Кіріспе
Жапондық иілген буынды бұйымдар – б.з.б. 1000 жылдан бастап 6-шы ғасырға дейінгі соңғы Жомон және Кофун кезеңдеріндегі тарихи Жапонияда пайда болған, қисық, үтір тәрізді пішіндес бұйымдар. Бұл бұйымдар, сондай-ақ "ғарыштар" деп те аталады, алғашқы кезеңде қарапайым тас және топырақтан жасалған, бірақ Кофун кезеңінің соңына қарай негізінен жадеден жасалған. Магатама бастапқыда әшекейлік зергерлік бұйым ретінде қолданылған, бірақ Кофун кезеңінің соңында салтанатты және діни мақсатта қолданылатын нысандарға айналған. Археологиялық мәліметтерге сәйкес, магатама Жапонияның белгілі бір аймақтарында өндірілген және сауда жолдары арқылы Жапон архипелагының барлық аймақтарына, сондай-ақ Оңтүстік Корея патшалықтарына таратылған.
are curved, comma shaped beads that appeared in prehistoric Japan from the Final Jōmon period through the Kofun period, approximately 1000 BCE to the 6th century CE. The beads, also described as "jewels", were made of primitive stone and earthen materials in the early period, but by the end of the Kofun period were made almost exclusively of jade. Magatama originally served as decorative jewelry, but by the end of the Kofun period functioned as ceremonial and religious objects. Archaeological evidence suggests that magatama were produced in specific areas of Japan and were widely dispersed throughout the Japanese archipelago to the Southern Koreanic kingdoms via trade routes.
Жомон кезеңі
Магатама алғаш рет Жапонияда соңғы Жомон кезеңінде (б.з.д. 1000–300) пайда болды және осы кезеңде саз, тальк, шифер, кварц, гнейс, жадеит, нефрит және серпентинит сияқты салыстырмалы түрде қарапайым, табиғи материалдардан жасалды. Жомон кезеңіндегі магатамалардың пішіні ретсіз болған, аймақтар арасында формасының тұрақтылығы болмаған, осы себепті оларды «Тас дәуірінің магатамалары» деп атаған. Бұл магатамаға ұқсас, бірақ соңғы зерттеулер осы ерте Жомон кезеңіндегі бұйымдардың тек сәндік мақсатта қолданылғанын және магатамамен байланысы жоқ екенін көрсетеді. «Орта Жомон сауда желісі» болған болуы мүмкін, осы арқылы магатама оларды жасауға қажетті материалдар жеткілікті болатын аймақтарда өндірілген. Қазіргі Итоигава, Ниигата облысында орналасқан бұршақ жасаушылар ауылдарында жасалған нефрит және тальк үлгілері солтүстік жағалаудың көптеген жерлерінде, орталық тауларда және Канто аймағында табылған. Камегаока қонысына қатысты басқа да жерлерде магатамалар табылды, соның ішінде Офунато шығанағының солтүстік-батыс бұрышында орналасқан Обория қабықшасы үйіндісінде көптеген бұршақтар, сондай-ақ Аомори префектурасының Хачинохе қаласына жақын орналасқан Корекава жерінде. Корекава жерінен қалғандарды Хачинохедегі Корекава археологиялық мұражайында көруге болады. Тас және саздан жасалған магатамалар мен магатамаға ұқсас бұршақтар Аматаки (Нинохе, Ивате префектурасы), Осагата (Ибараки префектурасы) және Куу (Фудзидера, Осака префектурасы) жерлерінде де табылды.
Яйои кезеңі
Яйои дәуіріндегі магатама (б.з.д. 300 – б.з. 300) Жомон дәуіріндегі магатамадан ерекше көзге түседі. Осы кезеңде бұйымдар қарапайым, стандартталмаған формадан жылтырақ және біркелкі формаға қарай өзгерді. Жомон дәуірінде қолданылған қарапайым материалдардың орнына жадеит, серпентинит және шыны сияқты жоғары сапалы материалдар қолданыла бастады. Магатама көбінесе мойынсыздар мен білезіктер жасауға пайдаланылды, олар білезік ретінде білезіктерге немесе тобықтарға тағылатын. Мойынсыздар әдетте жадеиттен жасалған магатамадан тұратын, араларына цилиндр пішіндес тесіктер ашылған жаспер салынған. Көгілдір шыныдан жасалған ұсақ моншақтар да мойынсыздарда жиі кездеседі. Білезіктерде Шикоку және Ішкі теңіздің жағалау аймақтарынан алынған қабықшалар, ағаш және қола пайдаланылған. Осы кезеңде айна, қылыш және зергерлік бұйымдар ауылдық және кейіннен аймақтық басшылардың мәртебесін көрсететін символ ретінде пайда болды. Яйои дәуірінде айна, қылыш және магатама Жапонияның императорлық регалиясының бастауын білдіреді. Жапония туралы ең алғашқы жазба дерек – «Үш патшалық тарихы» Ва халқы мен Яматаи елінің патшайымы Химико туралы мәлімет береді. Химико қайтыс болғаннан кейін, оның туысы Ийо, 13 жастағы қыз, патшайым болып тағайындалды және императорлық генерал Язуку басшылығымен Солтүстік Вэй сарайына құрмет көрсету үшін жиырма шенеуніктерден тұратын делегация жіберілді. «Делегация астанаға келді және сарайға бес мың ақ тас, екі өрнекті жаде және түрлі-түсті суреттері бар жиырма шоғыр мата ұсынды». «Тарихтың» жазбасындағы өрнекті жаде екі жаде магатаманың сыйлығын көрсетеді.
Археологиялық орындар (Яйои)
Яйои дәуірінің ірі масштабтағы қалдықтары Йосиногари және Сага префектурасындағы Канзакиде Яйои дәуіріне тән қорғасын шыныдан жасалған магатама үлгілері табылды. 2003 жылы Нара префектурасының Таварамото қаласындағы ірі Яйои дәуіріне жататын қоныстың қазба жұмыстары кезінде екі үлкен нефрит магатама табылды, біреуі , екіншісі – шамамен ұзын болды. Үлкен Таварамото магатамасы – Жапонияда бүгінгі күнге дейін табылған 10-шы ірі үлгі. Осы жерден табылған екі нефрит магатама да ерекше жоғары сапалы, жарқын жасыл нефриттен жасалған. Яйои магатамаларын өндірудің белгілі бір орталығы Осакадағы Таматсукури Инари қасиетті орнының аумағында болды. Таматсукури сөзінің мағынасы – "зергерлік бұйымдар жасау", ал Таматсукури бе гильдиясы Яйои дәуірінен бастап белсенді қызмет еткен. Бұл қасиетті орнындағы асыл тасқа үлкен рухани күш берілген деп есептеледі. Магатамалар қазіргі заманғы қасиетті орнының барлық құрал-жабдықтарында, оның ішінде амулеттерде, шатыр жапқыштарында және шамдарда кездеседі. Таматсукури Инари қасиетті орнының кішігірім қасиетті орнының қақпасындағы инари түлкісі магатамадан жасалған әшекей мойындық таққан. Қасиетті орнында магатаманың тарихы мен өндірісіне арналған көрме ұйымдастырылған.
Кофун кезеңі
Магатама Кофун дәуірінде (250–536 жж.) өте кең таралды, ал дәуірдің соңына қарай дерлік барлық кофун обаларында магатама кездесетін болды. (丁字頭勾玉) – гвоздика гүлдеріне ұқсайтын жазулары бар және жіпке тізуге арналған тесігі бар магатама түрлері.
Археологиялық орындар (Кофун)
Кофун дәуіріндегі тас магатамалардың мысалдары өте көптеп кездеседі. Осакадағы Кишивада қаласындағы Камегаока кофунының қазба жұмыстары жергілікті тұрғынның жаде, яшма және алабастрдан жасалған магатама мойынталғасымен, сондай-ақ аяқтарының жанына қойылған магатамалармен бірге жерленгенін көрсетті. Қабірге бірге қоса Қытайдан әкелінген қола айна 239 жылға дейін салынған. Бұл кофун Кишивада қаласының маңызды тарихи орны болып табылады. Шизуока префектурасының Шимода қаласындағы Кисами Араида аймағынан табылған жерлеу рәсімдерінен алынған құрбандықтар мүсін ретінде пайдаланылған магатаманың сазды көшірмелерін ашты. Киотодағы Киотодоғы Убусуна кофунының қазба жұмыстары екі толық сақталған жаде мен агаттан жасалған магатама алқаларын тапты. Нарадағы Сакурай қаласындағы Сакурай кофуны 1949 жылы қазылған, Кофун дәуірінің соңғы кезеңіндегі кофунды көрсетеді және императорлық отбасымен байланысты билеушіге тиесілі болуы мүмкін. Кофунның биіктігі шамамен және оның айналасында ордың болғандығы байқалады. Өте көптеген жерлеу заттарының ішінде жоғары сапалы қару-жарақ, оның ішінде қылыштар, 10 айна, жадеиттен жасалған магатама алқасы, агаттан жасалған цилиндрлер және магатама стиліндегі алқа жасауға қолданылған шыны моншақтар бар.
Жапон мифологиясында
VIII ғасырда аяқталған Кодзики мен Нихон Шокиде магатамаға қатысты көптеген сілтемелер бар. Сусаноо көкке барып, оларды әпкесі, күн құдайы Аматерасуға сыйлады, ол магатаманың бөліктерін тістеп, оларды жаңа құдайларды жарату үшін желге шашыратып жіберді. Таманоя но Микото магатама, көзілдірік және камера құдайы болып саналады. Аңыз бойынша, Аматерасу кейін үңгірге тығылып алды. Амано Кояне но Микото Аматерасуды үңгірден шығару үшін, басқа заттармен бірге, магатаманы бес жүз тармақты саки ағашына іліп қойды. Осыған ұқсас амал император Чуайдың тұсында Нихон Шокиде тағы да сипатталған. Чуай Цукуси, яғни Кюсюге сапар жасады, оған магатама және басқа да қасиетті заттармен безендірілген үлкен саки ағашы сыйға тартылды.
Мағатаманың Ясакани
Атақты магатама – Жапонияның үш императорлық регалиясының бірі. Жапонияда Яёй кезеңінен бастап қылыштар, көздер және әшекейлер аймақтық билеушілердің мәртебесін көрсететін жиі кездесетін заттар болған.
Рюкюан дінінде қолданылуы
Д. С. Холтом Рюкю корольдігінің [[noro (қыз) діни қызметкерлері (окинава: nūru) 20 ғасырдың басында салтанатты мақсаттар үшін магатама әшекейлерін таққандарын айтты, бірақ басқа ешқандай мәлімет бермеді.
Танымал мәдениетте
The Legend of Zelda: Skyward Sword және The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom ойындарындағы Амбер реликвиялары, Түстік реликвиялары және құпия тастардың бәрі магатамаға негізделген. Ace Attorney сериясында магатама жиі адамның шын ниеттерін анықтауға мүмкіндік беретін қабілеттің бастауы ретінде айтылады. Touhou Project жобасының 18-ші бөлімі – Unconnected Marketeers-те Мисумару Таматсукури кейіпкері магатама жасауға қабілетті. 16-шы бөлімде, Four Seasons-дағы жасырын жұлдызда таныстырылған Аун Команоның құлақтары магатама пішіндес. Blue Eyed Samurai-де басты кейіпкер Мизу катанасында көк магатама тағады. Miraculous: Tales of Ladybug & Cat Noir-де магатама аталған Квагатама талсмандары квами мен оның иесі арасындағы байланыстың символы болып табылады. Shin Megami Tensei III: Nocturne-де магатамалар паразиттерге ұқсас, жәндік тәрізді жаратылыстар түрінде көрінеді, олар өздерінің адам иелеріне ерекше, демондық күш сыйлайды. Ghostwire: Tokyo-да магатамалар жадеден жасалған және Акитоның қабілеттерін жаңарту үшін қолданылады. Оларды қосымша миссиялар (37) және көшедегі дүкендер (үш) арқылы алуға болады. Ōkami және оның жалғасы Ōkamiden-де қарулардың (розарийлердің) бірі Аматерасудың магатамасына негізделген. The Irregular at Magic High School-де магатамалар – сиқырлы реликвиялар класы, олар сиқырлы тізбектерді сақтауға қабілетті. Blue Seed-те магатамалар митаманы сақтауға арналған ыдыс ретінде қолданылады, олар имплантацияланғандарға күш береді. Сериалдың сюжеті жапон мифологиясынан алынған Изумо циклына негізделген. Sailor Moon-да Sailor Uranus-тың ғарыш қылышы, Sailor Neptune-ның терең су айнасы және Sailor Pluto-ның гранат шарлары әр заттың негізінде жасалған.