Кипрдегі ЭДЕК социалистік партиясының тарихы мен эволюциясы
EDEK Socialist Party
ЕДЕК – Кипрдің ұлтшыл социалистік партиясы, 1968 жылғы қозғалыс. Тарихы, көшбасшылары, халықаралық байланыстары және Еуропалық социалистердегі орны туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ЭДЕК Социалистік партиясы (ΕΔΕΚ Σοσιαλιστικό Κόμμα, EDEK) – грек кипрлік ұлтшыл партия және 1968 жылғы қозғалыс. ЭДЕК партиясы мен Лиссаридес жеке өзі үшінші әлем елдерінің социалистік көшбасшыларымен және үкіметтерімен, оның ішінде Сирияның Хафез Ассадымен, Ливияның Муаммар Каддафимен және Египеттің Гамал Абдель Насерімен тығыз қарым-қатынаста болды. 2000 жылы партия өз атын "Социал-демократиялық қозғалыс" (Κίνημα Σοσιαλδημοκρατών) деп өзгертті. ЭДЕК партиясын Маринос Сизопулос басқарады және ол Еуропалық Социалистер партиясы мен Социалистік Интернационалдың мүшесі болып табылады.
The EDEK Socialist Party (ΕΔΕΚ Σοσιαλιστικό Κόμμα, EDEK) is a Greek Cypriot nationalist, and the 1968 movement. EDEK, and Lyssarides personally, enjoyed very good relations with Third World socialist leaders and governments, including Hafez Assad of Syria, Muammar Gaddafi of Libya and Gamal Abdel Nasser of Egypt. The party changed its name to "Movement for Social Democracy" (Κίνημα Σοσιαλδημοκρατών) in 2000. EDEK is led by Marinos Sizopoulos and is a member of the Party of European Socialists and Socialist International.
Тәрбие және алғашқы жылдары
Партия мүшелері Грекияда демократияны қайта орнату комитетінен және 1964 жылы грек және түрік кипрліктері арасындағы қақтығыстар кезінде Лиссаридис тобының жауынгерлерінен таңдалды. Лиссаридис – партия қолдаған тәуелсіз Кипрдің бірінші президенті, архиепископ Макарий III-нің жеке дәрігері. Партияның аты Георгиос Папандреудің Грекияның Орталық одағынан (ЕК) шабыттанды. Ол өзін «екі аралық кеңістікте» (солшыл да, оңшыл да емес) деп көрсетті. EDEK халықаралық бейтараптық қозғалысымен байланыста болды және Грекиядағы оңшыл полковниктер режиміне қарсы тұрды. Партияның көптеген мүшелері 1974 жылдың 15 шілдесінде Макариосқа қарсы жасалған төңкеріске қарсы қарулы қарсылыққа қатысты. Партияның жастар бөлімінің жетекшісі Дорос Лоизу 1974 жылдың тамызында Лиссаридисті өлтіруге талпыныс кезінде атып өлтірілді. 1979 және 1984 жылдар аралығында партияның жасөспірімдер бөлімінің (EDEN) троцкишіл бағытталған бірнеше мүшелері партиядан шығарылды, содан кейін олар «Аристери Птеρυга» (Сол қанат) құрды. 1990 жылдардың соңында EDEK бірнеше шағын партиялармен келіссөздер жүргізіп, коммунистік AKEL және консервативті DISY арасындағы барлық саяси күштерді ірі орталық партияға біріктіруді жоспарлады. 2000 жылдың ақпанында ол екі кіші топпен – «Жаңару қозғалысы» және «Тәуелсіз тұлғалар тобымен» бірікті. Бұл партияның атын «Әлеуметтік демократия қозғалысы» (KISOS) деп өзгертумен белгіленді, бұл партияны құндылықтары мен сыртқы түрі жағынан еуропалық социал-демократиялық партияларға жақындатуды мақсат етті. Алайда, бірігуден екі ай өткен соң «Жаңару қозғалысының» мүшелері EDEK-тің бұрынғы мүшелеріне деген «сенімсіздік» себептерін келтіріп, партиядан шығып кетті. Сондықтан, «жаңа KISOS – ескі EDEK» болды. 2006 жылдың 21 мамырындағы сайлауда, референдумнан кейінгі алғашқы сайлауда партия дауыс үлесін 8,9%-ға дейін арттырып, 56 орынның 5-ін жеңіп алды. EDEK 2008 жылғы ақпандағы президент сайлауының екінші турында Жұмысшылардың прогрессивті партиясының (AKEL) Димитрис Кристофиасын қолдады. EDEK-тің саяси бюросының ұсынысы бойынша оның Орталық комитетінің 109 мүшесі Кристофиасты қолдауға дауыс берді, бесеу қарсы дауыс берді, ал екеуі дауыс беруден бас тартты. 2010 жылдың ақпанында EDEK Кипр мәселесі бойынша Димитрис Кристофиастың шешімдеріне байланысты туындаған дау-дамайға байланысты үкіметтік коалициядан шықты. Партия басшысы Яннакис Омиру 2011 жылғы жалпы сайлаудан кейін Кипр Республикасының Өкілдер палатасының төрағасы болып сайланды, онда EDEK 8,93% дауыс жинап, парламентте бес орын алды. 2013 жылғы ақпандағы президент сайлауында EDEK тәуелсіз кандидат Йоргос Лилликасты қолдады, ол Тассос Пападопулос кабинетінің бұрынғы сыртқы істер министрі болған. Екінші турда EDEK басқа кандидатты қолдамауға шешім қабылдады, ни толық DISY кандидатты Никос Анастасиадисті, ни AKEL кандидатты Ставрос Маласты қолдамады. 2015 жылдың қаңтарында Өкілдер палатасының төрағасы Яннакис Омиру EDEK басшылығынан кетті. Наурыз айында оның орнын оның орынбасары Маринос Сизопулос басты. 2022 жылдың қарашасында партияның аты EDEK Социалистік партиясы деп өзгертілді.
Members were drawn from the committee for re establishment of democracy in Greece, and fighters from Lyssaridis's group during the 1964 clashes between Greek and Turkish Cypriots. Lyssaridis was the personal physician of Archbishop Makarios III, the first president of independent Cyprus, whom the party supported. The party's name was inspired by Greek's Centre Union (EK) of Georgios Papandreou. It positioned itself in "the space inbetween" (neither left nor right). EDEK had links to the international Non Aligned Movement and was opposed to the right wing Colonels' regime in Greece. Many of the party's members were part of the armed resistance to the 15 July 1974 coup against Makarios. The leader of the youth section of the party, Doros Loizou, was shot and killed in an attempt to murder Lyssaridis in August 1974. Several members of the party's youth section (EDEN) with Trotskyist tendencies were expelled between 1979 and 1984, who then formed Aristeri Pteryga (Left Wing). During the late 1990s, EDEK negotiated with several minor parties, planning to merge all political forces between the communist AKEL and the conservative DISY into a major centrist party. It merged with two small groups, the Renewal Movement and the Independent Personalities Group, in February 2000. This was marked by its name change to "Movement for Social Democracy" (KISOS), which was also intended to bring the party closer to European social democratic parties in terms of both values and appearance. However, only two months after the merger, the members of the Renewal Movement left, citing a "lack of trust" vis à vis old EDEK members. Therefore, basically "the new KISOS was the old EDEK". In the elections of 21 May 2006, the first since the referendum, the party increased its vote share to 8.9%, and won 5 out of 56 seats. EDEK backed Dimitris Christofias of the Progressive Party of Working People (AKEL) in the second round of the February 2008 presidential election. On the proposal of EDEK's Political Bureau, 109 members of its Central Committee voted in favor of supporting Christofias, five voted against, and two abstained. In February 2010 EDEK quit from the government coalition due to its dispute concerning the decisions of Dimitris Christofias in the Cyprus Problem. The party leader, Yiannakis Omirou, was elected as President of the House of Representatives of the Republic of Cyprus, following the 2011 general elections, in which EDEK obtained 8.93% of the votes and five seats in Parliament. In the February 2013 presidential election, EDEK backed the independent candidate Yiorgos Lillikas. The former minister of foreign affairs in Tassos Papadopoulos' cabinet. In the second round, EDEK decided not to back any other candidate, neither the DISY candidate Nicos Anastasiades, or AKEL candidate Stavros Malas. In January 2015, House President Yiannakis Omirou resigned from EDEK's leadership. In March he was succeeded by his deputy Marinos Sizopoulos. In November 2022, the party's name was changed to EDEK Socialist Party.