Кіріспе

Куш патшалары – ежелгі Куш патшалығының (б.з.д. 8 ғасыр – б.з. 4 ғасыр) билеушілері, ежелгі Нубиядағы маңызды өркениет (шамамен қазіргі Судан аумағына сәйкес келеді). Кушиттік билік Мысырдың Жаңа Патшалығының шамамен б.з.д. 1069 жылы құлауынан кейін ғасырлар бойы орталықтандырылып, біріктірілді, бұл Алара басқаруымен Куш патшалығының шамамен б.з.д. 780 жылы құрылуына әкелді. Куш өзінің билігінің шыңына шамамен б.з.д. 739–656 жылдары жетті, осы кезде Куш патшалары Мысырдың жиырма бесінші династиясы ретінде де билік етті. Мысырдағы Кушиттік билік тоқтатылғаннан кейін патшалық өз орталық аймағында қуатты мемлекет болып қала берді және шамамен б.з. 350 жылы құлауына дейін тағы бір мың жылдай сақталды. Мысыр мәдениеті Кушқа патшалық және монументалды бейнелеу өнері жағынан зор әсер етті, бірақ жергілікті элементтер де қолданылды және Мероиттік кезеңде (шамамен б.з.д. 270–350 жылдар) олардың маңыздылығы артты. Кушиттік билеушілердің тізімдері сақталмаған, сондықтан билік ету реті негізінен патшалық жазулар мен жерлеулер сияқты мәліметтерге сүйеніп жазылған. Қалған көздер кейде жеткіліксіз, сондықтан хронология мен реттіліктің бір бөлігі шамамен және нақты емес болуы мүмкін. Жаңа патша есімдері мен жерлеу орындары табылуы мүмкін болғандықтан, билеушілердің тізімі де толық емес болуы мүмкін.

Куш патшалығының мұрагерлік кезеңі

Куш патшалығында патшалық мұрагерлік жүйесі толыққанды түсініксіз. Кушиттердің өзі жазған әкімшілік құжаттары немесе тарихтары жоқ; патшалық шежірелердің өте аз бөлігі сенімді түрде қайта құрылуы мүмкін болғандықтан, жүйенің теорияда қалай жұмыс істегенін және оның бұзылған кездерін анықтау мүмкін емес. Патшалық әйелдер Кушит қоғамында, әсіресе Мероиттік кезеңде (б.з.д. 270–350 жж.) маңызды рөл атқарды. Осы себепті Кушит мұрагерлігі негізінен аталық (ерлер арқылы мұрагерлік) немесе аналық (әйелдер арқылы мұрагерлік) болғаны ұзақ уақыт бойы даулы мәселе болып келді. Екі жүйеде де қосымша белгісіздіктер болуы мүмкін; мысалы, аталық жүйе негізінен әкеден ұлға немесе ағадан ініге мұрагерлікке негізделуі мүмкін. Мероиттік кезеңге дейінгі Кушит патшайымдары туралы мәліметтер жоқ, бұл олардың бұрынғы кезеңдерде билікке ие болуына рұқсат етілмегенін көрсетеді. Дегенмен, Мероиттік патшаларға дейінгі көптеген патшалық жазулар бар, мысалы, Аспельта, олар тек олардың әйел ата-бабаларына баса назар аударады. Бұл өздігінен таза аналық мұрагерлік үшін жеткілікті дәлел саналмайды және билеушілер арасындағы аталық қатынастар дәлелдермен расталмаған жағдайда да жиі болжалады. Мысалы, Алара мен Кашта патшалары ағайынды болған деп есептеледі, ал Пие Каштаның ұлы деп саналады, бірақ ешқайсысы тікелей дәлелдермен расталмаған. Жаңа Патшалық (б.з.д. 1550–1069 жж.) және Үшінші аралық (б.з.д. 1069–664 жж.) кезеңдеріндегі Мысырдағы мұрагерлікке сүйене отырып, әйелдер тарапынан келген ұрпақтар да заңдылықты орнату үшін ерлермен бірдей маңызды болған болуы мүмкін. Археолог Роберт Моркоттың пікірінше, таққа талапкер болуға лайықты мұрагер жай ғана ең күшті патшалық ұрпақ болуы мүмкін, яғни нақты мұрагерлік жүйе болмаған. Тахаркадан Тантаманиге, содан кейін Атланерсаға дейінгі (б.з.д. VII ғасыр) мұрагерліктерді таза аталық немесе таза аналық шежіре арқылы түсіндіру қиын. Куш туралы бұрынғы зерттеулерде барлық монархтар бұрынғы монархтардың тікелей ұрпақтары деп есептелді. Мероиттік кезеңнің үлкен бөлігі үшін қол жетімді материалдың шектеулі болуына байланысты, кей жағдайларда билік басындағы монархтың әкесі ретінде аталған кез келген тұлға, тіпті олар сол рөлде ешқашан расталмаса немесе басқа жерде есімдері кездеспесе де, патша болған деген болжамға келді. Мұндай монархтардың әкелеріне мысал ретінде Пизакар, Адекетали, Теритнид, Аротнид және Териттатахетей жатады, олар кейде қазіргі заманғы қайта құрылған патшалық тізімдерінде кездеседі (бірақ көптеген қайта құрулар оларды алып тастайды). Бұлардан өзге, бұл тұлғалардың есімдері Кушит патшалық есімдерінің белгілі үлгісіне сәйкес келмейді, және оларды патшалар деп санау тікелей және/немесе әйелдер желілері арқылы мұрагерлік мүмкіндігін елемеуге әкеледі, ал екеуі де орын алған болуы мүмкін. Мероиттік кезеңде билік жүргізбеген әкелері болған Куш билеушілері де болды.

Тізімнің пішімі мен мазмұны

Кушиттік тарихты жалпыға бірдей қолданылатын кезеңдеу жоқ. Бұл тізімде Эмберлинг (2023) ұсынған хронологиялық схема қолданылады, ол Куши тарихын келесі төрт кезеңге бөледі: Ерте Напатан (Куши саяси билігінің Напатада қалыптасуы), Орта Напатан (Аларадан бастап Кушидің Мысырдағы үстемдігінің соңына дейін), Соңғы Напатан (Мысырды жоғалтқаннан кейін патшалық жерлеулер Напатада жалғасты), және Мероит (Мероедегі патшалық жерлеулер) кезеңдері. Мысырдағы Куши үстемдігінің аяқталуынан кейін Куши монархтарының билік мерзімі туралы нақты мәліметтер белгісіз. Сондықтан, бұл тізімде тек қазіргі заманғы дереккөздерге сілтеме жасалып, шамамен мерзімдер ғана көрсетілген. Кейбір ескі дереккөздерде әрбір билеушінің билік жылдары нақты көрсетілген. Бұл даталар көбінесе Джордж Эндрю Рейснердің 1923 жылғы болжамды хронологиясына негізделген, ол даталарды Мысыр тарихымен бірнеше синхронизмдерге, толығымен гипотетикалық 15 жылдық орташа билік мерзіміне және жерлеулердің көлемі мен байлығына байланысты ұзақ немесе қысқа билік мерзімін тағайындауға негіздеме еткен. Бұл тізімде әрбір монархтың қабірі («жерлеу» бағанасында) және олардың есімдері аббревиатуралармен берілген. Аббревиатуралар – Кушидің әртүрлі қабірлік пирамида кешендерінің қысқартылған атаулары, ал сандар нақты пирамиданы немесе ғибадатхананы көрсетеді. "Кур." – Курру (яғни Эль-Курру), "Ну." – Нури, "Бар." – Джебель-Баркал, ал "Бег." – Бегравия (Мерое) дегенді білдіреді. "Бег. N" және "Бег. S" – Мероенің солтүстік және оңтүстік зираттары. Эль-Курру, Нури және Джебель-Баркалдың барлығы ежелгі Напата қаласының жанында орналасқан, ал Мерое – оңтүстікке қарай орналасқан басқа қала.

Ерте Напатан кезеңі (1069780 б.з.д.)

Ерте Напатан кезеңі 1069 ж.б.д. Ежелгі Египеттің Жаңа Патшалығының құлауынан кейін Куш дербес немесе тәуелсіз болуымен басталды. Осы кезеңде Куштан табылған материалдық деректер өте сирек. Кейінгі Орта Напатан кезеңінің басына дейін біртұтас патшалыққа біріктірілмеген бірнеше жергілікті кушит саяси бірліктері болған болуы мүмкін. Ерте Напатан кезеңінде аймақтағы саяси билік Напата төңірегінде бірте-бірте нығайды. Напатаның (Эль-Курру) алғашқы патшалық зиратында кейінгі Орта Напатан кезеңінен бұрынғы, атаусыз бірнеше жерлеулер бар, бұл, мүмкін, жергілікті басшылардың жерленген жерлері. Бұл жерлер кейде Алара, кушиттердің атымен белгілі ең алғашқы патшасынан бұрынғы бес ұрпақтың патшаларының жерленген жерлері деп түсіндіріледі. Дегенмен, тарихшылар Алараны Куш мемлекетінің негізін қалаушы деп есептейді, себебі ол кейінгі монархтардың жазбаларында династияның негізін салушы ретінде айтылады, бұл оның патшалықты құрғанын көрсетеді.

Орта Напатан кезеңі (780656 б.з.д.)

Орта Напатан кезеңі Кушит монархы Алараның билігімен басталып, Кушит үкімшілігінің Египеттегі кейінгі кезеңін қамтыды (Ежелгі Египеттің 25-ші династиясы ретінде). Бұл тізімде кейбір билеушілер арасындағы әке шешелік байланыстар келтірілген; олардың барлығы ғалымдар тарапынан қабылданбаған, ал патшалықтың алғашқы кезеңдерінде үш некелік байланысқа түскен отбасының қатысқан болуы мүмкін. Портрет атыБилік мерзіміМұрагерлік және ескертулерҚұмбезАлара 780–760 ж.б.д. (дәстүрлі даталар) Кушиттердің ең ерте белгілі билеушісі; кейіннен династияның негізін қалаушы деп есептелді. Алараның билік кезеңінен заманауи дәлелдер жоқ, бірақ ол қызы Табиридің (Пиенің әйелі) жерлеу жазбасында және оның ізбасарлары оны атаған. Пиенің тікелей алдыңғысы Кашта болғандықтан, Алара Каштаның тікелей алдыңғысы болған. Кур. 9Кашта760–747 ж.б.д. Алараның інісі (?). 760 ж. Жоғарғы Египетке Кушит үстемдігін орнатып, өзін фараон деп жариялады, солтүстіктегі египеттік билеушілердің талаптарына қарсы шықты. Өзінің қызы Аменирдисті Амонның әйелі етіп тағайындады. Кур. 8 (болжамды)Пие747–716 ж.б.д. Каштаның ұлы (?) және Алараның күйеу баласы. 739 ж. кең ауқымды әскери науқанда Египетті жаулап алды, Каштаның фараондық талабын саяси шындыққа айналдырды және «Кушит империясын» (Египеттің жиырма бесінші династиясы) құрды. Кур. 17Шебитку716–702 ж.б.д. Пие мен Пексатер патшайымының ұлы немесе Пиенің інісі болуы мүмкін. Астананы Напатадан Мемфиске көшірді. Ассирия патшасы Саргон II-мен сауда және дипломатиялық қарым-қатынас жасады. Кур. 18Шабака702–690 ж.б.д. Шебиткудың ұлы (?). Нил дельтасына толық бақылау орнатты; дельтадағы қарсыласы перғауын Бакенранефті жеңді. 701 ж. Ассирия патшасы Сеннахиримнің Ежелгі Исраилге жасаған жорығына араласты. Кур. 15Тахарқа690–664 ж.б.д. Пие мен Абар патшайымының ұлы. Египет пен Куштегі бірнеше құрылыс жобаларын басқарды. 671 ж. Египетті Ассирия империясына жоғалтып, астананы Напатаға қайтарды. Египетті қайта басып алды, бірақ 667 ж.б.д. тағы жеңілді. Нұриде жаңа патшалық зиратты құрды, оны кейінгі патшалар шамамен 300 жыл бойы пайдаланды. Ну. 1Тантамани664–656 ж.б.д. соңШабака мен Калхата патшайымының ұлы. 664 ж. Египетті ассириялықтардан қайтарып алды, бірақ келесі жылы жеңіліп, қуылды. 656 ж.б.д. дейін Жоғарғы Египетте мойындалды, содан кейін Кушиттер Египетке деген бақылауын толығымен жоғалтты. Эл-Куррудағы ата-бабалық Кушит патшалық зиратында соңғы рет жерленген билеуші. Кур. 16

Напатан кезеңінің соңы (б.з.д. 656270 ж.)

Кейінгі Напатан кезеңі Мысырдың жоғалуынан кейінгі Куш тарихын қамтиды, Напата патшалардың жерлену орны болып қала бергенге дейін. Атауы Патшалық мерзімі Солтүстік-шығыс және шығыс аймақтары Алғашқы төрт патшасы жақсы куәландырылған және бұрынғы Куш патшалық дәстүрлерінің көп бөлігін сақтаған. Атланрса VII ғасырдың екінші жартысы Тахарқа (?) мен патшайым Салқа (?) ұлы. Куш, мүмкін, Атланрса немесе оның ізбасары тұсында Перғауын Псамтик I басқарған шапқыншылыққа тап болған, бірақ дәлелдер жеткіліксіз. Джебель Баркалдегі B700 ғибадатханасын салуды бастады. № 20 Сенкаманискен VII ғасырдың екінші жартысы Атланрса (?) мен патшайым Малетараль ұлы. B700 ғибадатханасының құрылысын аяқтады. № 3 Анламани VII ғасырдың соңы Сенкаманискен (?) мен патшайым Насалса ұлы. Дәстүрлі Куш таж кигізу сапарына қатысқан ең ерте билеуші, Мероэ, Напата және Кавада таж киді. № 6 Аспельта VI ғасырдың басы Сенкаманискен (?) мен патшайым Насалса ұлы. Анламанидің кіші інісі. 593 ж.б.з. Перғауын Псамтик II-нің Кушқа қарсы соғысы кезінде патша болған болуы мүмкін. Оның ескерткіштерінің саны мен сапасы өркендеген билігін көрсетеді. Аспельтаның аты кейбір жерлерде өшіріліп тасталғаны белгілі бір ішкі саяси дауға тап болғанын көрсетеді. № 8 II кезең: Аспельтадан кейінгі патшалардың билік ету кезеңінде Куш туралы аз мәлімет жазылған. Хронология шамамен алынған және есімдер мен жерленген жерлерінен басқа ештеңе белгісіз. Арамтелек VI ғасырдың екінші ширегі Аспельтаның ұлы (?) және патшайым Кхеб (?), Анламанидің қызы. Оның қабірі, мүсіні және Мероэдегі жазулары белгілі. № 9 Малонакен VI ғасырдың бірінші жартысы Арматлеқ (?) мен патшайым Аманитакайе (?) ұлы. Оның қабірі, құрылыс жұмыстары және әр түрлі жазулары арқылы белгілі. № 5 Аналмая VI ғасырдың ортасы Тегі белгісіз. Қабірінен белгілі. № 18 Аманнаталибете VI ғасырдың екінші жартысы Тегі белгісіз. Оның қабірі, құрылыс жұмыстары және әр түрлі жазулары арқылы белгілі. № 10 Пянхаритен VI ғасырдың екінші жартысы (? ) Тегі белгісіз. Нудегі заттардың патрондарынан анықталды. 25 (патша жұбайының жерлеуі). Белгісіз Каркамани VI ғасырдың екінші жартысы Оның қабірі мен Мероэдегі жазуларынан белгілі. № 7 Аманиастабарқа VI ғасырдың соңы Қабірінен белгілі. № 2 Сиаспиқа V ғасырдың басы Оның қабірі мен Мероэдегі жазуларынан белгілі. № 4 Насахма V ғасырдың бірінші жартысы Тегі белгісіз. Қабірінен белгілі. № 19 Малавиебамани V ғасырдың ортасы Насахма (?) мен патшайым Сака'ае (?) ұлы. Қабірінен белгілі. № 11 Талахамани V ғасырдың екінші жартысы Малевиебаманидің (?) кіші інісі. Оның қабірінен және оның ізбасарының жазуларынан белгілі. № 16 III кезең: Аманнетейеркеден басталатын Куш билеушілері кейбір бұрынғы дәстүрлерді қайта жаңғыртты. Олардың патшалық титулдары саяси амбициялардың күшейген кезеңін көрсетеді. Аманнетейеріке V ғасырдың екінші жартысы Малевиебаманидің ұлы. Оның қабірі мен бірнеше жазуларынан белгілі. Аманинетейерике патшалық атақтары Мысырдағы билікпен тығыз байланысты, бұл Куш билігін қалпына келтіру үмітін білдіреді. № 12 Баскакерен V ғасырдың соңы Оның қабірінен белгілі, оның кішкентай мөлшері қысқа және маңызды емес билікті білдіруі мүмкін. № 17 Харсиотеф IV ғасырдың басы (б.з.д. 400–360 ж.б.) Өзінің алдыңғыларының бірі және патшайым Атасамалдың ұлы. Құпиялы түрде кем дегенде 35 жыл билік жүргізген, бұл Куш билеушілерінің ішіндегі ең ұзақ билік еткені. Харсиотфтың жазған соғыстарының үлкен саяси және географиялық ауқымы империя құру мен экспансионизм уақытын көрсетеді. № 13 Белгісіз патша IV ғасырдың ортасы (? ) Осы уақытқа дейінгі белгісіз билеуші пирамида Курмен байланысты болуы мүмкін. 1. Жасырын Бұл пирамида ешқашан жерлеу үшін пайдаланылмаған, бірақ оның орнын өзгерту саяси тәртіпсіздікті және, мүмкін, бәсекелес ұрпақтың патшалық дәулетіне ие болуды білдіруі мүмкін. Кур. 1 ((қолданылмаған) АхратІV ғасырдың екінші жартысы (б.з.д. 340 ж.б.) Харсиотефтың ұлы (?). Оның қабірі мен гранит мүсіні белгілі. Оның мүсіні мен пирамидасының үлкендігі оның билігінің табысты әрі маңызды болғанын көрсетеді. № 14 Аманибахи IV ғасырдың екінші жартысы (? ) Тегі белгісіз. Нуриден табылған стела мен құрбандық үстелінен белгілі. Белгісіз Настасен IV ғасырдың соңғы үштен бірі (б.з.д. 325 ж.б.) Харсиотефтың ұлы (?) және Пелха патшайым. Оның қабірі, стеласы және бірнеше жазулары белгілі. Харсиотфтың империясын құру және әскери саясатын жалғастырды. № 15 IV кезең: Настасен билігінің аяқталуы қайта жаңғыру кезеңін аяқтады. Бұл уақыт Куш тарихында ең аз белгілі кезеңдердің бірі; билеушілер көбінесе жазу фрагменттерінде ғана белгілі және хронология гипотетикалық және мәселелі. Актисанес IV ғасырдың соңы Тегі белгісіз. Бірнеше жазулардан белгілі. Грек тарихшысы Гекатаей Абдерскийдің еңбектерінде айтылған. Бар. 14 (гипотетикалық) Арьямани IV ғасырдың соңы/III ғасырдың басы Тегі белгісіз. Кавадан табылған стеладан белгілі. Бар. 11 (гипотетикалық) Каш( )амани IV ғасырдың соңы/III ғасырдың басы Тегі белгісіз. Алтын жапыраққа басылған фрагменттік патроннан белгілі. Аты Актисанес пен Сабракамани арасындағы билікке сәйкес келеді. Белгісіз Арикепианхико IV ғасырдың соңы/III ғасырдың басы Тегі белгісіз. Тек оның ізбасарының жазуларынан белгілі. Белгісіз Сабракамани III ғасырдың бірінші жартысы Тегі белгісіз. Тек Кавадағы жазудан белгілі, ол Арикепианхиконы өзінің тікелей алдын ала белгілегенін анықтайды. Белгісіз

Мероиттік кезең (270 BCE350 CE)

Б.з.д. III ғасырда патшалық қабір Нэпатадан Мероеге Аракаманиді жерлеу үшін көшірілді. Бұл саяси билік пен байлықты Мероеге біртіндеп берудің соңғы қадамы болды және Мероит кезеңінің басталуы ретінде қарастырылады. Елорданың өзгеруін тарихи немесе мәдени сабақтастықтың үзілуін білдіретін деп қате түсінбеу керек; Напата маңызды діни орталық ретінде жұмыс істей берді және дәлелдер Мерое ерте кезден маңызды болғандығын көрсетеді. Мерое б.з.д. V ғасырдан бастап Куш патшаларының резиденциясы болған болуы мүмкін. Б.з.д. II ғасырдан бастап Куш көптеген патшайымдармен ерекшеленді (өздерінің билік ету құқығына ие болған патшайымдар). Билік басындағы патшайымдар билеуші болған кезде бұрынғы стилін (көбінесе кандаке) сақтады, бірақ олар жаңа билікті көрсету үшін корольдік титулды қоре деп қабылдады. Мероит кезеңінде билік жүргізген патшайымдардың саны көп болғандықтан, әр монархтың жынысы мұнда жыныстық символмен (♀ немесе ♂) көрсетіледі. Жынысы белгісіз болған жағдайда, символ енгізілмейді. Куш билеушілерінің патшалық кезеңі, реті және хронологиясы, әсіресе Мероит кезеңінде белгісіз. Қажеттілік бойынша бұл тізімде тек бір ғана түсіндіру көрсетілген, бірақ назарға қонымды баламалы идеялар төменгі жазбаларда көрсетілген. Тақтың еркек, әйел және жанама желілер арқылы өтетінін ескерсек, бұл тізімде тек әр монархтың ата-аналары (егер белгілі болса) «туыстық» бағанында жазылады, олардың жалпы туыстары туралы болжам жасалмайды. Бұл бағанда ♔ символының қолданылуы монархтың ата-анасы да монарх болғанын көрсетеді.

Аракамани (♂) (Эргамен I) б.з.д. 270 ж. шамасы – III ғасырдың ортасы Ата-анасы белгісіз Куштің тек қабірінен белгілі. Грек тарихшысы Агатархидтің еңбегінде кездесетін «Эргаменмен» бірдейленеді. Мысырдағы Птолемей II-нің замандасы. S 6

Аманисло (♂) III ғасырдың ортасы Аракамани (әкесі ♔) (?), Сартинь (анасы) (?) Оның қабірінен және арыстан мүсіндеріне жазылған жазулардан белгілі. Напатадағы B1200 сарайының қалпына келтірілуі. S 5

Амантеха (♂) III ғасырдың екінші жартысы Ата-анасы белгісіз Оның қабірінен белгілі. Амантеханың қабірі салыстырмалы түрде кішкентай, бірақ Мероэдің солтүстік зиратындағы ең ертегі жерлеу ретінде маңызды. N 4

Белгісіз патша (♂) III ғасырдың екінші жартысы Ата-анасы белгісіз Мероэнің солтүстік зиратындағы адасқан блокқа жазылған жазулардан белгілі. Мысырдағы Птолемей III-нің замандасы. Белгісіз

Арнехамани (♂) III ғасырдың екінші жартысы (б.з.д. 240–215 ж. шамасы) Ата-анасы белгісіз Куш тарихындағы ең әсерлі ғимараттардан белгілі. Мысырдағы Птолемей III және Птолемей IV-тің замандасы. N 53

Арқмани (♂) (Эргамен II) III ғасырдың соңы – II ғасырдың басы Арнехамани (әкесі ♔) (?), Анасы белгісіз Оның қабірінен және Фила, Дакка және Калабшадағы жазулардан белгілі. Мысырдан Триаконтасхойносты қайта басып алды. Мысырдағы Птолемей IV және Птолемей V-тің замандасы. N 7

Адихаламани (♂) II ғасырдың бірінші жартысы Ата-анасы белгісіз Филадагы жазулардан белгілі. Мысырдағы Птолемей V-тің замандасы. N 8

Табирқо (♂) II ғасырдың бірінші жартысы Ата-анасы белгісіз Оның қабірінен белгілі. N 9

Белгісіз патша (♂) II ғасыр N 10 - топ. Бұл пирамида оның есімін сақтамайды және оны жерлеу үшін ешқашан қолданған емес. N 10 (қолданылмаған)

Нахирко (♀) II ғасырдың ортасы Ата-анасы белгісіз Таңбадан және ата-анасы туралы мәліметтерге сүйеніп белгілі. Ең ерте кездегі әйел билеуші. Адихаламанидің бұрынғы әйелі. N 11

Танидамани (♂) II ғасырдың екінші жартысы Адихаламани (әкесі ♔) (?), Нахирко (анасы ♔) (?) Жэбель Баркал мен Мероедегі көптеген жазулардан белгілі. Мероит тілінде жазылған ең көне монументальді жазулар Танидамани билігінің кезінде жазылған. N 12

Пахедатеқо (♂) II ғасырдың соңы – I ғасырдың бірінші жартысы Ата-анасы белгісіз Белгісіз патшайым (♀) II ғасырдың соңы – I ғасырдың бірінші жартысы Ата-анасы белгісіз Бар. 8

Нақиринсан (♂) I ғасырдың бірінші жартысы Ата-анасы белгісіз Бег пирамидасынан табылған құрбандық үстеліндегі жазудан белгілі. No 13, оның қабірі деп болжауға болады. N 13

Теритеқас (♂) I ғасырдың соңы Ата-анасы белгісіз Мероит жазуларынан Даккадан белгілі. Аманиренаның тікелей алдындағысы. Мысырдағы Клеопатра VII және Римдегі Августтың замандасы. N 20

Аманирена (♀) I ғасырдың соңы – I ғасырдың басы Ата-анасы белгісіз Төрт жазудан белгілі. Теритеқастың (мүмкін, оның күйеуі) кезінде кандаке ретінде және кейін қоре ретінде куәландырылған. Римдегі Августтың замандасы; Куштың римдік кеңеюінен сәтті қорғады. Бар. 4

Аманишахето (♀) I ғасырдың басы Әкесі белгісіз Ар( )тхвит (анасы) Өте жақсы құжатталған. Ықтимал Аманиренаның тікелей ізбасары, бірақ олардың арасындағы қатынас белгісіз. Гүлденген билікке ие болды және көптеген құрылыс жобаларын және әкімшілік реорганизациясын жүзеге асырды. N 6

Шанакдахете (♀) I ғасырдың бірінші жартысы Ата-анасы белгісіз Нақадағы храмда салған жазулардан белгілі. Жазуларының қате түсіндірілуіне байланысты үш ғасыр бұрын қате орналастырылған. N 21

Белгісіз патша (♂) I ғасырдың бірінші жартысы Ата-анасы белгісіз Навидемак (♀) I ғасырдың бірінші жартысы (?) Ата-анасы белгісіз Статуэткадан және оның қабірінен белгілі, онда ол патшайым ретінде бейнеленген және таңбаланған. Бар. 6

Аманихабале (♂) I ғасырдың бірінші жартысы (?) Әкесі белгісіз Навидемак (анасы ♔) (?) Кава, Баса және Нақадан алынған жазулардан, сондай-ақ Мероэден алынған сынған стеладан белгілі. Ескерткіштер мен олардың таралуы гүлденген билікті көрсетеді. N 2

Натакамани (♂) I ғасырдың ортасы Әкесі белгісіз Аманиторе (анасы ♔) Өте жақсы құжатталған. Аманиторе Натакаманидің анасы болды және олар бірлесіп биледі. Тек Натакамани қоре деп аталды (Аманиторе кандаке болды), бірақ екеуі де монументтерде патшалардың регалиясымен тұрақты түрде бейнеленді және ешқайсысы жеке билеуші ретінде куәландырылмады. Олардың билігі өте гүлденген кезең болды. Римдегі Неронның замандасы (?). N 22

Аманиторе (♀) I ғасырдың ортасы Ата-анасы белгісіз N 1

Шоркарор (♂) I ғасырдың екінші жартысы Ата-анасы белгісіз Амарадағы екі жазудан және Гебель Кейлидегі үлкен тас мүсінінен белгілі. Натакамани мен Аманиторенің кезінде де ханзада ретінде куәландырылған. Белгісіз

Аманихареқерем (♂) I ғасырдың соңы Ата-анасы белгісіз Ескерткіштердегі жазулардан белгілі. Мүмкін Шоркарордың тікелей ізбасары. N 16

Аманитенмемиде (♂) I ғасырдың соңы – II ғасырдың бірінші жартысы Ата-анасы белгісіз Оның қабірінен және Мероэдегі жазудан белгілі. 30 жасқа дейін өлді деген болжам бар. N 17

Аманихаташан (♀) II ғасырдың ортасы (?) Ата-анасы белгісіз Оның қабірінен белгілі. N 18

Тарекенивал (♂) II ғасырдың екінші жартысы Ата-анасы белгісіз Ұсыныс үстеліндегі жазудан және оның қабірінен белгілі. Тарекенивалдың қабіріндегі суреттер оны жеңімпаз жауынгер ретінде «күшті баса назар аударады». N 19

Аманихалика (♀) II ғасырдың екінші жартысы (?) Ата-анасы белгісіз Тарекенивалдың бұрынғы әйелі (?). Оның ұлы Аритениесбокхенің құрбандық үстеліндегі жазудан белгілі. N 32 (болжамды)

Аритениесбокхе (♂) II ғасырдың екінші жартысы Тарекенивал (әкесі...)

Куштың мұрагер мемлекеттері

Ласло Тьёрк біріккен (Нубиялық?) "Постмероиттік мұрагер мемлекет" мероиттік кезең аяқталғаннан кейін бірнеше онжылдық бойы Кушит патшалығына жуық аумақты басқарды деген гипотеза айтты. Мұндай мемлекетті Ферке, Гемай, Кустул және Эль-Хобагидегі элиталардың кейінгі жерлеулері көрсетуі мүмкін. Тьёрк бұл элиталардың оңтүстікте тұратын монархтың патшалық емес өкілдері болғанын болжады. Баллананың оңтүстік зираты, Куштан кейінгі, бірақ христиандыққа дейінгі жеті ұрпақтың жерленген жері, кейде Куштың мұрагер мемлекетіне жататындығы айтылады, бірақ жерлеулер Кушит билеушілерімен идеологиялық тұрғыдан көп ұқсастықтарын көрсетпейді, тек сондай-ақ стильдегі күміс тәждердің болуымен ғана. Біріккен постмероиттік мемлекеттің болуы баршаға қабылданбаған. Мысалы, Жозефина Кукерц патшалықтың ыдырауын біздің заманымыздың IV ғасырының ортасына, мероиттік әулеттің құлауымен бір уақытта болды деп санайды. Шамамен 420 жылы жоғарыда аталған элиталар немесе өкілдер өздерінің патшалық белгілерін қабылдауға кірісіп, егер мұндай мемлекет болған болса, болжамды мұрагер мемлекет Нобатия (солтүстік), Макурия (орталық) және Алодия (оңтүстік) сияқты кейінгі патшалықтарға бөлінді. Осы үш патшалықтың ішінде Нобатия әсіресе Куштың императорлық кезеңнен кейінгі шағын қалдығы болып саналады, Кушит мәдениетінің кейбір аспектілерін сақтай отырып, сонымен қатар грек және рим әсерлерін де көрсетеді. Нобатияның алғашқы кезеңі дәстүрлі түрде Баллана зиратымен байланысты.

Патшалық жерлеуі

Жоғарыда аталғандарға қоса, Куш пирамидалары көп, олар жұбайлар, ханзадалар және жоғары лауазымды шенеуніктер үшін салынған. Пирамидалардың мөлшері мен камераларының санына байланысты, есімдері сақталмаған кейбір пирамидалар монархтарға тиесілі болған деген болжам бар. Зерттеушілердің болжамды және гипотетикалық атрибуцияларымен жоғарыдағы тізімде мұндай пирамидалардың кейбіреуі келтірілген. Басқа пирамидалар, кейде билеушілерге тиесілі деп айтылады, төменде тізімделген. Эл-Курру мен Нуриде белгісіз патшалық жерлеу орындары жоқ. Бұл пирамидалардың монархтарға тиесілігі жиі дау тудырады. Монархтарға тиесілі деп есептелген пирамидалар кейде қайта қарастырылды: Beg. S 10 бір кезде «Бартаре (Калкай)» патшасына тиесілі деп есептелген, бірақ қазір билік етпеген патшайымның қабірі ретінде танылған. Бұл қосымша қабірлерді Куш монархтарының болуын өздігінен көрсететін дәлел деп түсіндіруге болмайды. Мүмкін қате түсіндірулерден басқа, кейбір қабірлер жоғарыдағы тізімде «белгісіз» жерлеу орындары бар монархтарға сәйкес келуі мүмкін, ал жоғарыдағы кейбір болжамдық атрибуциялар дұрыс болмауы мүмкін.

Орын: Жәбіл Баркал
Bar. 18 Б.з.б. 4-ші ғасырдың соңы / 3-ші ғасырдың басы Кішкентай патша пирамидасы (?) Соңғы Напата кезеңінің IV фазасы.
Bar. 19 Б.з.б. 4-ші ғасырдың соңы / 3-ші ғасырдың басы Кішкентай патша пирамидасы (?) Соңғы Напата кезеңінің IV фазасы.
Мерое
Beg. N 14 1-ші ғасыр Патшаның жерлеуі (?) E. A. Wallis Budge бұзған.
Beg. N 15 2-ші ғасырдың екінші жартысы Билеушінің жерлеуі (?) E. A. Wallis Budge бұзған.
Beg. N 24 3-ші ғасырдың ортасынан кейін Текоридеаманидан кейінгі билеушінің пирамидасы (?).
Beg. N 30 2-ші ғасырдың соңы / 3-ші ғасырдың басы (?) Патшаның жерлеуі (?)
Beg. N 35 3-ші ғасыр (?) Патшаның жерлеуі (?)
Beg. N 40 2-ші ғасырдың соңы / 3-ші ғасырдың басы (?) Патшаның жерлеуі (?)
Beg. N 41 3-ші ғасырдың соңы (?) Патшаның жерлеуі (?)