Өзен бастауы: Өзеннің ең алыс нүктесі, су жиналатын жер. USGS анықтамасы, өзен ұзындығын бастаудан ауыздан өлшейді. Бастау, көздер, арналар туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өзеннің басталу нүктесі
Starting point of a river
өзендердің бастаулары
the heads of rivers
Өзеннің немесе ағыстың бастауы – өзеннің аузынан/сағасынан көлге/теңізге немесе басқа өзенге құйылатын барлық салаларының ең алыс нүктесі. Әр бастау өзеннің көзінің бірі саналады, себебі осы жерде жаңбыр суы, еріген су және/немесе бұлақ суынан жер бетінен ағатын сулар жиналып, сол өзеннің бірінші деңгейдегі саласына айналатын тұрақты және маңызды ағысқа басталады. Бастаудан төмен ағысы ең ұзын сала негізгі арна деп есептеледі.
The headwater of a river or stream is the farthest point on each of its tributaries upstream from its mouth/estuary into a lake/sea or its confluence with another river. Each headwater is considered one of the river's sources, as it is the place where surface runoffs from rainwater, meltwater and/or spring water begin accumulating into a more substantial and consistent flow that becomes a first order tributary of that river. The tributary with the longest course downstream of the headwaters is regarded as the main stem.
Анықтама
АҚШ Геологиялық қызметі (USGS) өзеннің "ұзындығын өзен сағасынан ең алыстағы су көзіне дейінгі қашықтық (өзен атауына қарамастан) немесе өзен сағасынан су көзіне дейінгі арақашықтық деп қарастыруға болады" дейді. Жоғарыдағы екінші анықтаманың мысалы ретінде USGS кейде Миссури өзенін Миссисипи өзенінің саласы деп есептейді. Бірақ ол жоғарыда келтірілген бірінші анықтамаға сәйкес келеді (басқа барлық географиялық органдар мен басылымдармен бірге) – әлемдегі өзендердің ұзындығы тізімдерінде Миссури мен төменгі Миссисипинің ұзындығын бірге есептеуде. Көптеген өзендерде көптеген салалары болады және олар жиі атауларын өзгертеді; жергілікті карталарда және жергілікті қолданыста сол су ағысының қандай атауын алып жүретініне қарамастан, ең ұзын саласын немесе тармағын көз ретінде қарастыру қалыпты жағдай. Өзен көзінің ең көп кездесетін анықтамасы, су ағысы бассейніндегі ең алыс нүкте (өзен сағасынан су ағысы бойымен), жыл бойы (түбегейлі) су ағып тұратын жерді, немесе, мүмкін, судың уақытша ағып кетуі мүмкін ең алыс нүктені пайдаланады. Соңғы анықтама кейде құрғақ арналарды қамтиды және жауын-шашынға немесе жер асты суының деңгейіне байланысты өзеннің бастауы ай сайын "қозғалады" деген кез келген мүмкін анықтамаларды жояды. Смитсондар институтының географы Эндрю Джонстонның бұл анықтамасын Ұлттық географиялық қоғам да Амазонка немесе Нил сияқты өзендердің бастауын анықтайтын кезде қолданады. Монтана штатының анықтамасы да осыған сәйкес келеді, онда өзеннің бастауы ешқашан екі өзеннің қосылған жері емес, "өзен аяқталатын жерден ең алыс жерде, су шақырымдары бойынша" орналасқан. Бұл анықтама бойынша көл (тек ағысы жоқ көлдерді қоспағанда) және салалардың қосылған жері шынайы өзен бастауы бола алмайды, бірақ екеуі де өзеннің бір атауды алып жүретін бөлігінің бастапқы нүктесін көрсетеді. Мысалы, National Geographic және басқа да барлық географиялық авторитеттер мен атластар Нил өзенінің бастауын "Нил" атауы алғаш рет пайда болған Виктория көлінің сағасы ретінде емес, көлге құятын ең үлкен өзеннің бастауын, яғни Кагера өзенін пайдаланады. Бұл Нилдің ұзындығын шамамен бір есе азайтады (дүниежүзілік өзендер тізімінде төртінші немесе бесінші орынға түсіреді). Сол сияқты, Амазонка өзенінің бастауы да осылай анықталды, өзен өз бағытында көптеген рет атын өзгерткеніне қарамастан. Алайда, Англиядағы Темза өзенінің бастауы дәстүрлі түрде оның ұзын саласы Чурн емес, Темза өзенінің атымен есептеледі, бірақ бұл мәселе даулы. Бірақ өзендердің ұзындығын тізімдемеген жағдайларда, баламалы анықтамалар қолданылуы мүмкін. Миссури өзенінің бастауы кейбір USGS және басқа да федералды және штаттық агенттіктерде Льюис пен Кларктың атау конвенциясына сәйкес, оның ең ұзын саласының (Джефферсон) бастауы емес, Мэдисон мен Джефферсон өзендерінің қосылған жері деп аталады. АҚШ Армиясының инженерлік корпусының ресми өкілі USGS сайтында "географтар өзендер мен ағындардың бастауын анықтау үшін ең ұзын саласын пайдаланады" деп жазды. Миссури өзені жағдайында бұл Льюис пен Кларктың қосылған жерінен жоғарырақ орналасқан, "Джефферсон өзенінен Beaverhead өзеніне, содан кейін Red Rock өзеніне, одан әрі Red Rock Creek-тен Hell Roaring Creek-ке дейін" барады.
The United States Geological Survey (USGS) states that a river's "length may be considered to be the distance from the mouth to the most distant headwater source (irrespective of stream name), or from the mouth to the headwaters of the stream commonly known as the source stream". As an example of the second definition above, the USGS at times considers the Missouri River as a tributary of the Mississippi River. But it also follows the first definition above (along with virtually all other geographic authorities and publications) in using the combined Missouri—lower Mississippi length figure in lists of lengths of rivers around the world. Most rivers have numerous tributaries and change names often; it is customary to regard the longest tributary or stem as the source, regardless of what name that watercourse may carry on local maps and in local usage. This most commonly identified definition of a river source specifically uses the most distant point (along watercourses from the river mouth) in the drainage basin from which water runs year around (perennially), or, alternatively, as the furthest point from which water could possibly flow ephemerally. The latter definition includes sometimes dry channels and removes any possible definitions that would have the river source "move around" from month to month depending on precipitation or ground water levels. This definition, from geographer Andrew Johnston of the Smithsonian Institution, is also used by the National Geographic Society when pinpointing the source of rivers such as the Amazon or Nile. A definition given by the state of Montana agrees, stating that a river source is never a confluence but is "in a location that is the farthest, along water miles, from where that river ends." Under this definition, neither a lake (excepting lakes with no inflows) nor a confluence of tributaries can be a true river source, though both often provide the starting point for the portion of a river carrying a single name. For example, National Geographic and virtually every other geographic authority and atlas define the source of the Nile River not as Lake Victoria's outlet where the name "Nile" first appears, which would reduce the Nile's length by over (dropping it to fourth or fifth on the list of world's rivers), but instead use the source of the largest river flowing into the lake, the Kagera River. Likewise, the source of the Amazon River has been determined this way, even though the river changes names numerous times along its course. However, the source of the Thames in England is traditionally reckoned according to the named river Thames rather than its longer tributary, the Churn — although not without contention. When not listing river lengths, however, alternative definitions may be used. The Missouri River's source is named by some USGS and other federal and state agency sources, following Lewis and Clark's naming convention, as the confluence of the Madison and Jefferson Rivers, rather than the source of its longest tributary (the Jefferson). which is, according to a US Army Corps of Engineers official on a USGS site, that "[geographers] generally follow the longest tributary to identify the source of rivers and streams." In the case of the Missouri River, this would have the source be well upstream from Lewis and Clark's confluence, "following the Jefferson River to the Beaverhead River to Red Rock River, then Red Rock Creek to Hell Roaring Creek."
Сипаттамалары
Кейде ең шалғайдағы сала өзенінің бастауы батпақты аймақта орналасуы мүмкін, онда батпақтың "жоғарғы" немесе ең шалғай бөлігі нағыз бастау болып табылады. Мысалы, Тис өзенінің бастауы батпақ жерлерде. Ең алыс ағын көбінесе бас ағын деп те аталады. Су бастаулары көбінесе көлеңкелі және жақында еруден түскен мұз немесе қардың салдарынан суы салқын шағын өзендер болып келеді. Олар мұздық мұзының еруінен пайда болған мұздық су бастаулары да болуы мүмкін. Су бастау аймақтары – су алабының төменгі ағысына қарамастан, жоғарғы ағыс аймақтары болып табылады. Өзеннің бастауы көбінесе, бірақ әрқашан емес, су алабының шетінде немесе оған жақын жерде, немесе су алабының бөлініс сызығында орналасады. Мысалы, Колорадо өзенінің бастауы Солтүстік Американың Атлант мұхиты мен Тынық мұхиты су алабтарын бөлетін континенттік бөліністе жатыр.
Sometimes the source of the most remote tributary may be in an area that is more marsh like, in which the "uppermost" or most remote section of the marsh would be the true source. For example, the source of the River Tees is marshland. The furthest stream is also often called the head stream. Headwaters are often small streams with cool waters because of shade and recently melted ice or snow. They may also be glacial headwaters, waters formed by the melting of glacial ice. Headwater areas are the upstream areas of a watershed, as opposed to the outflow or discharge of a watershed. The river source is often but not always on or quite near the edge of the watershed, or watershed divide. For example, the source of the Colorado River is at the Continental Divide separating the Atlantic Ocean and Pacific Ocean watersheds of North America.
Қарым-қатынас
"Қосылу" етістігі өзеннің бастау аймағын жалпы түрде көрсету үшін қолданылады және көбінесе орынды білдіретін сөз тіркесімен толықтырылады. Мысалы:
Темза өзені Глостерширде басталады. Ақ Ніл өзені Африканың орталық бөлігіндегі Ұлы көлдер аймағынан басталады. "Көз" сөзі, егер өзендер мен ағындарға емес, көлдерге қатысты қолданылса, көлге құятын су ағынын білдіреді.
The verb "rise" can be used to express the general region of a river's source, and is often qualified with an adverbial expression of place. For example:
The River Thames rises in Gloucestershire. The White Nile rises in the Great Lakes region of central Africa. The word "source", when applied to lakes rather than rivers or streams, refers to the lake's inflow.