Католик шіркеуі мен мемлекеттер арасындағы келісімдер

Кіріспе

Католик шіркеуінің Ватиканы мен егемен мемлекет арасындағы келісім немесе шарт. Ватиканды қатыстыратын келісімдер.

Конкордат – Католик шіркеуінің Ватиканы мен егемен мемлекет арасындағы екеуіне де қатысты мәселелерде, яғни нақты бір елдегі Католик шіркеуінің танылуы мен құқықтары және шіркеу мүдделеріне әсер ететін әлеуметтік-саяси мәселелер бойынша қарым-қатынасты анықтайтын келісім. П. В. Браунның сөзіне сәйкес, "конкордат" термині алғаш рет 1413-1431 жылдар аралығында Папа Мартин V-нің тұсында Николай де Кузаның "De Concordantia Catholica" атты еңбегінде қолданылған. Алғашқы конкордат 1098 жылы жасалған. Содан бастап Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Ватикан 74 конкордатқа қол қойды. Батыс әлемінде секуляризм мен діни көптүрліліктің артуына байланысты бұл мәселе көбінесе дау тудырды.

Діннің ілімі

Католик шіркеуі тарихи түрде ешқандай бір үкімет түріне бағынбайтынын мәлімдеді, бірақ Құдай мен сенушілердің құқықтары сақталған жағдайда, кез келген үкіметпен ынтымақтастыққа дайын болды. Пий XI 1933 жылы былай деп жазды: Католик шіркеуі Құдайдың және христиандық сананың құдайлық құқықтары қорғалғанда, ешқашан бір үкімет түріне екіншісінен артық бағынбайтыны баршаға мәлім. Ол монархиялық немесе республикалық, аристократиялық немесе демократиялық болсын, түрлі азаматтық институттарға бейімделуде ешқандай қиындық көрмейді.

Конкордаттардың мысалдары

1801 жылғы Конкордат – Наполеон мен Папа Пий VII арасындағы келісім. Француз революциясы кезінде Ұлттық ассамблея шіркеу мүлкін тартып алып, дін қызметкерлерінің азаматтық конституциясын қабылдады. Кейінгі заңдар христиан мейрамдарына тыйым салды. Террор дәуірінде көптеген дін басшылары эмиграцияға кетті немесе өлім жазасына кесілді. Шіркеу 1790 жылдан кейін тартып алынған жерлерге қатысты барлық талаптарынан бас тартты, бірақ жергілікті префекттің қауіпсіздік мәселелеріне байланысты дін тану құқығын сақтап қалды. Наполеон француз католиктерін бағындырып, Франциядағы паптық ықпалды шектеуге қол жеткізді. Конкордат паппен байланыстың бір бөлігін қалпына келтірсе де, көбінесе мемлекетке пайдалы болды. Бір жыл ішінде Наполеон келісімді бір жақты түрде өзгертіп, діни амалдарды реттейтін Организмдік ережелерді енгізді. Кейбір конкордаттар католик шіркеуіне қайырымдылық ұйымы ретінде салықтан босатылу құқығын кепілдейді, ол әлемдегі ең ірі қайырымдылық мекемесі болып табылады, бұл туралы Бразилияда (2008 ж., 15-бап) және Италияда (1984 ж., 7.3-бап) нақты айтылған, ал Португалияда (2004 ж., 12-бап) жанама түрде көрсетілген. Саяси ниет болған жағдайда, мұндай конкордаттық жеңілдіктерді ішкі заңнамамен кеңейтуге болады. 1992 жылы Италия конкордаты бойынша шіркеуге берілген салық жеңілдігі заңмен бекітілді, бұл католик шіркеуіне коммерциялық қызметінен мемлекетке тиіс соманың 90% -ын төлеуден қашуға мүмкіндік берді. Осылайша, кинотеатрдың, демалыс орнының, дүкеннің, мейрамхананың немесе қонақүйдің ішіндегі шағын ғибадатхана діни бостандыққа ие болу үшін жеткілікті. 2007 жылдың маусым айында Еуропалық комиссар Нили Крус бұл мәселені тергеуді бастайтынын мәлімдеді. Тамыз айында Романо Продидің әлсіз орталық-сол коалициясындағы қаржы министрінің орынбасары бұл мәселені келесі жылғы бюджетке енгізу қажеттігін айтты. Бірақ Баррозо комиссиясынан бұл туралы ештеңе естілмеді, ал бірнеше айдан кейін Проди үкіметі құлап кетті. Словакиялық конкордат (2000 ж., 20.2-бап) шіркеудің сыйлықтары "салық салуға немесе есеп беру талабына жатпайды" екенін қамтамасыз етеді. Бұл Кот-д'Ивуарда да осылай. Ямуссукродағы базиликаның құны 300 миллион долларға бағаланса, әлемдегі ең үлкен шіркеудің қосымша шығындары да 1992 жылы Кот-д'Ивуар президентімен жасалған конкордатпен қорғалады. Уфуэ Буаньи бұл қаражат жеке капиталынан екенін мәлімдеді. Ватиканның бір шенеунігі бұл қаражатты басқару үшін құрылған қор туралы келісімді "сезімтал мәселе" деп сипаттады. Дегенмен, бұл конкордат қордың кірісі мен активтері салықтан босатылатынын (9.1-бап), қордың қаражаты қылмыстық және азаматтық соттардың билігінен тыс екенін (7.1-бап), бұл ақшаны елден шығаруға рұқсат беретінін (13.2-бап) және қордың барлық құжаттары "жасырын" сақталады, яғни құпия (8-бап) екенін қамтамасыз етеді. 1994 жылы Колумбияда мемлекет пен шіркеу арасында дағдарыс болды, онда бас прокурор Густаво де Грейф бірнеше епископтарды FARC партизандарымен заңсыз байланыста болды деп айыптады. Колумбияның Апостольдық тақпен жасасқан конкордатына сәйкес, дін қызметкерлерін тек канондық құқықпен басқарылатын шіркеу соттары ғана тергеуге құқылы екені және епископтар азаматтық билік органдарының тергеуінен қорғалғаны анықталды, көптеген колумбиялықтар бұл ауыр қылмыс деп есептеді.

The Concordat of 1801 was an agreement between Napoleon and Pope Pius VII. During the French Revolution, the National Assembly had taken Church properties and issued the Civil Constitution of the Clergy. Subsequent laws abolished Christian holidays. Many religious leaders had either gone into exile or been executed during the Reign of Terror. The Church gave up any claims to lands confiscated after 1790, but secured the right to public worship, subject to any public safety concerns on the part of the local prefect. Napoleon was able to pacify French Catholics, while limiting the papacy's influence in France. While the concordat restored some ties to the papacy, it largely favored the state. Within a year Napoleon unilaterally amended the agreement with the Organic Articles legislating religious practice. Some concordats guarantee the Catholic Church the tax exempt status of a charity, being by fact the largest charitable institution in the world, either stating this explicitly, as in Brazil (2008, Article 15) and Italy (1984, Article 7.3), or phrasing it indirectly, as in Portugal (2004, art. 12). When the political will is present, such concordat privileges can be extended by domestic legislation. In 1992 the tax exemption granted the Church by the Italian concordat was interpreted by a law which permits the Catholic Church to avoid paying 90% of what it owes to the state for its commercial activities. Thus, a small shrine within the walls of a cinema, holiday resort, shop, restaurant or hotel is sufficient to confer religious exemption. In June 2007 Neelie Kroes, the European Commissioner for Competition announced an investigation of this. Then, in August, the deputy finance minister in Romano Prodi's fragile center left coalition said the issue needed to be tackled in the next year's budget. However, after that nothing more about this was heard from the Barroso Commission and a few months later the Prodi government fell. The Slovak concordat (2000, art. 20.2) ensures that church offertories are "not subject to taxation or to the requirement of public accountability". This is also the case in Côte d'Ivoire, where far larger sums are involved. The Basilica at Yamoussoukro, is estimated to have cost $300 million, and the additional running expenses for what is the largest church in the world are also shielded from scrutiny by the 1992 concordat concluded with the Ivorian president. Houphouët Boigny claimed that these funds came from his private fortune. A Vatican official is reported to have called the agreement over the foundation set up to administer these funds "a delicate matter". Nevertheless, this concordat ensures that the foundation's income and assets remain untaxed (art. 9.1), it holds these funds beyond the reach of both criminal and civil law (art. 7.1), it permits this money to be sent out of the country (art. 13.2) and it keeps all the foundation's documents "inviolable", in other words, secret (art. 8). In Colombia there was a crisis between state and church in 1994 when Attorney General Gustavo de Greiff accused several bishops of having illegal contacts with the FARC guerrillas. It turned out that under Colombia's concordat with the Holy See, members of the clergy could only be investigated by ecclesiastical courts which are ruled by canon law, and that the bishops were therefore immune from investigation by the civil authorities on what many in Colombia considered to be a serious felony.

Тізім

Ғасырлар бойы кем дегенде бірнеше жүз конкордат жасалған. Төменде Киелі Тақ жасасқан конкордаттар мен басқа да екіжақты келісімдердің сұрыпталатын тізімі келтірілген. Келісімшарт Тараптар Келісімге қол қойылған күні Құқыққа енген күні 1107 Лондон конкордаты, I Генрихпен 1 тамыз 1107 1122 Вормс конкордаты, II Калист папасы мен V Генрих арасында 23 қыркүйек 1122 1161 Конкордат, III Александр папасы мен II Геза арасында Венгрия Корольдігі (1000–1301) 1161 1169 Конкордат, III Александр папасы мен III Стефан арасында Венгрия Корольдігі (1000–1301) 1169 1210 Равенника парламенті, III Иннокентий папасы мен Франк Грециясының князьдері арасында мамыр 1210 1277 Тонсберг конкордаты, Нидарос архиепископы Йон Рауде мен VI Магнус арасында 1277 1289 Қырқ баптан тұратын конкордат 7 наурыз 1289 1418 Констанц конкордаттары 21 наурыз 1418 1426 Конкордат, V Мартин папасы мен VII Карл арасында Франция Корольдігі 1426 Фюрстен конкордаты, IV Евгений папасы мен сайлау князьдері арасында қаңтар 1447 1516 Болонья конкордаты, X Лео папасы мен I Франциск король арасында қыркүйек 1516 1610 Ми’кмау конкордаты, V Павел папасы мен бас басшы Анри Мемберту арасында Ми’кмау ұлты 1610 1753 Болонья конкордаты, XIV Бенедикт папасы мен VI Фердинанд король арасында 1753 1801 Конкордат, VII Пий папасы мен Наполеон арасында 15 шілде 1801 1803 Конкордат, VII Пий папасы мен Италия Республикасы арасында 16 қыркүйек 1803 2 қараша 1803 1813 Фонтенбло конкордаты, VII Пий папасы мен Наполеон арасында 25 қаңтар 1813 1817 Конкордат, Киелі Тақ пен Бавария Корольдігі арасында 5 маусым 1817 1817 Конкордат, Киелі Тақ пен XVIII Людовик король арасында 11 маусым 1817 1827 Конкордат, Киелі Тақ пен 16 қыркүйек 1827 1847 Конкордат, Киелі Тақ пен Ресей Империясы арасында 3 тамыз 1847 1851 Конкордат, Киелі Тақ пен 16 наурыз 1851 11 мамыр 1851 1852 Конкордат, Киелі Тақ пен 7 қазан 1852 желтоқсан 1852 1854 Конкордат, Киелі Тақ пен 1852 1854 1855 Конкордат, Киелі Тақ пен 18 тамыз 1855 1862 Конкордат, Киелі Тақ пен сәуір 1862 1882 Конкордат, Киелі Тақ пен 23 желтоқсан 1882 1886 Конкордат, Киелі Тақ пен 23 маусым 1886 1886 Конкордат, Киелі Тақ пен Черногория Корольдігі 18 тамыз 1886 1887 Конкордат, Киелі Тақ пен 1887 1914 Конкордат, Киелі Тақ пен Сербия Корольдігі 24 маусым 1914 20 наурыз 1915 1922 Конкордат, Киелі Тақ пен 30 мамыр 1922 3 қараша 1922 1925 Конкордат, Киелі Тақ пен 10 ақпан 1925 1927 Конкордат, Киелі Тақ пен 27 қыркүйек 1927 1928 Конкордат, Киелі Тақ пен 5 мамыр 1928 1929 Латеран шарты, Киелі Тақ пен 11 ақпан 1929 7 маусым 1929 1929 Пруссия конкордаты, Киелі Тақ пен Пруссия еркін мемлекеті 14 шілде 1929 1933 Конкордат, Киелі Тақ пен 5 маусым 1933 1933 Рейхсконкордат, Киелі Тақ пен Германия 20 шілде 1933 1940 Конкордат, Киелі Тақ пен 7 мамыр 1940 1953 Конкордат, Киелі Тақ пен 27 тамыз 1953 27 қазан 1953 1954 Конкордат, Киелі Тақ пен 16 маусым 1954 1993 Конкордат, Киелі Тақ пен 28 шілде 1993 25 сәуір 1998 1993 Негізгі келісім, Киелі Тақ пен 30 желтоқсан 1993 10 наурыз 1994 1996 Келісімдер, Киелі Тақ пен 18 желтоқсан 1996 және 25 ақпан 1997 1997 Келісім, Киелі Тақ пен 20 маусым 1997 3 сәуір 1998 1997 Заңды тұлға туралы келісім, Киелі Тақ пен Мемлекет арасында 10 қараша 1997 1998 Келісім, Киелі Тақ пен 9 қазан 1998 30 желтоқсан 1998 Киелі Тақ пен Палестина Мемлекеті арасында 15 ақпан 2000 15 ақпан 2000 2000 Келісім, Киелі Тақ пен Латвия 8 қараша 2000 25 қазан 2002 2004 Шарты, Киелі Тақ пен 13 мамыр 2004 9 шілде 2004 2004 Конкордат, Киелі Тақ пен 18 мамыр 2004 2004 Конкордат, Киелі Тақ пен 28 мамыр 2004 Негізгі келісім, Киелі Тақ пен 19 сәуір 2006 25 қазан 2007 2008 Конкордат, Киелі Тақ пен 13 қараша 2008 2009 Конкордат, Киелі Тақ пен 12 қаңтар 2009 2015 Кешенді келісім, Киелі Тақ пен Палестина Мемлекеті 26 маусым 2015 2 қаңтар 2016 2016 Өзара қызығушылық мәселелері бойынша аяқталған келісім, Киелі Тақ пен 20 мамыр 2016 2016 Өзара қызығушылық мәселелері бойынша аяқталған келісім, Киелі Тақ пен 8 қыркүйек 2016 2016 Католик шіркеуінің құқықтық мәртебесі туралы аяқталған келісім, Киелі Тақ пен 22 қазан 2016

There have been at least several hundred concordats over the centuries. The following is a sortable list of the concordats and other bilateral agreements concluded by the Holy See. Treaty Contracting party Date of conclusionDate of entering into force 1107 Concordat of London with Henry I of 1 Aug 1107 1122 Concordat of Worms between Pope Calixtus II and Henry V of the 23 Sep 1122 1161 Concordat between Pope Alexander III and Géza II of Kingdom of Hungary (1000–1301) 1161 1169 Concordat between Pope Alexander III and Stephen III of Kingdom of Hungary (1000–1301) 1169 1210 Parliament of Ravennika between Pope Innocent III and the princes of Frankish Greece May 1210 1277 Concordat of Tonsberg between Jon Raude, Archbishop of Nidaros and Magnus VI of 1277 1289 Concordat of the Forty Articles 7 March 1289 1418 Concordats of Constance 21 March 14181426 Concordat between Pope Martin V and Charles VII of Kingdom of France 1426 Fürsten Konkordat between Pope Eugenius IV and the Princes Electors of the Jan 1447 1516 Concordat of Bologna between Pope Leo X and King Francis I of Kingdom of France Sep 1516 1610 Concordat of Mi'kmaw between Pope Paul V and Grand Chief Henri Membertou of Mi'kmaw Nation 1610 1753 Concordat of Bologna between Pope Benedict XIV and King Ferdinand VI of 1753 1801 Concordat between Pope Pius VII and Napoléon of 15 July 1801 1803 Concordat between Pope Pius VII and Italian Republic 16 September 1803 2 November 1803 1813 Concordat of Fontainebleau between Pope Pius VII and Napoléon of 25 Jan. 1813 1817 Concordat between the Holy See and Kingdom of Bavaria 5 Jun 1817 1817 Concordat between the Holy See and King Louis XVIII of 11 Jun 1817 1827 Concordat between the Holy See and the 16 Sep. 1827 1847 Concordat between the Holy See and Russian Empire 3 Aug 1847 1851 ConcordatUnreliable source: date=January 2012 between the Holy See and 16 Mar 1851 11 May 1851 1852 Concordat between the Holy See and 7 Oct 1852 Dec 1852 1854 Concordat between the Holy See and 1852 1854 1855 Concordat between the Holy See and 18 Aug 1855 1862 Concordat between the Holy See and Apr 1862 1882 Concordat between the Holy See and 23 Dec. 1882 1886 Concordat between the Holy See and 23 June 1886 1886 Concordat between the Holy See and Kingdom of Montenegro 18 Aug. 1886 1887 Concordat between the Holy See and 1887 1914 Concordat between the Holy See and Kingdom of Serbia 24 June 1914 20 March 1915 1922 Concordat between the Holy See and 30 May 1922 3 Nov 1922 1925 Concordat between the Holy See and 10 Feb 1925 1927 Concordat between the Holy See and 27 Sep 1927 1928 Concordat between the Holy See and 5 May 1928 1929 Lateran Treaty between the Holy See and 11 Feb 1929 7 Jun 1929 1929 Prussian Concordat between the Holy See and Prussian Free State 14 July 1929 1933 Concordat between the Holy See and 5 June 1933 1933 Reichskonkordat between the Holy See and Germany 20 Jul 1933 1940 Concordat between the Holy See and 7 May 1940 1953 Concordat between the Holy See and 27 Aug 1953 27 Oct 1953 1954 Concordat between the Holy See and 16 June 1954 1993 Concordat between the Holy See and 28 Jul 1993 25 Apr 1998 1993 Fundamental Agreement between the Holy See and 30 Dec 1993 10 Mar 1994 1996 Agreements between the Holy See and 18 Dec 1996 and 25 Feb 1997 1997 Agreement between the Holy See and 20 June 1997 3 April 1998 1997 Legal Personality Agreement between the Holy See the State of 10 Nov 1997 1998 Agreement between the Holy See and 9 Oct 1998 30 Dec 1998 between the Holy See and State of Palestine 15 February 2000 15 February 2000 2000 Agreement between the Holy See and Latvia 8 November 2000 25 October 2002 2004 Treaty between the Holy See and 13 May 2004 9 Jul 2004 2004 Concordat between the Holy See and 18 May 2004 2004 Concordat between the Holy See and 28 May 2004 Basic Agreement between the Holy See and 19 Apr 2006 25 Oct 20072008 Concordat between the Holy See and 13 Nov 2008 2009 Concordat between the Holy See and 12 Jan 2009 2015 Comprehensive agreement between the Holy See and State of Palestine 26 Jun 2015 2 Jan 2016 2016 Framework agreement on matters of mutual interest between the Holy See and 20 May 2016 2016 Framework agreement on matters of mutual interest between the Holy See and 8 Sep 2016 2016 Framework agreement regarding the legal status of the Catholic Church between the Holy See and 22 Oct 2016