Кіріспе

Индонезияның шығыс бөлігіндегі Папуа провинциясындағы аралдар тобы, Индонезиядағы аралдар тобы.

Биак аралдары (сонымен қатар Шоутен аралдары немесе Гельвинк аралдары) – Индонезияның шығыс бөлігіндегі Папуа провинциясының аралдар тобы. Олар Жаңа Гвинея аралының солтүстік-батыс жағалауынан 50 км қашықтықта, Цендеравасих шығанағында (немесе Гельвинк шығанағында) орналасқан. Аралдар тобына негізгі Биак, Супиори және Нумфор аралдары, сондай-ақ көптеген кіші аралдар кіреді, олардың көпшілігі жаңбырлы орманмен жабылған. Архипелагтың халқы шамамен 130 000 адамды құрайды.

Тарих

Еуропалықтар Шоутен аралдарын алғаш рет 1526 жылы португалдық теңізші Хорхе де Менезес көрген. Малаккадан Малукуға, Солтүстік Борнео арқылы сапарлап бара жатқанда, ол қатты дауыл мен желдің әсерінен шығысқа қарай итеріліп кетті. Хорхе де Менезес Биак аралына қонды және қыстауға мәжбүр болды. Малай, Молукк немесе жергілікті Папуа тайпаларының аттарынан шабыттанған ол архипелагты, соңынан Батыс Папуаның жағалауларын "Папуа аралдары" деп атады. Осыдан кейін Биак португалдық карталарда Ilha de Dom Jorge немесе Ilha onde invernou Dom Jorge, және Ilha de S. Jorge деп белгіленді. Архипелагты испандық теңізші Альваро де Сааведра да көріп өткен, ол 1528 жылдың 24 маусымында Тидордан Жаңа Испанияға қайтуға тырысқанда Япенге қонды. Аралдар Ислас де Оро (испан тілінде "Алтын аралдар") деп аталды. 1545 жылы оларға "Сан-Хуан" галеонымен Íñigo Órtiz de Retes келді. Архипелаг алғаш рет португалдық карталарда Гаспар Виегас (шамамен 1537 ж.), 1540 жылғы анонимді картада, Жоао де Лисбона мен Бартоломеу Вельйоның карталарында (шамамен 1560 ж.), сондай-ақ басқа португал, испан және голланд карталарында суреттелді. Шоутен аралдарының аты 1615 жылы оларды зерттеген голланд зерттеушісі Виллем Шоутеннің құрметіне берілді. Тидор сұлтандығы аралдармен тәуелділік қарым-қатынаста болды. Аймақтың теңізшілері сұлтанға құрмет көрсету үшін оған жиі келіп тұратын.

Демография

Биак аралдары Папуа провинциясының ең халық тығыздығы жоғары аймақтарының бірі болып табылады.

Жер бетіндегі

Бұл шағын аралдар Биак-Нумфур жаңбырлы ормандары деп белгіленген. Жаңа Гвинея аймағындағы кез келген бір аймақтан гөрі, олардың эндемикалық құс түрлерінің саны ең көп. Орманның құрамында Жаңа Гвинеядағы орманға ұқсас ағаштар бар. Аралдарда 100-ден астам құс түрі тіркелген, олардың 11-ден 16-ға дейін осы шағын арал тобына ғана тән. Олардың ішінде: қара қанатты лори (Eos cyanogenia); кішкентай ағашқа өрмелеп шығатын Geelvink пигмей-парог (Micropsitta geelvinkiana); Биак scrubfowl (Megapodius geelvinkianus); Geelvink императорлық көгершін (Ducula geelvinkiana); Geelvink жеміс көгершін (Ptilinopus speciosus); Биак кукалы (Centropus chalybeus); екі ағаш патшайымы – Биак жұмақ патшайымы (Tanysiptera riedelii) және Numfor жұмақ патшайымы (Tanysiptera carolinae); Биак геригоны (Gerygone hypoxantha); Биак монархы (Monarcha brehmii); Биак ұшқыр аулаушысы (Myiagra atra); ұзын құйрықты жұлдыз (Aplonis magna); және Биак ақкөздігі (Zosterops mysorensis). Құстардан басқа, аралдарда 29 ғана сүтқоректі түрі болғанымен, бірқатар эндемикалық сүтқоректілер де бар. Эндемикалық түрлерге мыналар жатады: Биак жалаңаш арқалы жеміс жарғанаты (Dobsonia emersaa) – қанаттары арқасына бекітілген жеміс жарғанатының бір түрі (құрылысының ерекшелігінен осылай аталады, себебі көптеген түрлерге қарағанда осы түр жарғанаттың сыртқы түріне өзгешелік қосады); Биак ұшқыш марсупиалы (Petaurus biacensis); Жапон тышқаны (Rattus jobiensis); және алып жалаңаш құйрықты тышқанның екі түрі – Uromys boeadii және Uromys emmae. Аралдарда сонымен қатар бірқатар эндемикалық көбелектер мен бір эндемикалық мойынұсау – Diolenius angustipes кездеседі. Орманның көп бөлігі ағаш кесу үшін немесе егін салу үшін кесілген, әсіресе Биак аралында, ол аймақтағы ең көп халқы бар арал. Бірақ ағаш кесу қарқыны төмендеген. Бір-біріне жақын орналасқан екі қорғалған аймақ бар: Супиори аралының көп бөлігін қамтитын Пулау Супиори табиғат қорығы; және Супиориден көпір арқылы орналасқан Биак аралындағы Биак Утара табиғат қорығы. Дегенмен, ағаш кесу өнеркәсібі қайта жандануы мүмкін, ал құстар коллекционерлер үшін осал, олардың мекендеу ортасы осы кішкентай аралдарда шектеулі болғандықтан. Осы аймақты одан әрі зерттеу қажет.

Теңізші

Биак аралдарының айналасындағы теңіздер Коралл үшбұрышының құрамына кіреді, бұл әлемдегі ең көптеме коралл рифтерінің түрлеріне ие теңіз аймағы. Биак жағалауындағы суға сүңгу туристер үшін танымал әрекет. Аралдарда екі теңіз қорғалатын аймағы бар. 2015 жылы құрылған Биак-Нумфор жергілікті басқарудағы теңіз аймағы Нумфордың шығыс жағалауын және Биактың оңтүстік жағалауын қорғайды. 2009 жылы құрылған Падайдо теңіз демалыс паркі Биактың оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында орналасқан Падайдо архипелагындағы шағын аралдардың айналасындағы суларды қорғайды.