Кіріспе

Оңтүстік Қытай теңізінің солтүстігіндегі арал. Пратас аралымен байланысты суларда үш теңіз асты нысаны бар: Пратас атолы, Солтүстік Верекер жағалауы және Оңтүстік Верекер жағалауы. Жағалаудың батысында көптеген мұнай ұңғымалары орналасқан. 2007 жылы аралда Донгша атолы ұлттық паркі құрылды. Қытай Халық Республикасы аралға құқығын жариялайды, Пратас атолы сондай-ақ Пратас рифі деп те аталады. Тунша аралы (Тунша Тао) – аралдың мандарин тіліндегі атауының Уэйдж-Гайлз жүйесімен жазылған нұсқасы, ал Донгша аралы (Донгша Дао) – пиньиньмен жазылған атау. Сол тілдегі бірдей атаумен кішірек арал Тайвань басқаратын Мацу аралдарындағы Донгьин ауылында, Шығыс Қытай теңізінде орналасқан. Арал, атолл және жағалауларды қамтитын аймақ Пратас аралдары деп те аталады (осы атауларға қарамастан, Пратас аралы – жалғыз арал, аралдар тобы емес). Он жылдар өткен соң, HMS Reynard кемесінің құлау орындасынан қазандықтары мен механизмдерінің бөліктері атолда көрініп тұрды. 1859–1861 жылдары британдық отарлық кеңсесі мен Гонконгтың отарлық билігі арасында атолдағы басты аралға шамшырақ салу туралы хат алмасу болды. Шиамендегі (Амой) британдық кәсіпкер оны салуды ұсынғанымен, шығын тым жоғары болғандықтан мәселе тоқтатылды. Хат алмасудан ешкім атолының белгілі бір құзыретке жататынын есептемегені анық болды, сондықтан кез келген құрылыстың заңдылығын қамтамасыз ету үшін келіссөздер қажет болуы мүмкін. Бұл бастаманың салдары ретінде 1858 жылы Корольдік теңіз күштерінің зерттеу кемесі атолының егжей-тегжейлі алғашқы зерттеуін аяқтады, нәтижесінде Британдық адмиралтейство 1858 жылғы сәуірде «Пратас рифі мен аралының жоспары» атты Ж. Ричардс және басқалардың еңбегін жариялады. Соңғы картада шамшырақ орнату үшін үш орын ұсынылды: Пратас аралында, солтүстік-шығыс бұрышында немесе HMS Reynard кемесі құлаған оңтүстік жағасында. Лагунаның солтүстік-шығыс бұрышында картада «Джунктердің тұрақтап қалуы» деп жазылған, бұл балық аулау және басқа да кіші кемелердің тұрақты пайдалануын көрсетеді. Картада кемелердің кіруі үшін қауіпсіз тереңдік 15 фут (5 метр) ғана екені көрсетілген, сондықтан ол салыстырмалы түрде кішкентай кемелерге ғана шектелген. 1866 жылы табиғатты зерттеуші Кэтберт Коллингвуд Пратас аралына сапар шегіп, кейіннен оның сипаттамасын жариялады. Дипломатиялық шиеленістен кейін Қытайдың егемендігі қайта орнатылды, ал Нишизава Гуандун провинциялық үкіметі өтемақы төлегеннен кейін және қытай балықшылардың қасиетті орнын қиратқаны үшін өтемақы төлегеннен кейін аралдан кетті. 1930 жылдың желтоқсан айында (Нидерланды) шхунасы Пратас аралынан тыс жердегі коралл рифіне соқтығып, қирады. 1944 жылдың 22 мамырында америкалық суасты кемесі Пикуда Жапондық канонерлік қайық Хашидатені торпедалап батырды, ол Пратас аралынан тыс Оңтүстік Қытай теңізінде, істен шыққан жолаушылар-жүк кемесі Цукуба Маруды сүйреп әкеліп жатқанда. Зардап шеккендер туралы мәлімет жоқ, бірақ оның командирі қаза тапты. Жапондық теңіз күштері Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пратас аралын басып алды. Жапондық теңіз күштері аралды ауа райы станциясы және тыңдау бекеті ретінде пайдаланды. 1945 жылдың 29 мамырында сағат 10:22-де Австралиялық коммандостар мен Блюгилл суасты кемесінен келген АҚШ теңізшілерінен құралған топ АҚШ туын көтеріп, аралды АҚШ территориясы деп жариялады және оны Блюгилл аралы деп атады. Топ радио мұнарасын, ауа райы станциясын, отын және оқ-дәрі қоймаларын, сондай-ақ бірнеше ғимараттарды қиратты. Жапондықтар Блюгилл келгенге дейін аралды тастап кеткендіктен, оларға қарсылық көрсетілмеді. Пратас аралы кейін Қытай Республикасының Гуандун провинциясына қайтарылды. 1946 жылдың 12 қыркүйегінде Қытай Республикасының теңіз күштері Пратас аралын басып алып, гарнизон құрды. 1965 жылдың 18 шілдесінде Оңтүстік Қытай теңізінде жүріп жатқан USS Frank Knox Pratas Reef-ке соқтығып, 24 тамызда қиын құтқару операциясынан кейін ғана босатылды. 1996 жылдың 13 сәуірінде Тайвань Каосиуң аудандық сотының құзыреті Тунша аралына (Пратас аралы) дейін кеңейтілді. 1999 жылдың мамыр айында Каосиуң қаласының мэрі Фрэнк Хсиэ аралға сапар шегіп, аралдағы балық аулау станциясына мекенжай тақтасын орнатты. 2007 жылдың қаңтарында ҚХР үкіметі Пратас атолын Тайваньдағы алғашқы теңіз ұлттық паркі – Донгша атолы ұлттық паркі деп жариялады. 2013 жылдың 8 қаңтарында Пратас аралында Чунгхуа поштасының кеңсесі ашылды. 2020 жылдың қыркүйегінде ҚХР Тайваньның негізгі аралы мен Пратас аралы арасындағы суларда әуе жаттығуларын өткізді, ол ҚХР-дың әуе қорғанысының сәйкестендіру аймағына (ADIZ) кірді. Ұшақтар аймақтан кеткенше, Тайвань әскерилері радио арқылы ескерту жасады. 2020 жылдың 15 қазанында Uni Air әуе компаниясының тұрақты азаматтық чартер рейсі Гонконгтың әуе трафик диспетчерлері ұшақтың капитанына 26 000 фут (7925 метр) төменде «қауіпті жағдайлар» орын алып жатқанын және Uni Air ұшағы Гонконгтың әуе ақпараттық аймағына (FIR) кіре алмайтынын хабарлағаннан кейін Тайваньның негізгі аралынан Пратас аралына бару сапарын тоқтатуға мәжбүр болды. Пилот пен әуе трафик диспетчері арасындағы әңгіменің стенограммасын Тайвань азаматтық авиация басқармасы жариялады. Келесі күні Тайваньдың ұлттық қорғаныс министрі Йен Тех фа ҚХР-ды «халықаралық авиация тәртібін бұзудан» аулақ болуға шақырды. 2020 жылдың 20 қазанында ҚХР Бас штабының орынбасары, генерал-лейтенант Ли Тиншэн (李廷盛) Пратас аралына сапар шекті. Ол әскери қызметкерлердің тұрғын үй жағдайларын тексеріп, оларға нұсқаулар берді. 2020 жылдың 26 қазанында Uni Air ұшағы Тайваньның негізгі аралы мен Пратас аралы арасындағы қатынасты жүзеге асырды. 2020 жылдың 27 қазанында ҚХР-дың Y8 әскери ұшағы Тайваньның негізгі аралы мен Пратас аралы арасындағы Тайваньның әуе қорғанысының сәйкестендіру аймағына (ADIZ) бұл айда жиырма бірінші рет кірді. 2020 жылдың 28 қазанында ҚХР-дың Тайвань істері жөніндегі кеңсесінің өкілі Чжу Фэнляньнан Фуцзянь және Гуандун провинцияларындағы ҚХА әскери жаттығуларының жарықсында Пратас аралын ҚХР-дан тартып алу жоспары бар-жоғы туралы сұрақ қойылды. Фэнл жауап берді, ол гипотетикалық сұрақтарға жауап беруге міндетті емес. 2020 жылдың 2 қарашасында сегіз қытайлық PLAAF ұшағы Пратас аралына жақын теңіз ауданындағы Тайваньның ADIZ-ін бұзды. 2020 жылдың 3 қарашасында Y-8 ұшағы Тайваньның негізгі аралы мен Пратас аралы арасындағы Тайваньның ADIZ-іне кірді. 2020 жылдың 4 қарашасында Тайваньның ұлттық қорғаныс министрі Йен Тех фа заң шығару отырысында 2020 жылдың қаңтарынан бері 276 ҚХР әскери ұшағы Тайваньның негізгі аралы мен Пратас аралы арасындағы әуе кеңістігіне кіргенін мәлімдеді, бұл Йеннің Оңтүстік Қытай теңізінде ҚХР-дың өзінің ADIZ-ін құру жоспарларымен байланыстырған әрекеті. 2020 жылдың 6 желтоқсанында ҚХР әуе күштерінің Y-8 ұшағы Тайваньның ADIZ-іне Тайваньның негізгі аралы мен Пратас аралы арасында кірді, бұл желтоқсан айында ҚХР әскери ұшақтары Тайваньның ADIZ-іне кірген бесінші күн болды.

Сағалар арасындағы қатынастар

Қытай Халық Республикасы Пратас аралдарын (东沙群岛) Гуандун провинциясының Шаньвей (Шуабуэ) қаласының Чэньку (Чэнку) ауданының құрамына кіретін жер ретінде қарастырады. Анонимді ҚХА дереккөзінің мәлімдемесіне сәйкес, Қытай шамамен 2010 жылы Оңтүстік Қытай теңізіндегі әуе қорғанысының идентификациялық аймағын (ADIZ) құру жоспарларын жасаған, ол Пратас аралдарының әуе кеңістігін де қамтиды. 2020 жылдың соңында ҚХА-ның Тайваньның ADIZ-інің оңтүстік-батыс бөлігінде және Пратас аралдары маңындағы әрекеттері, Қытай бұл аймақты ADIZ-дің бөлігі деп жариялауы мүмкін деген күмәндіктерге орын берді. 2020 жылдың екінші жартысында аралға жақын жерде қытай әскери жаттығулары мен ұшулар туралы көптеген хабарлар Пратас аралдары мен Тайвань арасындағы жабдықтау жолын үзуге жасалған әрекет ретінде қабылданып, түсіндірілді.

Пратас аралы елді мекені

Тұрақты тұрғындары жоқ арал болғандықтан, оны көбінесе балықшылар, әскери қызметкерлер және зерттеушілер барып тұрады. DXCC және «Ілеспе аралдар» жүлдесіне қатысатын әуесқой радиооператорлар да кейде келіп тұрады.

Көрнекті орындар

1946 жылдан кейін обелиск орнатылды. 1954 жылы Пратас аралындағы Қытай Республикасы үкіметінің қызметкерлері аралдың оңтүстік жағында, мұхитқа қарап, тас тақташа орнатты. Да Ван ғибадатханасы «Куан Канг» және «Оңтүстік Қытай теңізінің құдайы» Мазуға арналған. Гуан Гонгтың мүсіні 1948 жылы каноэмен Пратас аралына келген деген әңгіме бар. 1975 жылы Пратас аралындағы әскерилер оған құлшынатын ғибадатхана салды. Бүгінге дейін каноэ ғибадатханада сақтаулы. Әскерилер оған құрбандық ретінде шамыштар мен шамдар сыйлап, ал мүсіннің алдына алтын жазулы тақта іліпті. Ғибадатхананың алдында әскерилер салған «Евер Грин» павильоны бар. Бұл аралдағы ең жасыл, көркем жер.

Энергия

Арал электр қуатын дизель отынымен жұмыс істейтін генераторлар арқылы алады. 2016 жылдың наурыз айында Жағалау күзеті әкімшілігі салған күн энергиясы жүйесі пайдалануға берілді. Жүйенің ауданы 310,6 м² және ол жыл сайын 53 200 кВт·сағ электр энергиясын өндіреді.

Көлік

Дунша аралы әуежайы Пратас аралының солтүстік жағында орналасқан ұшу-қону жолағына және шығыс жағында шағын әуежай терминалына ие. Әуежайды Қытай Республикасының (ROC) әскерилері пайдаланады. Аралдың оңтүстік-шығыс жағында негізгі және көмекші шатырлар орналасқан. Жанармай құю мүмкіндігі жоқ. Оңтүстік-шығыс жағалауындағы екі пирс шағын су кемелерінің қонуына мүмкіндік береді. Пратас аралының ортасынан өтетін және VHR7 деп аталатын шеңбер, авиациялық мақсаттар үшін тыйым салынған аймақ болып табылады. VHR7 кодындағы "VH" "Гонконгты", ал "R" "Шектелген аймақты" білдіреді.