Кіріспе
Ежелгі Куш патшасы және Мысыр перғауыны Пие (бұрын Панхи немесе Пянхи деп транслитерацияланған; б.з.д. 714 ж. ш.), Мысырдың XXV династиясын құрған және б.з.д. 744–714 жылдары Мысырды билеген ежелгі Куш патшасы. Ол қазіргі Судан мемлекетінің Нубия аймағында орналасқан Напата қаласынан билік жүргізді.
Piye (once transliterated as Pankhy or Piankhi; d. 714 BC) was an ancient Kushite king and founder of the Twenty fifth Dynasty of Egypt, who ruled Egypt from 744–714 BC. He ruled from the city of Napata, located deep in Nubia, modern day Sudan.
Атауы
Пие екі тақ атын қабылдады: Усимаре және Снеферре. Ол Нубияның көптеген патшалары сияқты Амон құдайына табынушы еді. Жаңа мемлекеттік кезеңде тұңғыш рет салынған Джебель Баркалдагы Амонның құлдырап бара жатқан Ұлы ғибадатханасын қайта жаңғыртты, онда Мысырдан көптеген мүсіншілер мен тас қалаушылар жұмыс істеді. Бұрын ол "Менхеперре" ("Раның көрінісі мәңгілік") тақ атын да қолданған деп есептелген, бірақ қазір бұл ат Пиедің замандасы болған Ини есімді жергілікті Теба патшасына тиесілі екені анықталды.
Отбасы
Пие – Кашта мен Пебатжманың ұлы. Оның үш-төрт әйелі болған. Абар оның мұрагері Тахарқаның анасы болды. Басқа әйелдері – Табири, Пексатер және, мүмкін, Кхенса. Пие көптеген балалардың әкесі болған. Ол Шебитку патшаның әкесі болды. Пие ұлы немесе Пие ағасы деп айтылады. Ол жергілікті билеуші Менхеперре Хмунидің қызы деп есептеледі. Пие өзінің жорығын қасиетті соғыс деп қарастырып, әскерлеріне шайқасқа түсер алдында ритуалдық тазарудан өтуді бұйырды. Ол өзі ұлы Амон құдайына құрбандық шалды. Содан кейін Пие солтүстікке қарай жорық жасап, Гераклеопольде толық жеңіске жетті, Гермополис және Мемфис сияқты қалаларды бағындырды, сондай-ақ Нил дельтасының патшаларының, оның ішінде Леонтополистің Иупуты II, Танистің Осоркон IV және оның бұрынғы одақтасы Нимлоттың бағынуын алды. Гермополис бес айлық қоршаудан кейін нубиялық патшаның қолбасына түсті. Тефнахт Дельтадағы аралға қашып, нубиялық патшаға жеңілісін мойындаған хат жолдады, бірақ Куш билеушісіне жеке құрмет көрсетуден бас тартты. Жеңісіне риза болған Пие оңтүстікке, Фиваға қарай жүзіп, туған жері Нубияға оралды және ешқашан Мысырға қайта оралмады. Пиедің Дельтаға жасаған сәтті жорығына қарамастан, оның билігі тек Тебадан солтүстікке қарайғы батыс шөл оазистері мен Гераклеопольге дейін ғана созылды, онда Пефтжауавибаст нубиялық тәуелді патша ретінде билік етті. Төменгі Мысырдың жергілікті патшалары, әсіресе Тефнахт, Пие бақылауынсыз өздері қалағандай әрекет етуге еркін болды. Бұл жағдайды түзету үшін Пиедің мұрагері Шебитку кейін Саиске шабуыл жасап, Тефнахттің мұрагері Бакенранефті сол жерде жеңіп, билік еткен екінші жылында бұл мәселені шешті.
King Shebitku. Said to be a son of Piye, or alternatively a brother of Piye. Thought to be a daughter of a local ruler named Menkheperre Khmuny from Hermopolis by Kitchen. Piye viewed his campaign as a Holy War, commanding his soldiers to cleanse themselves ritually before beginning battle. He himself offered sacrifices to the great god Amun. Piye then marched north and achieved complete victory at Herakleopolis, conquering the cities of Hermopolis and Memphis among others, and received the submission of the kings of the Nile Delta including Iuput II of Leontopolis, Osorkon IV of Tanis and his former ally Nimlot at Hermopolis. Hermopolis fell to the Nubian king after a siege lasting five months. Tefnakht took refuge in an island in the Delta and formally conceded defeat in a letter to the Nubian king but refused to personally pay homage to the Kushite ruler. Satisfied with his triumph, Piye proceeded to sail south to Thebes and returned to his homeland in Nubia never to return to Egypt. Despite Piye's successful campaign into the Delta, his authority only extended northward from Thebes up to the western desert oases and Herakleopolis where Peftjauawybast ruled as a Nubian vassal king. The local kings of Lower Egypt—especially Tefnakht—were essentially free to do what they wanted without Piye's oversight. It was Shebitku, Piye's successor, who later rectified this unsatisfactory situation by attacking Sais and defeating Tefnakht's successor Bakenranef there, in his second regnal year.
Билік ету мерзімі
Пиедің ең жоғары белгілі мерзімі ұзақ уақыт бойы Дахла оазисіндегі Мут-эль-Харабтың Сутех храмынан табылған "Кіші Дахла стеласында" (Ашмолия мұражайы № 1894) көрсетілген "24-жылғы III Ахет күнінің 10-ы" деп есептелді. Дегенмен, Гебель Баркалдың Ұлы храмындағы бейнелер Пиеге Хеб Сед фестивалінің тойлануын көрсетеді. Мұндай фестивальдер әдетте патшаның 30-шы жылында өткізілетін. Бейнелер тарихи оқиғаларды бейнелей ме, әлде фестивальға дайындалып жасалған ба – егер солай болса, Пие өзінің 30-шы билеу жылына жетпей қайтыс болған болуы мүмкін деген пікірлер бар. Пие билігінің 21-ші және 22-ші жылдарына жатқан екі папируста да расталған, онда ол "Пие Си Эсе Мерьямун" деген атпен Перғауын деп аталған, бұл сөзсіз осы патшаның есімі. Кеннет Китчен Пиеге 31 жыл билік етуді ұсынды, бұл Пиеге қарсылас саналған патша Шепсесре Тефнахттың 8-ші жылғы сыйлық стеласына негізделген. 2002 жылы Оливье Перду мүлдем басқа пікір білдірді, ол бұл стеланың стилі Нехо I билігінің 2-ші жылына жататын басқа бір стеламен ұқсас болғандықтан, кейінірек патша болған Тефнахт II-ге қатысты деп санайды. Сонымен қатар, Китчен мынаны байқады:
Жерлеу
Пие қабірі қазіргі Солтүстік Судандағы Джебель Баркал маңындағы Эль-Курруда, Ku.1 деп белгіленген зираттағы ең үлкен пирамиданың жанында орналасқан (суретте оң жақта көрсетілген). 19 сатыдан тұратын баспалдақ шығысқа қарай ашылып, жерлеу камерасы тікелей тасқа қазылған, ашық жота түрінде жасалған және қабырғалы тас қаптамамен жабылған. Оның денесі камераның ортасында, төрт бұрышы төсек аяқтарын қабылдау үшін кесілген тас төсекте тұрған төсекке қойылған. Зираттың шетіне қарай (500 жылдан астам уақыттан бері осындай жерлеу рәсіміне ие болған алғашқы фараон) оның сүйікті төрт аты жерленген. Бұл жерде сондай-ақ династияның бірнеше кейінгі мүшелерінің қабірлері де орналасқан.