Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тыргу Жиу (венгрше: Szilvásárhely) – Румынияның Ольтения аймағындағы Горж округінің орталығы. Ол Оңтүстік Карпат тауларында, Жиу өзенінің жағасында орналасқан. Қала басқаруындағы сегіз елді мекен: Бырсешти, Драгоени, Езурени, Полата, Преайба Маре, Романешти, Слобозия және Урсати. Қала Константин Бранкузидің мүсіндік кешенімен әйгілі.
Târgu Jiu (, Hungarian: Szilvásárhely) is the capital of Gorj County in the Oltenia region of Romania. It is situated on the Southern Sub Carpathians, on the banks of the river Jiu. Eight localities are administered by the city: Bârsești, Drăgoieni, Iezureni, Polata, Preajba Mare, Romanești, Slobozia, and Ursați. The city is noted for the Sculptural Ensemble of Constantin Brâncuși.
Тарих
Қала атауын өзінен өтетін Жиу өзенінен алған. Ежелгі заманда қаланың бүгінгі орнында орманмен қоршалған дакийлік ауыл болған. Римдіктер Ольтенияны жаулап алғаннан кейін (101-102 жж.), сол кездегі маңызды бағыттарды байланыстыратын жолдардың маңында әскери бөлімдер орналастырылған. Таргу-Жиу – Ровинар темір жолын қазу кезінде қаланың оңтүстік-шығыс бөлігінде мозаикалар, монеталар, керамика және римдік кірпіштер табылған. Бұл және ежелгі куәліктер Таргу-Жиудың Рим империясы тұсында сауда орталығы (викус) болғанын көрсетеді. Дунайды Трансильваниямен байланыстыратын маңызды жол қала арқылы өтеді, сондықтан тарихшылар Траян басшылығымен рим әскерінің бір бөлігі қаланың қазіргі орнында тоқтаған, содан кейін өткен деген пікірде. 271 жылы рим әскерінің шығуынан кейін қала латын әсері аймағында қалды, негізінен Константин Ұлының Ольтенияға араласуына байланысты, ол оны империялық билікке бағындыруға тырысқан. Константиннің қазіргі Корабия (бұрынғы Сукидава) мен Болгарияның Гиген қалалары арасында Дунай өзеніне екінші көпір салу туралы шешімі осы аймақты Римнің бақылауында ұстаудың маңыздылығын көрсетті. Көпірдің ұзындығы 2400 метрден асты, ол барлық уақыттағы ең ұзын көпірлердің бірі болды. Бұл аумақ 13 ғасырда солтүстік Ольтенияны құраған влах (румын) воеводасы Литовое билігінде болды. Ол алғаш рет 1247 жылдың 2 шілдесінде Венгрия королі Бела IV (1235-1270) шығарған грамотада еске алынған. 1277 жылы (немесе 1277-1280 жылдар аралығында) Литовое Венгрия королі Ладислав IV (1272-1290) таққа талап еткен жерлер үшін венгрлермен соғысқан, бірақ Литовое оларға салық төлеуден бас тартқан. Литовое шайқаста қаза тапты. Қала туралы алғашқы жазбаша мәлімет 1406 жылдың 23 қарашасында Мирча Батрыннің бұйрығымен жасалған құжатта кездеседі. 1497 жылдан бері қала Горж округінің орталығы болып табылады. Бала кезінде осы жерде тұрған Константин Бранкушиге Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқандарға арналған "Батырлар көшесі" (Calea Eroilor) ескерткішін жасау тапсырылды, ол 1938 жылы аяқталды. Оның ірі мүсіндері қазір Таргу-Жиудағы басты туристік орындар болып табылады: Үнсіздік үстелі, Орындықтар аллеясы, Ғашықтар қақпасы және Шеңберлі бағана. Соңғысы қаланың гербінің ортаңғы бөлігінде бейнеленген. 1950 жылдары коммунистік мэр Бранкушинің "буржуазиялық" өнерін жоюды жоспарлаған, бірақ жоспар орындалмады. Таргу-Жиу тұтқындық лагері қаланың солтүстік-шығыс бөлігіндегі изоляциялық жазалау орталығы болды. 1895 жылдан 1939 жылға дейін және 1945 жылдан кейін ол тұрақты түрме болып жұмыс істеді, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде түрлі санаттағы адамдарды ұстау лагері ретінде танымал болды. 1943-1944 жылдары Георге Георгиу-Деж, Чиву Стойка, Мишу Дульгеру, Николае Чаушеску және Лукрециу Петрескуану тұтқындалды. 1960 жылдардан бастап көмірдің ашық карьерде өндірілуі халық санының жылдам өсуіне әкелді. Жергілікті өнеркәсіптің басқа салаларына ағаш өңдеу, машина жасау, тоқыма, шыны бұйымдар және құрылыс материалдарын (цемент, кірпіш және плитка) өндіру кіреді. 1992 жылы Бранкуши атындағы университет құрылды.
The city takes its name from the river Jiu, which runs through it. In antiquity, there was a Dacian village in around the location of today's city surrounded by forests. After the Roman conquests of Oltenia (101 102), military units were stationed around the roads that connected different important routes at the time. During the digging of the Târgu Jiu Rovinari railroad, mosaics, coins, ceramics and Roman bricks were found in the south eastern part of the city. This and ancient testimonies support the idea that Târgu Jiu was a commercial town (a vicus) while under the Roman Empire's rule. A very important route that connects the Danube to Transylvania runs through the city, so historians believe that part of the Roman army under Trajan's leadership stayed and then passed in the actual location of the city. After the 271 withdrawal of the Roman army, the city remained in the Latin influence zone, mainly because of Constantine The Great's involvement in Oltenia which he sought to bring under imperial rule. The importance of keeping this zone under Rome's control was underlined by Constantine's decision to build a second bridge over the Danube between today's Corabia (then Sucidava) and the Bulgarian city of Gigen. It was over 2400 meters long, one of the longest of all time. This territory was under Litovoi's rule, a Vlach (Romanian) voivode in the 13th century, whose territory comprised northern Oltenia. He is mentioned for the first time in a diploma issued by king Béla IV of Hungary (1235–1270) on 2 July 1247. In 1277 (or between 1277 and 1280), Litovoi was at war with the Hungarians over lands King Ladislaus IV of Hungary (1272–1290) claimed for the crown, but for which Litovoi refused to pay tribute. Litovoi was killed in battle. The first written account of the city appears in a document dating from 23 November 1406 in an order signed by Mircea cel Batran. Since 1497, the city has been the seat of Gorj County. Constantin Brâncuși, who had lived here as a boy, was commissioned to contribute to a memorial monument to the fighters of World War I, called Calea Eroilor, "Heroes' Street", which was finished in 1938. His large sculptures are now the main tourist attractions in Târgu Jiu: The Table of Silence, Stool Alley, The Gate of the Kiss, and The Endless Column. The latter is shown in the middle section of the city's coat of arms. In the 1950s the Communist mayor planned to demolish Brâncuși's "bourgeois" art. The plan was not carried out. The Târgu Jiu internment camp was a detention facility in the northeastern part of the city. It was a regular prison from 1895 to 1939 and again after 1945, but is best known for its role as an internment camp for various categories of individuals during World War II. Internees in 1943–1944 included Gheorghe Gheorghiu Dej, Chivu Stoica, Mișu Dulgheru, Nicolae Ceaușescu, and Lucrețiu Pătrășcanu. Starting in the 1960s, coal surface mining contributed to a rapid population growth. Other local industries include wood, machine building, textiles, glassware and construction materials (cement, bricks, and tiles). In 1992, a university was founded and named after Brâncuși.
Бранкуси ансамблі
Нью-Йоркте тұратын румын сәулетшісі Михай Раду коммунистік дәуірде қайта жаңартылған Таргу-Джиу қаласының орталығын "нашар күтім көрген төселген қабаттардың, шалақы үйлердің, шатасқан жарнамалардың және әр түрлі өлшемдегі және сырт келбетімен ерекшеленетін ғимараттардың қосындысы" деп сипаттады. Жалпы қала көрінісі "әдеттегідей, бірақ жанды және, әрине, тұруға жарамды", "көбінесе үйлесімсіз" көше жоспары мен қалалық құрылымымен ерекшеленеді. Бранкуси ансамблінің ішкі кеңістігін көрсететін Calea Eroilor көшесі, әдетте қарапайым, шабыттандырмайтын және "қабылдауға қиын жергілікті" стильде болса да, оның мүсіндері арқылы қаланың қоғамдық кеңістіктерін Париждің Ұлы осі сияқты анықтайды.
Mihai Radu, a Romanian architect based in New York, described Târgu Jiu's downtown rebuilt during the Communist era as little more than "a mix of poorly maintained paving, disheveled mass housing, jumbled signage and buildings of every size and description". The overall cityscape is "mundane, but vibrant and no doubt livable", with "often dissonant" street pattern and urban fabric. Representing the interior space of Brâncuși's ensemble, the Calea Eroilor otherwise an unprepossessing, uninspiring and "unacceptably vernacular" street defines through his sculptures the town's civic areas in the same manner as the Great Axis of Paris.
Елтаңба
Таргу Жиу қаласының гербі жеті мұнарадан тұратын қалқаннан құралған. Қалқанның ортасында румын өнері мен мәдениетінің символы – Константин Бранкушидің "Шексіз бағана" бейнесі бейнеленген. Қалқанның оң және сол жағында қолында қара қылыш ұстаған алтын арыстан тұр, ол бұл бағананы "қорғайды". Арыстан – Ольтенияның ежелгі символы, ол осы аймақтағы Рим легиондарының бірінің логотипінен, 13-ші легион "Gemina" (Legio XIII Gemina) логотипінен шыққан деп саналады. Ол қала тұрғындарының батылдығы мен ерліктерін көрсетеді.
The coat of arms of Târgu Jiu consists of a shield with seven towers. In the centre of the shield lies the representation of Constantin Brâncuși's Endless Column, a symbol of Romanian art and culture. In the right and left sides of the shield lies a golden lion holding a black sword, "guarding" the column. The lion is the ancient symbol of Oltenia, thought to originate in the logo of one of Rome's legion stations in this area, the 13th Legion "Gemina (Legio XIII Gemina)". It represents the bravery and combative spirit of the city's inhabitants.
Халық саны
2021 жылғы халық санағы бойынша қаланың халқы 73 545 адамды құрады. 2011 жылғы халық санағы бойынша қала шегінде 78 553 тұрғын өмір сүрді; олардың 75 640-ы (96,29%) румындар, 2 683-і (3,41%) рома халқы, ал қалған 0,20% – басқа ұлт өкілдері.
At the 2021 census, the city had a population of 73,545. At the 2011 census, 78,553 inhabitants lived within the city limits; of those, 75,640 (96,29%) were Romanians, 2,683 (3,41%) were Romani people, and 0,20% others.
Көлік
Таргу Жиудың қоғамдық көлік жүйесі 2 троллейбус желісі және 8 автобус желісінен тұрады. Оны S. C. Transloc S. A. компаниясы басқарады. 2023 жылғы мәлімет бойынша, бір жолға билет құны шамамен 0,60 евро. Басты теміржол вокзалы Республика бульварынде орналасқан. Ол 1989 жылғы Румыния революциясынан кейін қайта жаңартылды. Қаланың жол желісі бес бульвардан тұрады (Константин Бранкуши бульвары, Николае Титулеску бульвары, Республика бульвары, Екатерина Теодоруиу бульвары, Бірлік бульвары). Қаланың басты көшесі – Calea Victoriei (Жеңіс даңғылы). Таргу Жиудағы ең үлкен бульвар – Екатерина Теодоруиу бульвары. Таргу Жиу арқылы Еуропалық E79 тас жолы және ұлттық тас жол сияқты маңызды жолдар өтеді, олар қаланы батыста Дробета-Турну Северинмен және шығыста Рымнику-Вылчамен байланыстырады.
The public transport system of Târgu Jiu consists of 2 trolleybus lines and 8 bus lines. It is operated by S. C. Transloc. S. A. A ticket for one trip costs around €0.60, as of 2023. The main railway station is situated on Republicii Boulevard. It was reconstructed after the 1989 Romanian Revolution. The city's road network consists of five boulevards (Blvd. Constantin Brâncuși, Blvd. Nicolae Titulescu, Blvd. Republicii, Blvd. Ecaterina Teodoroiu, Blvd. Unirii). The main street of the city is Calea Victoriei (Victory Avenue). The largest boulevard in Târgu Jiu is Ecaterina Teodoroiu Boulevard. Târgu Jiu is crossed by many important roads, such as European route E79 and national road ro, which connects it to Drobeta Turnu Severin to the west and Râmnicu Vâlcea to the east.
Спорт
Қаланың басты футбол командасы – «Пандурий». Олар елдің жоғары лигасы, Лига I-де 12 маусым өткізді. Олардың ең жақсы нәтижесі 2012–2013 жылғы маусымда екінші орынға қол жеткізу болды. «Пандурий» екі рет еуропалық турнирлерге қатысып, 2013–2014 жылғы УЕФА Еуропа лигасының топтық кезеңіне өтті. Сонымен қатар, қалада Ұлттық лигада «CSM Târgu Jiu» баскетбол командасы және екі гандбол командасы бар: «UCB Târgu Jiu» эркектердің Divizia A лигасында, ал «CSM Târgu Jiu» әйелдердің «Liga Florilor» лигасында өнер көрсетеді.
The main football team of the city is Pandurii. They have spent 12 season in the country's top league, Liga I. Their best result was achieved in the 2012–13 season, when they came in second. Pandurii has qualified for European competitions on two occasions, and reached the group stages of the 2013–14 UEFA Europa League. Also, the city has one basketball team in Liga Națională, CSM Târgu Jiu and two handball team, UCB Târgu Jiu in Divizia A, at male's and CSM Târgu Jiu, at female's in Liga Florilor .