Португалия Гран-приінің тарихы және жарыс түрлері

Кіріспе

Формула-1 және спорттық автомобильдер жарысы Португалияда

Португалия Гран-приі (Grande Prémio de Portugal) – бұл автоспорттық шара, алғаш рет 1951 жылы спорттық автомобильдер жарысы ретінде өткізілді, содан кейін көп жылдар бойы үзіліске ұшырап, қайта жандандырылды. 1964 жылы жарыс спорттық автомобильдер класында, ал 1965 және 1966 жылдары Формула-3 қатысушылары үшін өткізілді. Шара 1958–1960 жылдары Формула-1 әлем чемпионатының бөлігі болды, кейін 1984 және 1996 жылдар аралығында қайтадан ұйымдастырылды. Ұзақ үзілістен соң 2020 және 2021 жылдары қайта жандандырылды. Бұл жарыс тарихында әртүрлі трассаларда өткізілді.

Боависта мен Монсанто (1951-1960 жж.)

Бірінші жарыс 1951 жылғы 17 маусымда Порту қаласындағы Боависта көшелерінде спорттық автомобильдер жарысы ретінде өтті. 1954 жылы Гран-при Лиссабондағы Монсанто паркіне бір реттік ауыстырылды. Монсанто, Боависта трассасы сияқты, ағаштармен қапталған қауіпті көше трассасы болды және биіктігінің көп өзгеруімен, жылдам бұрылыстармен ерекшеленді; бірақ Монсанто Боавистаға қарағанда кеңірек болды, ал Боависта тар болатын. Спорттық автомобильдер жарыстары 1957 жылға дейін жалғасты, ал келесі жылы ол Формула-1 әлем чемпионатының бір бөлігіне айналды. Формула-1-нің алғашқы жарысы 1958 жылғы 14 тамызда Боавистада өтті. Бұл трасса қауіпті аймақта орналасқан, қаланың ішінде салынған, оның ішінде тас төселген көшелер мен тіпті трамвай жолдары да болды. Британдық пилоттар Стерлинг Мосс (Vanwall) және Майк Хоторн (Ferrari) чемпионат кестесінде көш бастап, жаңбыр салдарынан тоқтап-тоқтап өткен алғашқы сегіз айналымда күресті. Содан кейін Мосс Хоторннан алға шықты, ал Хоторн француз Жан Берадан (BRM) қалып қойды, британдық машинаның ұшқыштары бұзылғанша. Бірақ оқиға жаңа ғана басталған еді, өйткені Хоторнға қарсы наразылық білдірілді, ол машинасының қозғалтқышын қайта іске қосқанда, ережеге қайшы келіп, бірнеше метр кері бағытта жүргізді, бұл оның дисквалификациялануына әкелуі мүмкін еді. Бұл туралы естіген Мосс төрешілерге жүгіріп, Хоторн трассадан шығып кеткенін, және бұл ереже бұзу емес екенін айтты. Мосс ұсынған дәлелдер шешімді өзгертті, және ешқандай шара қолданылмады. Егер наразылық қабылданған болса, Хоторн жеті ұпайдан айырылар еді – екінші орын үшін алты ұпай және ең жылдам айналым үшін қосымша бір ұпай. Нәтижесінде, Мосс араласуының арқасында Хоторн жүргізушілер чемпионатында Мосстан бір ұпаймен жеңіске жетті. 1959 жылы бұл жарысқа Монсантодағы Гран-при қосылды, оны Мосс тағы да жеңді, бұл жолы ортада қозғалтқышы бар Cooper көлігімен. Австралиялық Джек Брэбхам екі рет оралып өткен жергілікті пилот Марио Кабралды соққылауға тырылып, телеграф бағанасына соқтығысты; Брэбхам көліктен лақтырылып, трассаға түсті; кейін оны американдық Мастен Грегори шамалы ғана өткізіп кетті. Осы жарыстан кейін Монсанто паркі тасталып, 1960 жылы F1 Боавистаға оралды. Бұл жарысты Брэбхам Cooper көлігімен жеңіп алды. Португалия Гран-приі содан кейін тоқтатылып, 1984 жылға дейін қайта жаңғыртылған жоқ. Атау 1964 жылы Кашкайш көшелеріндегі спорттық автомобильдер спринті үшін қайта қолданылды. Келесі екі жыл Formula Three көліктері үшін жарыстар өткізілді.

The first event was held on the Boavista street course in Porto on 17 June 1951 as a sports car race. The Grand Prix was moved to Monsanto Park, Lisbon, in 1954 as a one off. Monsanto, like the Boavista circuit, was a hazardous street circuit lined with trees and had many elevation change and fast sweepers; but Monsanto was quite wide as opposed to Boavista, which was narrow. Sportscar events continued until 1957 when the following year it became part of the Formula One world championship. The first Formula One race was held on 14 August 1958 in Boavista. This circuit was situated in a hazardous area; it was laid out through the town and included sections of cobbled streets and even tramlines. British drivers Stirling Moss in a Vanwall and Mike Hawthorn in a Ferrari were at the top of the championship table, battling it out for the first eight rain interrupted laps. Moss then pulled away as Hawthorn slipped behind Frenchman Jean Behra in a BRM until the British car hit spark plug problems. But the drama was only just beginning as a protest was made against Hawthorn who, it was claimed when he had restarted his car had driven a few yards in the wrong direction, which was against the rules and meant that Hawthorn was to be disqualified. As soon as he heard it, Moss headed to the stewards and told them Hawthorn had been off the course when he was spotted and that was not against the rules. Moss's evidence swung the decision, and no action was taken. Had the protest been upheld, Hawthorn would have lost seven points – six for finishing second and an extra one for recording the fastest lap. In the event, Moss's intervention allowed Hawthorn to win the Drivers' Championship title by one point – from Moss. This race was followed in 1959 by a Grand Prix at Monsanto, which was won again by Moss, this time in a mid engined Cooper. Australian Jack Brabham hit a telegraph pole after swerving to hit the twice lapped local driver Mario Cabral; Brabham was thrown out of the car and landed on the track; he was then narrowly missed by American Masten Gregory. After this race, Monsanto Park was abandoned, and F1 returned to Boavista in 1960. This race was won by Brabham in a Cooper. The Portuguese Grand Prix was then discontinued and did not return until 1984. The name was resurrected for a sports car sprint event in the Cascais street circuit in 1964. The following two years, it was run for Formula Three cars.

Эсторил (1984-1996)

Португалия Гран-приі 1972 жылы Лиссабон қаласының жанында Эсторил автодромын ашу арқылы қайтадан өткізуге негіз салынды. Эсторил Гран-приі 1970 жылдары Еуропа Формула-2 чемпионаты ретінде ұйымдастырылды. Бұл трасса Формула-1 тарихындағы ең есте қаларлық және қызықты жарыстарға куә болды. 1984 жылдың 21 қазанында Португалия F1 күнтізбесіне оралды, маусымды аяқтады, онда француз Ален Прост жарысты жеңіп алды, бірақ командаласы, австриялық Ники Лауда жарыста 2-орын алғандықтан, чемпионатты жарты ұпай айырмамен ұта алмады. 1985 жылы Гран-при 21 сәуірге ауыстырылды және қатты жаңбыр астында өтті, бұл Айртон Сеннаның алғашқы жарысын жеңуі үшін өте қолайлы жағдай болды. 1986 жылдан бастап жарыс қыркүйек айының соңғы аптасында өтетін дәстүрлі күніне ие болды; бұл жарысты британдық Найджел Манселл жеңді. 1987 жылы Прост өзінің 28-ші Гран-приін жеңіп, Джеки Стюарттың 14 жылдық рекордын жаңартты. 1988 жылы Прост пен оның McLaren командаласы Сенна арасында қарым-қатынас шиеленісті болды. Ұзақ Parabolica бұрышынан шыққан Прост Сеннаны озуға дайындалды, бірақ бразилиялық оны тоқтатуға тырысып, французды пит-лейн мен трассаны бөлетін қабырғаға жуық соқты. Бірақ Прост газ педалін басып, бірінші бұрышқа кіре бергенде Сеннаны озып кетті. Мінезді жүргізуші Прост Сеннаға ашуланды. Осы оқиға екі ең жақсы Формула-1 жүргізушісінің арасындағы тарихтағы ең танымал спорттық бәсекелестікке әкелді. 1989 жылы тағы да көп даулар туды; Манселл, енді Ferrari командасынан жүріп, пит-лейнге кіре бергенде асып кетті; командасының ескертулеріне қарамастан, кері айналып, ережеге қайшы келетін пит-стоп позициясына келді. Манселл жарыстан шыққаннан кейін оған қара дисквалификациялық жалау көрсетілді. Ол кірмеді, бірақ пит-лейннен өтіп бара жатқанда және тағы да қара жалау көрсетілгенде, жетекші Сеннаны озуға тырысты, Манселл жолдан шығып, қауіпсіздік аймағына түсті. Осы оқиға 1989 жылы Сеннаның чемпиондық мүмкіндіктерін жойды. Ол осы жарыста ұпай жинамағандықтан, командаласы және бәсекелесі Простті жеңу үшін барлық 3 жарыста жеңіске жетуі керек болды. Прост Манселлдің командаласы, австриялық Герхард Бергерден 2-орынды иеленді. Манселл мен Ferrari командасына 50 000 доллар айыппұл салынды, ал ағылшын келесі жарысқа, Испания Гран-приіне қатысудан шеттетілді. 1990 жылы Сенна, Прост, Манселл және Бергердің барлығы ең жоғары наградалар үшін күшті күреске түсті; Манселл өте нашар старт алып, Ferrari командаласы Простты жолдан шығаруға жақындады, бұл Сенна мен Бергерге 1-ші және 2-ші орындарды алуға мүмкіндік берді. Манселл мен Прост қарсы шабуыл жасады; сонымен қатар, артта қалған Филипп Аллио көшбасшы Манселлді жолдан шығаруға жақындап, екінші бұрышта ауыр апатқа ұшырады; Алекс Каффи мен Агури Сузуки 59-шы айналымда көліктерін құлатты; маршалдар көліктерді жолдан шығара алмады және жарыс уақытынан бұрын аяқталды. Манселл Сена мен Просттан жеңіске жетті; Бергер 4-ші орынды иеленді. 1991 жылы тағы да драмалық оқиғалар орын алды: Манселл (қазір Williams командасынан жүргізуші) шиналарын ауыстыру үшін пит-лейнге кіргенде чемпиондық мүмкіндіктеріне нүкте қойылды; алайда артқы оң дөңгелек дұрыс бекітілмеген және Манселл шыққанда, оң артқы дөңгелек шешілді. Ол жолдың ортасында тұрып, қозғала алмады. Манселл Williams көлігін кері бұрды, ал Williams механиктері зардап шеккен көлікке жүгіріп барып, оны пит-лейнде дене күшімен көтеріп, артқы дөңгелекті дұрыс орнатты; бұл шамамен бір минутқа созылды. Бұл әрекеттер барлық ережелерді бұзды, ал 17-ші орыннан кейін Манселлге қара жалау көрсетілді. Ол дисквалификацияланған кезде 6-шы орынға дейін көтерілді; жарысты ағылшынның итальяндық командаласы Риккардо Патрезе жеңіп алды. 1992 жылы Манселл жеңіске жетті, ал Патрезе Герхард Бергердің McLaren көлігіне соқтығысып, пит-лейннің жанында ауаға ұшырылды. Көлік құлап, пит-лейн қабырғасына соқты. Ешкім зардап шекпеді. 1993 жылы Ален Прост Williams командасынан жүргізіп, өзінің төртінші және соңғы жүргізушілер чемпионатын жеңіп алды; ол жарыста неміс Майкл Шумахерден (Benetton) 2-орынды иеленді. 1994 жылы Имоладағы Сенна мен Роланд Раценбергердің қазасына байланысты трасса өзгертілді. Parabolica бұрышы алдындағы Esses бұрышы 3 бұрыштан тұратын кезеңге айналдырылды; жарысты Williams командасынан жүргізуші Деймон Хилл жеңіп алды, ал 1995 жылы стартта Ukyo Katayama (Tyrrell) қатысқан ауыр апат болды; жарысты Дэвид Култард жеңіп алды. 1996 жылы канадтық жаңадан келген Jacques Villeneuve Williams командасынан жүргізіп, Parabolica бұрышының сыртынан Шумахерді озып өтті, ал канадтық жарысты жеңіп алды. Трасса жақын жарыстарға ыңғайлы болды және ауа-райы әдетте жақсы болды, бірақ Эсторил Еуропаның батыс бөлігінен небары бірнеше шақырым қашықтықта орналасқандықтан, Атлант мұхитынан соққан күшті жел мен жаңбырлардың әсеріне ұшырады. Бірақ үлкен мәселе трассаға қатысты жергілікті тұрғындардың көзқарасы болды. FIA трассаның жабдықтарын жақсартуды көп рет сұрады, бірақ ешқандай шара қабылданбады. 1997 жылы басқару органы Португалияның сөзін орындауын күтті; уәделенген жөндеу жұмыстары орындалмады, сондықтан жарыс жойылды. Эсторил 1997 жылғы маусымның соңғы жарысы болуы жоспарланған, бірақ оның орнына Испанияның Херес қаласында өткен Еуропа Гран-приі ұйымдастырылды. Португалияның Экономика министрі Аугусто Матеус үкімет жұмыстар үшін қажетті 6 миллион долларды бөледіні және жарыс жойылмайды деп дереу мәлімдеді, бірақ ол жаңылысты. Жұмысты жеделдету үшін португалиялық үкімет трассаның иесі болған компанияның бақылау үлесін сатып алды. Португалия Гран-приі 1998 жылғы F1 маусымының күнтізбесіне енгізілді, бірақ жаңарту жұмыстары уақтылы аяқталмағандықтан жарыс жойылды.

The seeds for the return of the Portuguese Grand Prix were planted with the inauguration of the Autódromo do Estoril near the capital of Lisbon in 1972. The Estoril Grand Prix was held as a European Formula Two Championship event during the 1970s. This circuit was to see some of the most memorable and exciting races in Formula One's history. On 21 October 1984, Portugal returned to the F1 calendar, ending the season, where Frenchman Alain Prost won the race but failed to win the Championship by half a point from his teammate, Austrian Niki Lauda who finished 2nd in the race. In 1985, the Grand Prix was moved to 21 April and held under heavy rain, the ideal conditions for Ayrton Senna to win his first race. From 1986, the race was held in what would become its traditional date, in the penultimate week of September; this race was won by Briton Nigel Mansell. 1987 saw Prost win his 28th Grand Prix, breaking Jackie Stewart's 14 year old record; and 1988 was to see controversy between Prost and his McLaren teammate Senna. Coming out of the long Parabolica corner, Prost lined up to pass Senna but in an attempt to stop him, the Brazilian squeezed the Frenchman and he nearly hit the wall separating the pit lane from the track; but Prost kept his foot flat and passed Senna going into the first corner. Prost, a mild mannered driver, was angry with Senna. This one incident between the world's two best Formula One drivers at the time led to one of the most famous sporting rivalries in history. 1989 saw yet more controversy; Mansell, now driving a Ferrari, overshot his pit lane entrance; and, against his team's gesticulations, went into reverse gear and backed into his pit stop position, which was against the rules. Sometime after Mansell went out, he was given the black disqualification flag. He did not go in, however, and as he came up to pass Senna who was leading while passing the pits and being shown the black flag again, Mansell ducked out, Senna turned into the Ferrari and both drivers went off the track and into the run off area. This incident just about destroyed Senna's 1989 championship chances. Because he had failed to score any points at this event, he now had to win all 3 races to stand any chance of beating his teammate and rival Prost, who finished 2nd to Mansell's teammate, Austrian Gerhard Berger. Mansell and Ferrari were both fined $50,000 and the Englishman was banned for the next race, the Spanish Grand Prix. 1990 saw an incredibly exciting race, as Senna, Prost, Mansell and Berger all battled hard to gain top honors; Mansell made a very poor start and nearly took out his Ferrari teammate Prost, which allowed Senna and Berger to slip by and take 1st and 2nd. Mansell and Prost fought back; it also saw backmarker Philippe Alliot nearly take out the leader Mansell and crash heavily at the second corner; Alex Caffi and Aguri Suzuki crashed their cars on lap 59; the marshals could not get the cars off the track and the race was called short. Mansell won from Senna and Prost; Berger finished 4th. 1991 saw yet more drama: Mansell (now driving for Williams) then saw his own championship chances start to fade when he came into the pits to change his tires; however the rear right wheel was not fastened down properly and when Mansell went out, he only went about 50 feet before the right rear wheel came off. He was stuck in the middle of the pit road, unable to move. Mansell then reversed the Williams, and the Williams mechanics ran to the stricken car and lifted it bodily while in the pit road and fitted the rear tire properly; which took about a minute. These actions broke all sorts of rules, and Mansell, after coming out in 17th place, was shown the black flag. He had come up to 6th by the time he was disqualified; the race was won by the Englishman's Italian teammate Riccardo Patrese. 1992 saw Mansell win and Patrese have a horrific crash after he hit the back of Gerhard Berger's McLaren and was launched into the air while next to the pit lane. The car came down and scraped alongside the pit wall; no one was injured. 1993 saw Alain Prost win his fourth and final Drivers' Championship driving for Williams; he finished 2nd in the race to German Michael Schumacher in a Benetton. 1994 saw a change to the circuit in response to the deaths of Senna and Roland Ratzenberger at Imola. The Esses corner before the Parabolica was made into a 3 corner sequence; the race was won by Williams driver Damon Hill, and 1995 saw a huge accident at the start involving Ukyo Katayama in a Tyrrell; the race was won by David Coulthard. 1996 saw Canadian rookie Jacques Villeneuve in a Williams pass Schumacher on the outside of the Parabolica, and the Canadian won the race. The track tended to promote close racing and the weather was usually good although as Estoril is only a few miles from the westernmost point of Europe, it tended to be affected by stiff breezes and rain storms coming off the Atlantic Ocean. A bigger problem, however, was the local attitude towards the circuit. The FIA asked time and again for the track's facilities to be improved, but nothing was done. In 1997 the governing body called Portugal's bluff; promised renovation work was not done and so the race was cancelled. Estoril was planned to be the final race of the 1997 season, but it was replaced with the European Grand Prix, which was held at Jerez in Spain. Portugal's Economy Minister Augusto Mateus immediately announced that the government was going to provide the $6 million necessary for the work and that the race was not going to be cancelled but he was wrong. In an effort to speed up the work the Portuguese government bought a controlling interest in the company that owned the track. The Portuguese GP was listed on the F1 season of 1998 calendar but was cancelled when the upgrading work could not be completed in time.

Жоқ болуы

2009 жылдың 4 сәуірінде Макс Мосли Алгарве халықаралық трассасының сапасы бойынша Португалия Гран-присі Формула-1 чемпионатына енгізілуі мүмкін екенін айтты, егер Формула-1 басқару тобымен коммерциялық келісімге қол жеткізілсе.

Портимао (2020-2021)

Жарыс 2020 жылғы маусымда қайтадан өтті, бұл жолы Портимаодағы Алгарв халықаралық трассасында. COVID-19 пандемиясы салдарынан басқа жарыстар жойылғандықтан, спорт күнтізбесін толықтыруға көмектесу мақсатында бұл жарыс ұйымдастырылды. Жарыс 2020 жылдың 25 қазанында өткізілді және бұл трассадағы алғашқы Гран-при болды. Бұл жарыста Льюис Хэмилтон 92-ші Гран-при жеңісін тіркеп, Майкл Шумахердің Формула-1 Гран-при жеңістері бойынша бұрынғы рекордын жаңартты. Трасса 2021 жылы да қосымша жарысқа төңкерілді.

Қайта жеңімпаздар (мотор өндірушілер)

Ал қызғылт түс – Формула 1 әлем чемпионатының құрамына кірмейтін жарысты білдіреді. Қалың әріппен белгіленген өндірушілер ағымдағы маусымда Формула-1 чемпионатында бәсекелеседі. Жеңіс Өндіруші Жылдар жеңді 7 Ferrari 1951, 1952, 1953, 1954, 1964, 1989, 1990 6 Renault 1985, 1991, 1992, 1994, 1995, 1996 3 Ford *<span style="background color:#fcc">1965, Cooper Ford есебі 1966 Jürg Dubler Brabham Ford есебі 1967–1983 Өткізілмеді 1984 Alain Prost McLaren TAG Эсторил есебі 1985 Ayrton Senna Lotus Renault есебі 1986 Nigel Mansell Williams Honda есебі 1987 Alain Prost McLaren TAG есебі 1988 Alain Prost McLaren Honda есебі 1989 Gerhard Berger Ferrari есебі 1990 Nigel Mansell Ferrari есебі 1991 Riccardo Patrese Williams Renault есебі 1992 Nigel Mansell Williams Renault есебі 1993 Michael Schumacher Benetton Ford есебі 1994 Damon Hill Williams Renault есебі 1995 David Coulthard Williams Renault есебі 1996 Jacques Villeneuve Williams Renault есебі 1997–2019 Өткізілмеді 1997 Жоспарланған 1997 кезеңі жойылды және Жеропада Гран-приімен ауыстырылды. 1998 жылғы жоспарланған іс-шара да тоқтатылды, бірақ оны алмастырмады. 2020 Lewis Hamilton Mercedes Портимао есебі 2021 Lewis Hamilton Mercedes есебі Дереккөздер: