Кіріспе

Көкөніс – өсімдік.

Брюссель көкпегі – Brassica oleracea түріне жататын, жеуге жарамды бүршіктері үшін өсірілетін капустаның Gemmifera тобының мүшесі.

Этимология

Брюссель капустасы басқа капуста түрлерімен бірге Жерорта теңізі аймағында өскенімен, алғаш рет Солтүстік Еуропада 5-ғасырда пайда болды; кейіннен 13-ғасырда Брюссель қаласының жанында, Бельгияда өсірілді, осыдан-ақ оның аты шыққан. Алғашқы жазба деректер 1587 жылға қатысты. 16-ғасырда олар Оңтүстік Нидерландта танымал болды, соңынан Солтүстік Еуропаның суық аймақтарына тарады.

Брюссель капустасы 7–24 °C (45–75 °F) температура диапазонында өседі, ең жоғары өнімділік 15–18 °C (59–64 °F) температурада байқалады. Брюссель капустасы – брокколи, кәдімгі капуста, қарақұмық, гүлқұмыршақ және ко́лраби сияқты бір түрге жататын өсімдіктер тобы. Олар крестгүлділер (Brassicaceae тұқымдасына жатады; бұрынғы аты Cruciferae). Көптеген сорттары бар; кейбіреулері қызғылт түсті, мысалы 'Ruby Crunch' немесе 'Red Bull'. Қызғылт сорттар – 1940 жылдары голланд ботанигі әзірлеген қызғылт капуста мен жасыл Брюссель капустасының будандары, нәтижесінде қызыл капустаның қызғылт түсіне ие және тәттілігі жоғары сорт алынған.

Қазіргі кездегі брюссель көкпарлары

1990 жылдары голланд ғалымы Ханс ван Доорн брюссель капустасын ащы қылатын синигрин және прогоитрин химиялық заттарын анықтады. Бұл голландиялық тұқымдық компанияларға мұрағатталған, ащылығы аз сорттарды қазіргі заманғы, жоғары өнімді сорттармен будандастыруға мүмкіндік берді, нәтижесінде көкөністің танымалдылығы уақыт өте келе едәуір артты.

Еуропа

Еуропаның континенттік бөлігінде ең ірі өндірушілер – 82 000 метрикалық тонна өндіретін Нидерланды және 10 000 тонна өндіретін Германия. Ұлыбританияның өндірісі Нидерландымен шамалас, бірақ оның өнімдері көбінесе экспортталмайды.

Мексика

Экспорт көлемі бойынша Нидерландыдан кейін екінші орында Мексика тұр, ондағы климат жыл бойына дерлік өндіріс жүргізуге мүмкіндік береді. Баха аймағы АҚШ нарығының негізгі жеткізушісі болып табылады, бірақ өнімдер Мексикали, Сан-Луис және жағалау аймақтарынан да түседі.

Америка Құрама Штаттары

Брюссель капустасы Америка Құрама Штаттарына қашан әкелінгені белгісіз, бірақ Луизианадағы француз қоныс жайлаушылары оны өсіргені мәлім. Қазіргі уақытта Сан-Матео, Санта-Крус және Монтерей округтерінің жағалау аймақтарында бірнеше мың акр егілген, ол жағалаудағы тұман мен жыл бойы салқын температураның қолайлы үйлесімін ұсынады. Орылу маусымы маусымнан қаңтарға дейін жалғасады. АҚШ-тың өндірісінің көп бөлігі Калифорнияда, ал қалған аз бөлігі Скагит аңғарында (Вашингтон штаты) өсіріледі, онда салқын көктемдер, қоңыр жаздар және құнарлы топыраққа толы, сондай-ақ Лонг-Айлендте (Нью-Йорк штаты) шамалы мөлшерде өсіріледі. АҚШ-тың жалпы өндірісі шамамен 32 000 тоннаны құрайды, оның құны 27 миллион доллар. Брюссель капустасы, брокколи және басқа да крестоцветтілер сияқты, сульфорафанды қамтиды, бұл оның мүмкін биологиялық қасиеттері үшін зерттеліп жатқан фитохимиялық зат. Қайнату сульфорафан деңгейін төмендетсе де, буға пісіру, микротолқынды пеште пісіру және жылдам қуыру оның айтарлықтай жоғалуына себеп болмайды.

Тамақ

Шикі Брюссель капустасы 86% су, 9% көмірсулар, 3% белок және көбінесе майдан тұрады. 100 граммдық өлшемде, олар С витаминінің (102% DV) және К витаминінің (169% DV) жоғары мөлшерін (күнделікті қажетті мөлшердің 20% немесе одан да көп бөлігін) қамтамасыз етеді, сондай-ақ В6 витамині сияқты В витаминдерінің, және фолий қышқылының орташа мөлшері бар; қажетті минералдар мен талшықтар орташа деңгейде немесе аздаған мөлшерде кездеседі (кесте).

Ас үй

Брюссель капустасын дайындаудың ең көп таралған тәсілі сабағынан бүршіктерді кесуден басталады. Артық қалған сабақтар кесіліп тасталады, ал беткі жапырақтары қабығынан ажыратылып, қоқысқа тасталады. Кесіліп тазартылғаннан кейін, бүршіктер әдетте қайнату, буға пісіру, қуыру, грильдеу, баяу пісіру немесе тостау арқылы пісіріледі. Кейбір аспаздар ыстық тез өткізілуіне көмектесу үшін сабақтың ортасына бір тілік немесе крест тәрізді кесік жасайды. Дегенмен, крест тәрізді кесік тиімді болмауы мүмкін, себебі оны қайнатқанда капустаның суға толып қалуына себеп болады деп жиі айтылады. Тым көп пісіргенде бүршіктер сұрланып, жұмсақ болады, содан кейін оларға кейбір адамдар ұнатпайтын сарымсақ немесе пияз иісі сияқты күшті иіс пен дәм пайда болады. Бұл иіс синигрин глюкозинолатымен байланысты, ол - күкірт қосылысы, ерекше өткір иіске ие. Көбінесе пармезан сыры мен май, балсамық сірке суы, қоңыр қант, каштан немесе бұрыш қосылады.