Кіріспе

Бүйрек қатерлі ісігінің негізгі түрлері – бүйрек жасушалық қатерлі ісігі (БЖК), өтпелі жасушалық қатерлі ісігі (ТЖК) және Уилмстің ісігі. БЖК бүйрек қатерлі ісігінің шамамен 80% құрайды, ал қалған бөлігінің көпшілігі ТЖК-ны құрайды. БЖК және ТЖК пайда болу қаупіне темекі шегу, кейбір ауырсынуға қарсы дәрілер, бұрын болған қуық қатерлі ісігі, артық салмақ, жоғары қан қысымы, белгілі бір химиялық заттар және отбасылық бейімділік жатады. Көбінесе 45 жастан кейін басталады. Бүйрекке ғана локализацияланған қатерлі ісіктерде бес жылдық өмір сүру көрсеткіші 93% құрайды, егер ісік жақын жердегі лимфа түйіндеріне тараса – 70%, ал кеңінен тараса – 12%. Бұл әлемдегі қатерлі ісік ауруларының 2% және өлімнің 2% құрайды. Бүйрек қатерлі ісігінің көрінісі 1930 жылдан бері үнемі артып келеді. Бүйрек қатерлі ісігі қалалық аймақтарда ауылдық аймақтарға қарағанда жиірек кездеседі.

Белгілері мен симптомдары

Бүйрек ісіктері бастапқыда ешқандай белгілерді тудырмайды және дене тексеру кезінде анықталмайды. Бүйрек қатерлі ісігі прогрестік дамығанда, әдетте, зәрде қан, қабырға немесе арқадағы ауырсыну, және ісік пайда болады. Зәрде көрінетін қан (гематурия), қабырғадағы ауырсыну және анық сезілетін іш ісігі жағдайлардың 15% - дан кемінде кездеседі. Бүйрек клеткалық қатерлі ісігі (РКҚ) қатерлі жасушалар өндіретін заттардың салдарынан туындаған белгілермен және симптомдармен көрінуі мүмкін (яғни, паранеопластикалық синдромдар). Бүйрек қатерлі ісігінен туындаған паранеопластикалық синдромдарды эндокриндік және эндокриндік емес деп жіктеуге болады. Эндокриндік дисфункцияларға қандағы кальций деңгейінің артуы (гиперкальцемия), жоғары қан қысымы (гипертония), қызыл қан шарықтарының көбеюі (полицитемия), бауыр дисфункциясы, жүктілікке байланысты емес сүт безінен шығу (галакторея) және Кушинг синдромы жатады. Эндокриндік емес дисфункцияларға тіндерде белок жиналуы (амилоидоз), гемоглобиннің немесе қызыл қан шарықтарының азаюы (анемия), жүйке және бұлшық ет аурулары (нейромиопатиялар), қан тамырларының аурулары (васкулопатия) және қан ұю механизмдерінің бұзылуы (коагулопатия) жатады.

Себептер

Бүйрек қатерлі ісігіне шалдығу қаупін арттыратын факторларға темекі шегу, жоғары қан қысымы, семіздік, бұзық гендер, отбасыда бүйрек қатерлі ісігінің болуы, диализ қажет болатын бүйрек аурулары, гепатит С жұқтыруы, және бұрынғы ұрық безі немесе жатыр мойны қатерлі ісігіне жасалған ем кіреді. Бүйрек тастары сияқты басқа да ықтимал қауіп факторлары да зерттелуде. Бүйрек қатерлі ісігінің шамамен 25-30 пайызы темекі шегумен байланысты.

Диагностика

Ішектегі нақты емес шағымдарға байланысты УЗИ және КТ-ге түсіру жиілегендіктен, бүйрек массалары медициналық бейнелеу кезінде көбінесе кездейсоқ анықталады. Бүйрек клеткалық карциномасының (бүйрек қатерлі ісігінің ең көп таралған түрі) 60%-дан астамы ішектегі нақты емес шағымдарға байланысты ішкі органдардың бейнелеуі арқылы кездейсоқ диагноз қойылады. Бүйрек массаларын өсімдегі жасушалардың сипатына немесе радиографиядағы көрінісіне қарай жіктеуге болады. Дегенмен, бүйрек массалары қалыпты тіндердің өсуінен (ең жақсы түрдегі), қабынудан (иммундық жүйенің реакциясы) немесе қан тамырларының жасушаларынан туындауы мүмкін.

Зертханалық зерттеулер

Бүйрек қатерлі ісігі күдікті адамдарға емдеу таңдауларын анықтау үшін бүйрек функциясын бағалау қажет. Бүйрек функциясын анықтау үшін қан талдауына толық метаболикалық панель (CMP) және толық қан санауы (CBC) кіреді.

Сайыс өткізу

Степендеу – бұл аурудың таралу деңгейін анықтауға көмектесетін процесс. Бүйрек клеткалық карциномасы – бүйрек қатерлі ісігінің сатысы анықталатын жалғыз түрі. Степендеудің бірінші кезеңі Халықаралық қатерлі ісікке қарсы күрес одағы ұсынған, басқа органдардағы қатерлі ісікке қатысты кеңінен қолданылатын TNM жүйесіне сәйкес келеді. TNM сатысының сипаттамасы:

Tx, N0, M0: Ісік бағаланымсыз
T0, N0, M0: Біріншілік ісікке дәлел жоқ
T1, N0, M0: Ісік ≤7 см; бүйрекпен шектелген
T1a, N0, M0: Ісік ≤4 см; бүйрекпен шектелген
T1b, N0, M0: Ісік 4 ≤7 см; бүйрекпен шектелген
T2, N0, M0: Ісік >7 см; бүйрекпен шектелген
T2a, N0, M0: Ісік 7 ≤10 см; бүйрекпен шектелген
T2b, N0, M0: Ісік >10 см; бүйрекпен шектелген
T3, N0, M0: Ісік ірі тамырларға немесе бүйрек маңы тініне таралады, бірақ қарсы жақ бүйрек безіне немесе Герота фасциясынан тыс емес
T3a, N0, M0: Ісік бүйрек тамырына немесе оның тармақтарына айқын түрде енеді, немесе ісік бүйрек тостаған-жол жүйесіне немесе бүйрек маңы және/немесе бүйрек қуысы майына таралады, бірақ Герота фасциясынан тыс емес
T3b, N0, M0: Ісік төменгі диафрагмадан төменгі қуыс венаға айқын түрде таралады
T3c, N0, M0: Ісік жоғарғы диафрагмадан жоғары қуыс венаға айқын түрде таралады немесе қуыс вена қабырғасын басып алады
T4, кез келген N, M0: Ісік Герота фасциясынан тыс жерлерге таралады
Кез келген T, кез келген N, M1: Ісік қашықтағы лимфа түйіндеріне және/немесе басқа мүшелерге таралады. Өкпе – метастаздың ең көп кездесетін орны.

Егер қатерлі ісікті хирургиялық жолмен емдеу мүмкін болмаса, ісікті мұздату немесе жоғары температурада емдеу сияқты басқа әдістерді қолдануға болады. Алайда, олар әлі күнге дейін бүйрек қатерлі ісігін емдеудің стандартты әдісі ретінде қолданылмайды. Жақында KEYNOTE 564 зерттеуінен алынған деректер жүйелік терапияның адъюванттық емдеудегі ықтимал қолданылуына жарық түсіріп, үміттендіретін нәтижелерге қол жеткізді. Нақты белгілері бар және 17 цикл (шамамен 1 жыл) бойы Пембролизумабпен емделген пациенттерде аурусыз өмір сүрудің айтарлықтай жақсарғаны байқалды. Алайда зерттеуде жалпы өмір сүру ұзақтығы туралы нақты нәтижелер әлі алынбады. Басқа емдеу әдістеріне биологиялық терапиялар, мысалы, эверолимус, торизель, нексавар, сутент және акситиниб, иммунотерапия, соның ішінде интерферон және интерлейкин 2 жатады. Иммунотерапия 10-15% адамдарда сәтті жүзеге асады. Сунитиниб пен пазопаниб адъюванттық жағдайда қазіргі кездегі стандартты емдеу әдісі болып табылады; бұл емдер жиі эверолимус, акситиниб және сорафенибпен жүргізіледі. Иммундық бақылау нүктелерін тежегіштерді бүйрек қатерлі ісігіне қарсы да сынақтан өткізіп жатыр, ал кейбіреулері медициналық мақсатта қолдануға рұқсат алды. Екінші жолдағы жағдайда 2015 жылы ниволумаб дамыған бүйрек клеткалық карциномасы кезінде эверолимусқа қарағанда жалпы өмір сүру артықшылығын көрсетті және FDA-ның мақұлдауымен бекітілді. Кабозантиниб, сондай-ақ, эверолимусқа қарағанда жалпы өмір сүру тиімділігін көрсетті және FDA-ның 2016 жылы екінші жолғы емдеу ретінде мақұлдады. 2016 жылы ленватиниб пен эверолимустың үйлесімділігі бұрын бір рет ангиогенездік терапия алған науқастар үшін мақұлданды. Вилмстің ісігінде, диагноз қойылған кездегі аурудың сатысына байланысты, химиотерапия, радиотерапия және хирургия қабылданатын емдер болып табылады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тың Ұлттық денсаулық сақтау институтының 2013 жылғы бағалауынша, шамамен 64 770 жаңа бүйрек қатерлі ісігі анықталды және 13 570 адам осы аурудан қайтыс болды. Бүйрек қатерлі ісігінің көрінісі АҚШ-та артып келеді. Бұл, диагностикалау тәсілдерінің өзгеруімен қатар, нақты өсімге байланысты деп саналады.

Еуропа

Бүйрек қатерлі ісігінің соңғы есептелуінше, ЕО25 елдерінде жылына 63 300 жаңа жағдай тіркеледі. Еуропадағы барлық қатерлі ісіктердің шамамен 3% бүйрек қатерлі ісігін құрайды. Бүйрек қатерлі ісігі Ұлыбританияда ең көп кездесетін сегізінші қатерлі ісік (2011 жылы шамамен 10 100 адамға диагноз қойылды), ал қатерлі ісіктен болатын өлімнің он төртінші себебі (2012 жылы шамамен 4 300 адам қайтыс болды).