Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Батыс мәдениетіндегі музыкада алтыншы – алты нота атауын немесе ноталық бейнедегі позицияны қамтитын музыкалық интервал (толықрақ мәліметтер үшін Интервал санына қараңыз), ал мажорлық алтыншы – екі жиі кездесетін алтыншының бірі. Ол мажор деп аталады, өйткені ол екеуінің арасында үлкені. Мажорлық алтыншы тоғыз жарты тонды қамтиды. Оның кіші нұсқасы, минорлық алтыншы, сегіз жарты тонды қамтиды. Мысалы, До нотасынан ең жақын Ля нотасына дейінгі аралық – мажорлық алтыншы. Ол алтыншы болып табылады, себебі ол алты нота атауын (До, Ре, Ми, Фа, Соль, Ля) және алты позицияны қамтиды. Бұл мажорлық алтыншы, емес, минорлық алтыншы, өйткені Ля нотасы До нотасынан тоғыз жарты тон жоғары орналасқан. Азайтылған және арттырылған алтыншылар (мысалы, До-дан Ля-ға және До-дан Ля-ға) нота атаулары мен позицияларының бірдей санын қамтиды, бірақ жарты тон санымен ерекшеленеді (тиісінше жеті және он). "My Bonnie Lies Over the Ocean" әні мажорлық алтыншыны бастапқы мелодиясы ретінде пайдаланатыны жиі айтылады. Мажорлық алтыншы – унисон, октава, таза квинта, мажор және минор треті, минорлық алтыншы және (кейде) таза кварта сияқты дәстүрлі музыканың консонанстарының бірі. Дәстүрлі кезеңде алтыншылар, олардың керісі – третімен бірге, қызықты және динамикалық консонанстар саналды. Орта ғасырлардағы теоретиктер оларды әрқашан 27/16 пифагорлық мажорлық алтыншы деп сипаттаған және оларды тұрақты соңғы дыбыста қолдануға болмайтын диссонанс деп қарастырған. Орта ғасырларда мажорлық алтыншы қалай орындалғаны белгісіз. Таза интонацияда (5/3) мажорлық алтыншы 5 лимит консонансы ретінде жіктеледі. Мажорлық алтыншы музыканы Ми-бемоль аспаптарына (мысалы, альт-кларнет, альт-саксофон, Ми-бемоль тубасы, труба, табиғи мүйіз және Ми-бемольдегі альт-мүйіз) транспонирлеу үшін де қолданылады, себебі жазылған До нотасы осы аспаптарда Ми-бемоль ретінде естіледі. Келесі мысалдардағы жақын орналасқан дыбыстарды ескере отырып, мажорлық алтыншы бірінші инверсиядағы минорлық триадада, екінші инверсиядағы мажорлық триадада және азайтылған триаданың кез келген инверсиясында кездеседі. Ол сондай-ақ доминантты септіктік аккордтың екінші және үшінші инверсиясында да кездеседі. Септимальді мажорлық алтыншы (12/7) 53 тонды тең темпераментте 41 қадам немесе 928 центтік интервалмен жуықталады.
In music from Western culture, a sixth is a musical interval encompassing six note letter names or staff positions (see Interval number for more details), and the major sixth is one of two commonly occurring sixths. It is qualified as major because it is the larger of the two. The major sixth spans nine semitones. Its smaller counterpart, the minor sixth, spans eight semitones. For example, the interval from C up to the nearest A is a major sixth. It is a sixth because it encompasses six note letter names (C, D, E, F, G, A) and six staff positions. It is a major sixth, not a minor sixth, because the note A lies nine semitones above C. Diminished and augmented sixths (such as C to A and C to A) span the same number of note letter names and staff positions, but consist of a different number of semitones (seven and ten, respectively). A commonly cited example of a melody featuring the major sixth as its opening is "My Bonnie Lies Over the Ocean". The major sixth is one of the consonances of common practice music, along with the unison, octave, perfect fifth, major and minor thirds, minor sixth, and (sometimes) the perfect fourth. In the common practice period, sixths were considered interesting and dynamic consonances along with their inverses the thirds. In medieval times theorists always described them as Pythagorean major sixths of 27/16 and therefore considered them dissonances unusable in a stable final sonority. How major sixths actually were sung in the Middle Ages is unknown. In just intonation, the (5/3) major sixth is classed as a consonance of the 5 limit. A major sixth is also used in transposing music to E flat instruments, like the alto clarinet, alto saxophone, E flat tuba, trumpet, natural horn, and alto horn when in E flat, as a written C sounds like E flat on those instruments. Assuming close position voicings for the following examples, the major sixth occurs in a first inversion minor triad, a second inversion major triad, and either inversion of a diminished triad. It also occurs in the second and third inversions of a dominant seventh chord. The septimal major sixth (12/7) is approximated in 53 tone equal temperament by an interval of 41 steps or 928 cents.
Жиілік қатынастары
Әртүрлі күй жүйелеріндегі көптеген интервалдар "үлкен алтыншы" деп аталады, кейде атауларында қосымша анықтамалы сөздер болады. Келесі мысалдар ені бойынша реттелген. Таза интонацияда ең көп таралған үлкен алтыншы – 5:3 қатынасы, шамамен 884 цент. 12 тонды тең темпераментте үлкен алтыншы тоғыз жарты тонға тең, дәл 900 цент, жиілік қатынасы 2-нің (9/12) түбірі 1-ге бөлінгенге тең. Тағы бір үлкен алтыншы – Пифагордың үлкен алтыншысы, қатынасы 27:16, шамамен 906 цент, сондай-ақ C және A, G және E, және D және B ноталары арасында. 5 лимитте әділ түрде түзетілген үлкен гаммада ол 4-ші және 2-ші сатылар арасында (C үлкен гаммасында F және D арасында) кездеседі. Тағы бір үлкен алтыншы – 12:7 септималдық үлкен алтыншы немесе супермажорлық алтыншы, шамамен 933 цент болатын септималдық кіші үшіншінің инверсиясы. Септималдық үлкен алтыншы (12/7) 53 тонды тең темпераментте 41 қадамдық интервалмен жуықтатылады, бұл 2-нің (41/53) түбірінің нақты жиілік қатынасын береді, шамамен 928 цент. Он тоғызыншы субарманика – үлкен алтыншы, A = 32/19 = 902,49 цент.
Many intervals in a various tuning systems qualify to be called "major sixth", sometimes with additional qualifying words in the names. The following examples are sorted by increasing width. In just intonation, the most common major sixth is the pitch ratio of 5:3 , approximately 884 cents. In 12 tone equal temperament, a major sixth is equal to nine semitones, exactly 900 cents, with a frequency ratio of the (9/12) root of 2 over 1. Another major sixth is the Pythagorean major sixth with a ratio of 27:16, approximately 906 cents, as well as between C and A, G and E, and D and B. In the 5 limit justly tuned major scale, it occurs between the 4th and 2nd degrees (in C major, between F and D). Another major sixth is the 12:7 septimal major sixth or supermajor sixth, the inversion of the septimal minor third, of approximately 933 cents. The septimal major sixth (12/7) is approximated in 53 tone equal temperament by an interval of 41 steps, giving an actual frequency ratio of the (41/53) root of 2 over 1, approximately 928 cents. The nineteenth subharmonic is a major sixth, A = 32/19 = 902.49 cents.