілігін арттыратынын, немесе бір дақыл ортасында кездеспейтін әртүрлі жәндіктер мен топырақ организмдері үшін тіршілік ортасын қамтамасыз ететінін анықтады. Бұл организмдер өсімдіктерге азот фиксациясы арқылы сияқты құнды қоректік заттармен қамтамасыз ете алады.