Мартин Харрис: Кітап Мормон куәсінің өмірі мен қызметі
Martin Harris (Latter Day Saints)
Мартин Харрис (1783-1875) – ерте ЛДХ қозғалысының мүшесі, «Мормон кітабының» басылуына қаржылық көмек көрсеткен және алғашқы үш куәгердің бірі. Тарихы, өмірі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мормон кітабының куәсі (1783–1875)
Book of Mormon witness (1783–1875)
Мартин Харрис (18 мамыр, 1783 – 10 шілде, 1875) – Латера Дей Сент қозғалысына ерте кірген және Мормон кітабының алғашқы басылымын қаржылық тұрғыдан кепілдеген, сондай-ақ Джозеф Смит Мормон кітабы одан аударылған деген алтын тақташаларды көрген Үш куәгердің бірі болды.
Martin Harris (May 18, 1783 – July 10, 1875) was an early convert to the Latter Day Saint movement who financially guaranteed the first printing of the Book of Mormon and also served as one of Three Witnesses who testified that they had seen the golden plates from which Joseph Smith said the Book of Mormon had been translated.
Ерте өмір
Харрис Нью-Йорк штатының Истон қаласында туған, Натан Харрис пен Рода Лапхамның сегіз баласының екіншісі. Тарихшы Рональд У. Уокердің сөзіне қарағанда, оның жастық шағы туралы көп мәлімет жоқ. 1808 жылы Харрис өзінің туысы Люси Харриске үйленді. Харрис 1812 жылғы соғыста Нью-Йорк штатының Онтарио округінің 39-шы полкінде қызмет етті. Оған 150 акр жер мұраға қалды. 1831 жылға дейін Харрис Нью-Йорк штатының Пальмира қаласында тұрды, ол сәтті фермер болды. Харристің көршілері оны адал да, ырымшыл да адам деп есептеді. Бір биограф Харристің "қиялының оқуға және шығармашылыққа бейім" болғанын жазды. Мысалы, Харрис бірде жанған шамды шайтанның ісі деп ойлаған. Бір танысы Харристің бұғы түрінде Исаны көргенін, онымен екі-үш шақырым жүріп сөйлескенін айтты. Жергілікті пресвитериан пасторы оны "көреген фанатик" деп атады. Бір досы Харристі "әлемде адал адам ретінде құрметтейді" деп мақтады, сонымен қатар оның ақылы "таңғажайып нәрселерге" бойы алғанын және періштелер мен әруақтардың жер бетіне келуіне сенгендігі оған ақылсыздық туралы бедел бергенін айтты. Тағы бір досы: "Мартин сізбен келіскен нәрсені істейтін адам еді. Бірақ ол әруақтарды көруде шебер еді". Дегенмен, кейбір пальмиралықтар Харристі Мормон кітабынан бұрын "өте дінге сенбейтін" скептик ретінде есінде сақтады. Бірақ, Харристі білетін ертедегі анти-мормондар оның "адал", "еңбекқор", "мейірімді" және "құрметті азамат" екенін сенді. Харрис соңғы күндердің қасиеттілерімен бірге Нью-Йорк штатынан кеткенде, жергілікті газет былай деп жазды: "Өткен аптада осы қаладан "уәде етілген жерге" жолға шыққан, шамамен елу адамнан тұратын бірнеше отбасының арасында "Мормон кітабына" алғашқы сенушілердің бірі Мартин Харрис та болды. Харрис мырза осы қаланың алғашқы қоныстанушыларының бірі болды және әрқашан ар-намыс пен туралықтың белгісін танытты, сондай-ақ көмекші және мейірімді көрші ретінде танылды. Ол адал еңбегімен өзіне лайықты қор жинады және оның адасқандығына өкінетін көптеген таныстары мен достары бар".
Harris was born in Easton, New York, the second of the eight children born to Nathan Harris and Rhoda Lapham. According to historian Ronald W. Walker, little is known of his youth. In 1808, Harris married his first cousin Lucy Harris. Harris served with the 39th regiment of the New York State Militia of Ontario County, New York in the War of 1812. He inherited 150 acres. Until 1831, Harris lived in Palmyra, New York, where he was a prosperous farmer. Harris's neighbors considered him both an honest and superstitious man. A biographer wrote that Harris's "imagination was excitable and fecund." For example, Harris once perceived a sputtering candle to be the work of the devil. An acquaintance said that Harris claimed to have seen Jesus in the shape of a deer and walked and talked with him for two or three miles. The local Presbyterian minister called him "a visionary fanatic." A friend, who praised Harris as being "universally esteemed as an honest man," also declared that Harris's mind "was overbalanced by 'marvellousness'" and that his belief in earthly visitations of angels and ghosts gave him the local reputation of being crazy. Another friend said, "Martin was a man that would do just as he agreed with you. But, he was a great man for seeing spooks." Some Palmyrans, however, remembered Harris as a 'skeptic' who was "not very religious" before the Book of Mormon. Nevertheless, even early anti Mormons who knew Harris believed that he was "honest," "industrious," "benevolent," and a "worthy citizen." On Harris's departure from New York with the Latter Day Saints, the local paper wrote: "Several families, numbering about fifty souls, took up their line of march from this town last week for the 'promised land,' among whom was Martin Harris, one of the original believers in the 'Book of Mormon.' Mr. Harris was among the early settlers of this town, and has ever borne the character of an honorable and upright man, and an obliging and benevolent neighbor. He had secured to himself by honest industry a respectable fortune—and he has left a large circle of acquaintances and friends to pity his delusion."
Смитпен алғашқы қарым-қатынасы
Смиттер отбасы 1816 жылы Пальмираға көшіп келді, ал 1824 жылы Харрис Джозеф Смит ағаны құдық және цистерна қазуға жұмысқа алды. Смит ағаның 1824 жылы Харриске алтын табақтар туралы айтқаны хабарланды.
The Smith family moved to Palmyra in 1816, and in 1824, Harris employed Joseph Smith Sr., to dig a well and a cistern. Smith Sr. reportedly told Harris about the gold plates in 1824.
Антон транскриптіндегі рөлі
Харрис Мормон кітабының түпнұсқалығына көз жеткізбек болғандықтан, Смит алтын тақташалардан әріптерді қағазға көшірді, бұл қазір Антон транскрипті деп белгілі болған нұсқа болуы мүмкін, бірақ бұл құжаттың түпнұсқа екендігіне күмән тудыратын көптеген мәселе бар, себебі Харрис пен Антонның айтқандары әртүрлі. 1828 жылдың қысында Харрис әріптердің көшірмесін Нью-Йорк қаласына алып барды, онда Колумбия колледжінің лингвистика профессоры Чарльз Антонмен кездесті. Екеуінің кездесу туралы айтқандарының көп бөлігі қарама-қайшы. Харристің айтқаны Смиттың "Шіркеу тарихында" жазылған. Оған сәйкес, Харрис Антонның әріптер мен аударманың түпнұсқа екенін растайтын куәлік бергенін, бірақ Антон Смит періштеден тақташаларды алғанын білген соң, куәлікті қайтарып алып, жыртып тастағанын айтқан. Антон өз тарапынан 1834 және 1841 жылдары жазбаша түсіндірме берді. Арада жылдар өткеніне қарамастан, екі жазба да бір-бірімен сәйкес келеді, бірақ ол Харриске транскрипт бойынша жазбаша пікір берген-бермегені туралы қайшылық бар. Екі жағдайда да Антон Харриске, ол (Харрис) алаяқтықтың құрбаны болғанын және бұл іске араласпауын айтқан. Қалай болғанда да, бұл оқиға Харристің алтын тақташалардың түпнұсқалығына және аудармаға деген күмәнін сейілтіп, кітапты басып шығару үшін шаруашылығын кепілге беруіне жеткізді. Харристің әйелі Смитпен ынтымақтастығына қарсылық көрсетуін жалғастырды. Антонның екі жазбасында да Харрис Мормон кітабы басылғаннан кейін оған тағы да келіп, кітаптың бір данасын әкелгені, бірақ Антон оны қабылдаудан бас тартқаны айтылады. Антон Харриске тағы да алданып қалғанын, үйіне барып, сандықта сақталған тақташаларды қарауды сұрауы керектігін айтты, бірақ Харрис тақташаларға қараса, өзі мен отбасысы қарғысқа ұшырайтынын мәлімдеді.
Because Harris wanted assurance of the Book of Mormon's authenticity, Smith transcribed characters from the golden plates to a piece of paper, perhaps the one now known as the Anthon transcript, but there is much to cast doubt on this document being the original as both Harris's and Anthon's accounts describe it differently. In the winter of 1828, Harris took the transcript of characters to New York City, where he met with Charles Anthon, a professor of linguistics at Columbia College. The two men's accounts of the meeting conflict on almost every point. Harris's account is recorded in Smith's History of the Church. According to the account, Harris said that Anthon gave him a certificate verifying the authenticity of the characters and the translations, but that when Anthon learned that Smith claimed to have received the plates from an angel, he took the certificate back and tore it to pieces. Anthon, for his part, gave written accounts in 1834 and 1841. Despite the years in between, both accounts are in good agreement, but there is a contradiction as to whether he had given Harris a written opinion about the transcript or not. In both accounts, Anthon maintained that he told Harris that he (Harris) was a victim of a fraud and not to get involved. In either case, the episode apparently satisfied Harris's doubts about the authenticity of the golden plates and the translation enough to mortgage his farm to have the book printed. Harris's wife continued to oppose his collaboration with Smith. In both of Anthon's accounts, he states that Harris visited him again after the Book of Mormon was printed and brought him a copy, which Anthon refused to accept. Anthon records that he again advised Harris he had been defrauded and should go straight home and ask to examine the plates locked in the chest, but Harris responded that he could not look at the plates or he and his family would be cursed.
Джозеф Смитке хат жазу
1828 жылдың ақпан айында Харрис Хармониге (Пенсильвания) барып, Смит алтын тақташалардың аудармасын диктанттағанда хатшы болып жұмыс істеді. 1828 жылдың маусымына қарай Смит пен Харрис аударма жұмысының нәтижесінде 116 беттік қолжазба дайындалды. Харрис Смиттен 116 беттік қолжазбаны әйеліне көрсетіп, оның шынайылығына көндіру үшін қайтарып беруге рұқсат сұрады; Смит өте тартынды, бірақ келісті. Харрис бұл беттерді әйеліне және басқа бірнеше адамға көрсеткеннен кейін, қолжазба жоғалып кетті. Бұл жоғалту тақташалардың аудармасын уақытша тоқтатты, ал Смит қайта бастағанда, негізінен Оливер Каудери сияқты басқа хатшыларды пайдаланды. Жозеф Смитке 1828 жылдың шілдесінде берілген алғашқы жазба, Смиттің 116 бетті Харриске тапсырғанын айтады. Смитқа арналған хабарда: "Сен қасиетті нәрсені Құдайдың кеңесін ескермей, Құдай алдында берген қасиетті уәделерді бұзып, өз ойына сүйеніп, өз білімімен мақтанған зұлым адамның қолына тапсырдың" делінген.
In February 1828, Harris traveled to Harmony, Pennsylvania to serve as a scribe while Smith dictated the translation of the golden plates. By June 1828, Smith and Harris's work on the translation had resulted in 116 pages of manuscript. Harris asked Smith for permission to take the 116 pages of manuscript back to his wife to convince her of its authenticity; Smith reluctantly agreed. After Harris had shown the pages to his wife and some others, the manuscript disappeared. The loss temporarily halted the translation of the plates, and when Smith began again, he used other scribes, primarily Oliver Cowdery. The first extant written revelation to Joseph Smith, dated July 1828, refers to Smith's delivering the 116 pages to Harris. Addressing Smith, the revelation says: "thou deliveredst up that which was sacred, into the hands of a wicked man, who has set at nought the counsels of God, and has broken the most sacred promises, which were made before God, and has depended upon his own judgement, and boasted in his own wisdom."
Мормон кітабының қаржыгері
Дегенмен, Харрис Смитті қаржылай қолдауын жалғастырды. Аударма 1829 жылдың маусым айында аяқталды. Тамыз айында Смит Пальмира қаласындағы Э. Б. Грандин баспагерімен Мормон кітабын басып шығару туралы келісім жасады. Харрис баспа шығындарын төлеуді қамтамасыз ету үшін фермасын Грандинге ипотекаға берді, ал кейін ипотеканы өтеу үшін фермасының бір бөлігін сатты.
Nevertheless, Harris continued to support Smith financially. The translation was completed in June 1829. By August, Smith contracted with publisher E. B. Grandin of Palmyra to print the Book of Mormon. Harris mortgaged his farm to Grandin to ensure payment of the printing costs, and he later sold of his farm to pay off the mortgage.
Алтын тақташалардың куәсі
Аударма аяқталуға жақын келгенде, Джозеф Смит алтын тақташалардың бар екеніне куәлік беру үшін үш адам шақырылатыны туралы Құдайдан аян алғанын айтты. Харрис, Оливер Каудери және Дэвид Уитмер Үш Куәгердің бірі ретінде таңдалды. Дэвид Уитмердің сөздерімен, екінші екі куәгердің бірі: "1829 жылдың маусым айының соңында Джозеф, Оливер Каудери және мен бірге болдық, және періште оларды [тақташаларды] бізге көрсетті. Біз бұтаққа отырғанда, күннен де жарқын жарық бізді көлеңкелеп қалды. Осы жарықтың ортасында, бізден бірнеше фут қашықтықта, көптеген алтын тақташалар, Лабанның қылышы және нұсқаушылар орналасқан үстел пайда болды. Мен оларды қазір сіздерді көріп тұрғандай анық көрдім және Иеміздің Мормон кітабының жазбалары Құдайдың сыйы мен күшімен аударылғанын жариялаған даусын естідім". Джозеф Смит пен Мартин Харрис та осындай тәжірибеге ие болды. Мәтін басылымға дайындалғанда Каудери, Уитмер және Харрис бірлескен мәлімдемеге қол қойды, ол сол кезден бері басылған Мормон кітабының 120 миллионнан астам данасына қосылды. Онда былай делінген:
As the translation neared completion, Joseph Smith said he received a revelation from God that three men would be called as special witnesses to the existence of the golden plates. Harris, along with Oliver Cowdery and David Whitmer, was chosen as one of the Three Witnesses. In the words of David Whitmer, one of the other two witnesses, "It was in the latter part of June, 1829 Joseph, Oliver Cowdery and myself were together, and the angel showed them [the plates] to us [We were] sitting on a log when we were overshadowed by a light more glorious than that of the sun. In the midst of this light, but a few feet from us, appeared a table upon which were many golden plates, also the sword of Laban and the directors. I saw them as plain as I see you now, and distinctly heard the voice of the Lord declaring that the records of the plates of the Book of Mormon were translated by the gift and power of God." Joseph Smith and Martin Harris had a similar experience, and as the manuscript was prepared for printing, Cowdery, Whitmer, and Harris signed a joint statement that has been included in each of the more than 120 million copies of the Book of Mormon printed since then. It reads in part:
"Біз, адал сөздермен мойындаймыз, Құдайдың періштесі көктен түсіп, біздің көз алдымызға тақташаларды және олардың бетіндегі жазуларды әкеліп қойды; және Құдай Әкесінің және Иеміз Иса Мәсіхтің кеңшілігімен осы нәрселерді көргенімізді және олардың рас екендігіне куәлік етеміз. 1839 жылы Смит Харристің тақташаларды көру тәжірибесі Уитмер мен Каудеридікінен бөлек болғанын көрсетті. Үш Куәгердің куәлігі кітаппен бірге басылды және ол кейінгі барлық басылымдардың дерлік бәрінде кездеседі."
"And we declare with words of soberness, that an angel of God came down from heaven, and he brought and laid before our eyes, that we beheld and saw the plates, and the engravings thereon; and we know that it is by the grace of God the Father, and our Lord Jesus Christ, that we beheld and bear record that these things are true. In 1839, Smith indicated that Harris's experience in seeing the plates occurred separately from that of Whitmer and Cowdery. The Three Witnesses's attestation was printed with the book, and it has been included in nearly every subsequent edition.
Некедегі қайшылықтар
Смит пен алтын тақташалардың заңдылығы туралы даудың тоқтамауы мен шаруашылығын жоғалтуы салдарынан Харрис пен оның әйелі ажырасып кетті. Люси Мак Смит Люси Харристі "тез ашуланатын" әйел деп сипаттады. Люси Харрис Мартин Харристің оны жиі ұрып-соққанын жазды, ал көршілері оның денесіндегі көгалдар мен зорлық-зомбылықтың басқа да белгілерін көргендерін айтты.
In part because of their continued disagreement over the legitimacy of Smith and the golden plates, and because of the loss of his farm, Harris and his wife separated. Lucy Harris was described by Lucy Mack Smith as a woman of "irascible temper". Lucy Harris wrote that Martin Harris beat her often—and neighbors attested to seeing her with bruises and other signs of abuse.
Бас діни қызметкер
Харрис 6 сәуірде 1830 жылы Смит ұйымдастырған Мәсіх шіркеуінің алғашқы мүшесі болды. 1830 жылы Харрис: «Джексон біздің соңғы президентіміз болады; және екі жыл ішінде мормонизмді қабылдамағандардың бәрі жер бетінен жойылады. Ол Пальмираның Жаңа Иерусалим болатынын және оның көшелері алтынмен төселетінін айтты». 1831 жылы 3 маусымда Огайо штатындағы Киртлендте шіркеу штаб-пәтерінде өткен конференцияда Харрис жоғары рухты дін қызметкері (high priest) дәрежесіне бекітілді және Орта Батыс, Пенсильвания және Нью-Йорк штаттарында миссионерлік қызмет атқарды. 1834 жылы 12 ақпанда Сидни Ригдон Харристі Киртленд жоғары кеңесінің алдында айыптады, ол шіркеудің бас сот және заң шығару кеңесі болып табылды. Айыптамалардың бірінде Харрис «Эдкр. А. К. Расселлге Мормон кітабын аудару кезінде Жүсіптің тым көп ішімдік ішкенін, көптеген адамдармен күрескенін және оларды лақтырып тастағанын айтқан» делінді. Тағы бір айыптама, ол бауыр Жүсіп Мормон кітабының мазмұнын аударғаннан кейін ғана білгенін айтқан. Харрис «қауымның сезімін жаралау үшін ойсыз айтқан көптеген сөздерін мойындап, жақсырақ болуге уәде берді. Кеңес оны кешіріп, көптеген пайдалы кеңестер берді». 1834 жылы 17 ақпанда Харрис Киртленд жоғары кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. Миссуриде мормондар мен мормон еместер арасындағы қақтығыстарға жауап ретінде Харрис қазір Сион лагері деп белгілі болған құрамаға қосылып, Киртлендтен Миссури штатының Клей округіне жорық жасады. Кейін Харрис Оливер Каудери мен Дэвид Уитмермен бірге 12 адамнан тұратын «саяхаттаушы жоғары кеңесті» таңдап, бекітті, ол ақырында Он екі елшінің кворумына айналды. (Шіркеудің алғашқы басшыларының кейбіреулері Харрис Смит пен Каудери сияқты елшілік рухты дін қызметкері (apostle) дәрежесіне бекітілгенін мәлімдеді; бірақ бұл бекіту туралы ешқандай жазба жоқ, және Харрис пен Каудери ешқашан Он екі елшінің кворумының мүшесі болған жоқ.)
Harris became an early member of the Church of Christ, which Smith organized on April 6, 1830. In 1830, Harris prophesied, '"Jackson would be the last president that we would have; and that all persons who did not embrace Mormonism in two years' time would be stricken off the face of the earth.' He said that Palmyra was to be the New Jerusalem, and that her streets were to be paved with gold.". On June 3, 1831, at a conference at the headquarters of the church in Kirtland, Ohio, Harris was ordained to the office of high priest and served as a missionary in the Midwest, Pennsylvania, and New York. On February 12, 1834, Sidney Rigdon charged Harris before the Kirtland High Council, then the chief judicial and legislative council of the church. Among the charges was the allegation that Harris had "told Edqr. A. C. Russell that Joseph drank too much liquor when he was translating the Book of Mormon and that he wrestled with many men and threw them &c. Another charge was, that he exalted himself above Bro. Joseph, in that he said bro. Joseph knew not the contents of the Book of Mormon until after it was translated." Harris reportedly admitted that he "had said many things inadvertently calculating to wound the feelings of his brother and promised to do better. The council forgave him and gave him much good advice." On February 17, 1834, Harris was ordained a member of Kirtland High Council. In response to the conflicts between Mormons and non Mormons in Missouri, Harris joined what is now known as Zion's Camp and marched from Kirtland to Clay County, Missouri. Afterwards, Harris, along with Oliver Cowdery and David Whitmer, selected and ordained a "traveling High Council" of 12 men that eventually became the Quorum of the Twelve Apostles. (Some early church leaders claimed that Harris, like Smith and Cowdery, was ordained to the priesthood office of apostle; but there is no record of this ordination, and neither Harris nor Cowdery was ever a member of the Quorum of the Twelve Apostles.)
Каролина Янгпен неке
1836 жылы жазда Люси Харрис қайтыс болды, ал 1836 жылғы 1 қарашада Харрис Бригам Янгтың інісі Джонның 22 жастағы қызы Кэролайн Янгқа үйленді. Харрис жаңа әйелінен 31 жас үлкен болды; олар жеті бала сүйді.
Lucy Harris died in the summer of 1836, and on November 1, 1836, Harris married Caroline Young, the 22 year old daughter of Brigham Young's brother, John. Harris was 31 years older than his new wife; they had seven children together.
Джозеф Смитпен бөлініп кетті
1837 жылы Киртлендте шіркеудің Киртленд қауіпсіздік қоғамы банкінің құлдырауынан наразылық туды. Харрис оны "алаяқтық" деп атады және Смитпен байланысын үзген, Уоррен Пэриш басқаратын шіркеуді қайта құруға тырысқан наразылардың қатарында болды. Смит пен Ригдон Миссури штатының Фар-Уэст қаласына көшіп кетті. 1837 жылдың желтоқсанында Смит және Киртленд жоғары кеңесі 28 адамды, оның ішінде Харристі де шіркеуден шеттетуге шешім қабылдады. Пэриштің Киртлендтегі шіркеуі ғибадатхананы бақылауға алып, «Мәсіх шіркеуі» деп аталды. 1838 жылғы жарлықтарында Харрис шіркеудің үш қоршысының бірі ретінде тағайындалды. 1838 жылы Харрис «тақталарды көзімен көрмегенін, оларды тек көріп немесе қиялдағанда ғана көретінін» айтты. Харристің Киртлендте (Огайо штаты) тұратын көршісі Харрис «тақталарды көзімен көргенін ешқашан айтпағанын, тек рухани көрініс көргенін» мәлімдеді. 1838 жылдың наурыз айында шіркеу мүшелері Харрис Мормон кітабының куәгерлерінің ешқайсысы алтын тақталарды көрмегенін немесе ұстамағанын ашық айтқанын хабарлады. Харристің бұл мәлімдемесі үш елшіні қоса алғанда, шіркеудің беделді бес мүшесінің шіркеуден кетуіне себеп болды делінеді. 1841 жылдың маусым айында Пейнсвилл телеграфы «Мартин Харрис жұмыстың басында Раббының нағыз жұмысы болғанына сенеді, бірақ Смит дүниеге құмарланып, мақтанға берілген соң Раббыдан алыстады, ал ол алаяқ және алдамшы болды. Ол жұмыстың басқа құралдар арқылы қайта жанданатынын күтеді» деп жазды. Джозеф Смит өлтірілгеннен кейін Харрис Киртлендте қалды және Джеймс Стрэнгті мормондықтардың жаңа пайғамбары ретінде қабылдады, ол табиғаттан тыс тақталар мен оларды растайтын куәгерлерге ие екенін мәлімдеді. 1846 жылдың тамызында Харрис Стрэнгит шіркеуінің миссиясымен Англияға сапар шекті, бірақ ол жердегі мормон конференциясы оны тыңдаудан бас тартты. Ол ғимараттың сыртында уағыздауға талап еткенде полиция оны ұстап әкетті. 1847 жылы Харрис Стрэнгпен байланысын үзді және Мормон кітабының куәгері Дэвид Уитмердің басшылығын қабылдады. Мормон елшісі Уильям МакЛеллин Киртлендте Уитмерит қауымын құрды, ал Харрис оның мүшесі болды. 1851 жылы Харрис тағы бір соңғы күнгі қасиеттілердің фракциялық көшбасшысы Глэдден Бишопты пайғамбар ретінде қабылдады және Бишоптың Киртлендте орналасқан ұйымына қосылды. 1855 жылы Харрис Джозеф Смиттың соңғы тірі қалған ағасы Уильям Смитпен бірігіп, Уильямның Джозефтің нағыз мұрагері екенін жариялады. Харрис сондай-ақ «Рулон мен кітапқа» қысқа уақыт қызығушылық танытты, бұл жазба Шейкерлерге табиғаттан тыс түрде жеткізілген. 1860 жылдарға қарай бұл ұйымдардың барлығы тарап кетті немесе әлсіреп қалды. 1856 жылы оның әйелі оны тастап, Юта аймағындағы мормондармен қосылды, ал ол Киртлендте қалды және қызығушыларға ғибадатхананы көрсетіп жүрді. 1859 жылы Харрис берген сұхбатта ол «Мормон кітабының рухани және құдайлық билігін шын жүректен жақтаған» адам ретінде сипатталды. Онда Харрис «Бригам Янг пен Солт-Лейк шіркеуіне қанағаттанбайды. Ол оларды нағыз сенімнен тайғандар деп санайды және олардың шайтанның ықпалында екенін айтады. Харрис мырза «Соңғы күндердің қасиеттілері» деп аталатын шіркеудің шын мәнінде «Соңғы күндердің шайтандары» екенін және өзі мен тағы бірнеше адам ғана нағыз мормондар екенін айтады».
In 1837, dissension arose in Kirtland over the failure of the church's Kirtland Safety Society bank. Harris called it a "fraud" and was among the dissenters who broke with Smith and attempted to reorganize the church, led by Warren Parrish. Smith and Rigdon relocated to Far West, Missouri. In December 1837, Smith and the Kirtland High Council excommunicated 28 individuals, Harris among them. Parrish's church in Kirtland took control of the temple and became known as The Church of Christ. In its 1838 articles of incorporation, Harris was named one of the church's three trustees. In 1838, Harris is said to have told "he never saw the plates with his natural eyes, only in vision or imagination." A neighbor of Harris in Kirtland, Ohio, said that Harris "never claimed to have seen [the plates] with his natural eyes, only spiritual vision." In March 1838, disillusioned church members said that Harris had publicly denied that any of the Witnesses to the Book of Mormon had ever seen or handled the golden plates. Harris's statement reportedly induced five influential members, including three apostles, to leave the church. In June 1841, the Painesville Telegraph reported, "Martin Harris believes that the work in its commencement was a genuine work of the Lord, but that Smith, having become worldly and proud, has been forsaken of the Lord, and has become a knave and impostor. He expects that the work will be yet revived, through other instrumentalities." After the killing of Joseph Smith, Harris remained in Kirtland and accepted James Strang as Mormonism's new prophet, one who claimed to have another set of supernatural plates and witnesses to authenticate them. In August 1846, Harris traveled on a mission to England for the Strangite church, but the Mormon conference there declined to hear to him. When he insisted on preaching outside the building, police removed him. By 1847, Harris had broken with Strang and accepted the leadership claims of fellow Book of Mormon witness David Whitmer. Mormon apostle William E. McLellin organized a Whitmerite congregation in Kirtland, and Harris became a member. By 1851, Harris had accepted another Latter Day Saint factional leader, Gladden Bishop, as prophet and joined Bishop's Kirtland based organization. In 1855, Harris joined with the last surviving brother of Joseph Smith, William Smith and declared that William was Joseph's true successor. Harris was also briefly intrigued by the "Roll and Book," a scripture that had been supernaturally delivered to the Shakers. By the 1860s, all of those organizations had either dissolved or declined. In 1856, his wife left him to gather with the Mormons in Utah Territory while he remained in Kirtland and gave tours of the temple to curious visitors. In 1859, Harris gave an interview which described him as "an earnest and sincere advocate of the spiritual and divine authority of the Book of Mormon." It clarified that Harris "does not sympathize with Brigham Young and the Salt Lake Church. He considers them apostates from the true faith; and as being under the influence of the devil. Mr. Harris says, that the pretended church of the 'Latter Day Saints,' are in reality 'latter day devils,' and that himself and a very few others are the only genuine Mormons left."
ЛДС шіркеуіне қайта шомылдыру рәсімінен өту
1870 жылы 87 жасында Харрис Юта территориясына көшіп барды және көп ұзамай Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуіне (LDS Church) қайтадан шомылдырылды. Кертлендте мүсіз қалған және қауымсыз қалған Харрис, LDS шіркеуінің мүшелерінің көмегін қабылдады, олар оған батысқа көшуге көмектесу үшін 200 доллар жинады (1870 жылы 200 доллар қазіргі жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең). Харрис өмірінің соңғы төрт жарым жылын Кейш-Вэллидегі туыстарымен өткізді. Ол 1875 жылдың 10 шілдесінде Юта территориясының Кларкстон қаласында қайтыс болды және сол жерге жерленді.
In 1870, at 87, Harris moved to the Utah Territory and, shortly afterward, was rebaptized into the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church). Harris, who had been left destitute and without a congregation in Kirtland, accepted the assistance of members of the LDS Church, who raised $200 (200.0 in 1870 is equivalent to about <calculated amount> in recent years) to help him move west. Harris lived the last four and a half years of his life with relatives in Cache Valley. He died on July 10, 1875, in Clarkston, Utah Territory, and was buried there.
Мормон кітабының куәлігі
Гаррис өмірінің көп бөлігінде мормон басшыларынан алыстаған болса да, Мормон кітабының шындық екеніне куәлік беруді жалғастырды. Дегенмен, кем дегенде алғашқы жылдары Харрис "өзінің көрініс тәжірибесінің ішкі, субъективті сипатын бірнеше рет мойындаған сияқты". Мормон кітабын алғаш басып шығарған Пальмира баспасының бастығы Харристің "өзгеше сөз тіркесін, 'рухани көзбен көруді' және осы сияқты нәрселерді жиі қолданатынын" айтты. Кітаптың басым бөлігін баспаға түсірген Джон Гилберт Харристен: "Мартин, сен сол тақталарды жалаңаш көзіңмен көрдің бе?" - деп сұрағанын айтады. Гилберттің айтуынша, Харрис "бір сәт төмен қарай қарап, көзін көтеріп: "Жоқ, мен оларды рухани көзбен көрдім", - деді. Пальмираның тағы екі тұрғыны Харристің тақталарды "сенім көзімен" немесе "рухани көздермен" көргенін айтқандығын мәлімдеді. 1838 жылы Харрис Огайодағы қауымға "ол тақталарды өз көзімен көрмегенін, тек көріністе немесе қиялда ғана көргенін" айтты. Дегенмен, 1853 жылы Харрис Дэвид Диллге "бір жарым сағатқа жуық" уақыт бойы қырық-алпыс фунт салмақты тақталарды тізесіне қойып ұстағанын және "тақтадан-тақтаға" қолмен ұстағанын айтты. Одан кейін Харрис тақталар мен періштені көргенін растады: "Мырзалар, - деп қолын созып, - осы қолымды көріп тұрсыздар ма? Оны көріп отырғаныңызға сенімдісіз бе? Әлде көздеріңіз сізді жаңылыстырып жатыр ма? Жоқ. Сіздер менің қолымды көргендей, мен де періштені және тақталарды көрдім". Келесі жылы Харрис: "Ешкім Мормон кітабының шындығын немесе маған тақталарды көрсеткен періштенің билігін жоққа шығарғанымды естімеді", - деп мәлімдеді. Өмірінің соңында Харристен Смит пен Мормон кітабына сенетін-сенбейтінін сұрағанда, ол былай деп жауап берді: "Сенемін бе? Күннің жарқырап тұрғанын көріп тұрсыз ба? Күн бізге нұр шашып, жарық беретініндей, ай мен жұлдыздар түнде жарық беретініндей, өмір тынысы бізді қолдап-қуаттайтынындай, мен Джозеф Смиттің Құдайдың шынайы пайғамбары екенін, оның Құдай таңдап алған соңғы дәуірін ашуға тағайындалғанын білемін. Мен тақталарды көрдім, періштені көрдім, Құдайдың даусын естідім. Мен Мормон кітабының шындық екенін және Джозеф Смиттің Құдайдың шынайы пайғамбары болғанын білемін. Мен өзімнің өмір сүруімнен Мормон кітабының құдайдан келгендігіне немесе Жозеф Смиттің құдайдан келгендігіне күмән келтіре аламын". Өлер алдында Харрис былай деді: "Мормон кітабы жалған емес. Мен білгенімді білемін. Мен көргенді көрдім, естігенді естідім. Мен Мормон кітабы жазылған алтын тақталарды көрдім. Періште маған және басқаларға пайда болды және жазбаның шындығына куәлік берді. Егер мен өзімді жалған куәлік беруге және жалған ант беруге дайын болсам, бай болар едім, бірақ мен осы істерімнен басқасын айта алмаймын, өйткені бұл шындық".
Although he was estranged from Mormon leaders for most of his life, Harris continued to testify to the truth of the Book of Mormon. Nevertheless, at least during the early years, Harris "seems to have repeatedly admitted the internal, subjective nature of his visionary experience." The foreman in the Palmyra printing office that produced the first Book of Mormon said that Harris "used to practice a good deal of his characteristic jargon and 'seeing with the spiritual eye,' and the like." John H. Gilbert, the typesetter for most of the book, said that he had asked Harris, "Martin, did you see those plates with your naked eyes?" According to Gilbert, Harris "looked down for an instant, raised his eyes up, and said, 'No, I saw them with a spiritual eye.'" Two other Palmyra residents said that Harris told them that he had seen the plates with "the eye of faith" or "spiritual eyes." In 1838, Harris is said to have told an Ohio congregation that "he never saw the plates with his natural eyes, only in vision or imagination." Nevertheless, in 1853, Harris told David Dille that he had held the forty to sixty pound plates on his knee for "an hour and a half" and handled the plates with his hands, "plate after plate." Even later, Harris affirmed that he had seen the plates and the angel: "Gentlemen," holding out his hand, "do you see that hand? Are you sure you see it? Or are your eyes playing you a trick or something? No. Well, as sure as you see my hand so sure did I see the Angel and the plates." The following year Harris affirmed that "No man heard me in any way deny the truth of the Book of Mormon [or] the administration of the angel that showed me the plates." At the end of his life, Harris responded when he was asked if he still believed in Smith and the Book of Mormon: "Do I believe it! Do you see the sun shining! Just as surely as the sun is shining on us and gives us light, and the [moon] and stars give us light by night, just as surely as the breath of life sustains us, so surely do I know that Joseph Smith was a true prophet of God, chosen of God to open the last dispensation of the fulness of times; so surely do I know that the Book of Mormon was divinely translated. I saw the plates; I saw the Angel; I heard the voice of God. I know that the Book of Mormon is true and that Joseph Smith was a true prophet of God. I might as well doubt my own existence as to doubt the divine authenticity of the Book of Mormon or the divine calling of Joseph Smith." On his death bed, Harris said: "The Book of Mormon is no fake. I know what I know. I have seen what I have seen and I have heard what I have heard. I have seen the gold plates from which the Book of Mormon is written. An angel appeared to me and others and testified to the truthfulness of the record, and had I been willing to have perjured myself and sworn falsely to the testimony I now bear I could have been a rich man, but I could not have testified other than I have done and am now doing for these things are true."