Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауғанстан провинциясы
Province of Afghanistan
Қундуз провинциясы Қундуз өзені аңғарымен ерекшеленеді. Өзен оңтүстіктен солтүстікке қарай Әму-Дарья өзеніне құяды, ол Ауғанстан мен Тәжікстан арасындағы шекараны құрайды. Шерхан Бандардағы Әму-Дарьядан жаңадан салынған көпір салынып, халықаралық сауда Қундуз экономикасының маңызды көзі болып табылады. Өзен, оның салалары және туынды каналдары ауыл шаруашылығы провинциясындағы жерді пайдаланудың басым бөлігін құрайтын суармалы егістіктерді сумен қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, бірнеше шақырымға созылған жаңбырға тәуелді егістіктер мен ашық жайылымдар да бар. Қундуз бір кезде Ауғанстанның маңызды экономикалық орталығы болған, бірақ 1978 жылдан бергі соғыстар провинцияның әлеуетін өзгертті. 2021 жылы талибандар ел жүзіндегі жазғы науқан барысында провинцияны бақылауға алды.
The Kunduz River valley dominates the Kunduz Province. The river flows irregularly from south to north into the Amu Darya river which forms the border between Afghanistan and Tajikistan. A newly constructed bridge crosses the Amu Darya at Sherkhan Bandar and the international trade is a large source of Kunduz's economy. The river, its tributaries, and derivative canals provide irrigation to the irrigated fields that dominate land usage in the agricultural province. There are also rain fed fields and open range land that span several miles. Kunduz was once a major economic center for Afghanistan, but the wars since 1978 have changed fortunes for the province. In 2021, the Taliban gained control of the province during their nationwide summer offensive.
Тарих
Бұл аймақ бұрын көптеген империялардың құрамына кірген. Ол 18 ғасырдың ортасында Ауғанстанның Дуррани империясының құрамына енді. 1920 жылдардың басында солтүстіктегі Ресей Түркістанынан ірі көші-қон болды. Шерхан Нашердің билігі тұсында Кундуз Ауғанстанның ең бай провинцияларының біріне айналды, бұл негізінен Нашердің 20 ғасырдың басындағы соғыстан кейінгі Ауғанстанда әлі де жұмыс істеп тұрған «Шпинзар» мақта компаниясын құруының нәтижесі болды. Ресей Қызыл Армиясының отанын басып алуынан қашқан 100 000-нан 200 000-ға дейін тажиктер мен өзбектер Ауғанстанның солтүстігіне қоныс аударды. 2009 жылдың 4 қыркүйегінде неміс командирі американдық истребительді шақырды, ол көтерілісшілер басып алған НАТО-ға тиесілі екі жанармай тасымалдаушы көлікті шабуылдады. Осы оқиғада 90-нан астам адам қаза тапты, олардың ішінде жанармай жинауға келген кем дегенде 40 бейбіт тұрғын болды. 2009 жылдың 21 қарашасында Тахар-Кундуз тас жолында болған жарылыстан бір бала қаза тауып, екеуі жараланды. Губернатор Мұхаммед Омар 2010 жылдың 8 қазанында бомбадан қаза тапты. 2011 жылдың 10 ақпанында Кундуз провинциясының Шардара ауданында, бүлікшілердің бекінісінде, жанкешті шабуыл жасап, аудан әкімі мен тағы алты адамды өлтірді. Ауғанстанның солтүстігінде Талибан қозғалысының қайта жандануына байланысты Кундуз соғыс пен тұрақсыздыққа ұшырауда. Талибан биліктен қуылғаннан кейін 2009 жылға дейін Кундуз провинциясында бекініп алған жоқ, бірақ содан бері олардың ықпалы кеңейіп, 2015 және 2016 жылдары провинция орталығы Кундуз қаласын қысқа мерзімге басып алды. 2021 жылдың 8 тамызында жергілікті дереккөздерге сәйкес, Талибан Кундуз қаласын қайта бақылауға алды.
The area has been part of many empires in the past. It became part of the Afghan Durrani Empire in the mid 18th century. It saw a major migration from Russian Turkestan in the north during the early 1920s. During the governance of Sher Khan Nasher, Kunduz became one of the wealthiest of Afghanistan's provinces, mainly due to Nasher's founding of the Spinzar Cotton Company, which continues to exist in post war Afghanistan in the early 20th century. Between 100,000 and 200,000 Tajiks and Uzbeks fled the conquest of their homeland by Russian Red Army and settled in northern Afghanistan. On 4 September 2009, the German commander called in an American jet fighter, which attacked two NATO fuel trucks, which had been captured by insurgents. More than 90 people died, among them at least 40 civilians, who had gathered to collect fuel. It was reported that on 21 November 2009, a bomb going off along the Takhar Kunduz highway killed a child and injured two others. The governor, Mohammad Omar, was killed by a bomb on 8 October 2010. On 10 February 2011, a suicide bomber killed a district governor and six other people in the district of Chardara in Kunduz Province, where the insurgency is well entrenched. As part of the Taliban's resurgence in northern Afghanistan, Kunduz has been increasingly affected by war and instability. The Taliban after their ouster did not gain a foothold in Kunduz Province until 2009, but since then their influence expanded and they eventually captured the capital city of Kunduz briefly in 2015 and 2016. On 8 August 2021, the Taliban regained control of Kunduz City according to local sources.
Көлік
Облыс Кундуз әуежайымен қызмет көрсетеді, және 2014 жылдың мамыр айына дейін Кабулға үнемі тікелей рейстер болған. Панджи Пойондағы Тәжікстан-Ауғанстан көпірі облысты Тәжікстанмен байланыстырады.
The province is served by Kunduz Airport which had regularly scheduled direct flights to Kabul as of May 2014. The Tajikistan–Afghanistan bridge at Panji Poyon connects the province to Tajikistan.
Экономика
Ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы провинция тұрғындарының басты кәсіптері болып табылады. Жеміс-жидектер мен көкөністер ең көп өндірілетін өнімдер, бірақ мақта мен күндіз де өндіріледі. Шаруалар су тапшылығына тап болды. Кундуз тұрғындарының ерлер мен әйелдері киім тігу, металл өңдеу, ағаш өңдеу және тері өнімдерімен айналысу салаларында жұмыс істеді.
Agriculture and livestock husbandry are the primary occupations of the provinces residents. Fruit and vegetable are the most commonly farms items but there is also some cotton and sesame production. Farmers faced water shortages. Men and women in Kunduz were employed in clothing production, metal working, carpentry and hide business.
Денсаулық сақтау
Таза ауыз суы бар шаруашылықтардың үлесі 2005 жылы 25%-дан 2011 жылы 16%-ға дейін төмендеді. Білікті тудырушының қатысуымен өткен туу көрсеткіші 2005 жылы 6%-дан 2011 жылы 22%-ға дейін артты.
The percentage of households with clean drinking water fell from 25% in 2005 to 16% in 2011. The percentage of births attended to by a skilled birth attendant increased from 6% in 2005 to 22% in 2011.