Кіріспе

Фредерикстен – Норвегияның Викен аймағындағы Халден қаласындағы тарихи бекініс. Фредерикстен Норвегиядағы Халден қаласында орналасқан.

Тарих

Бұл бекініс 17 ғасырда Дания мен Норвегия тарапынан Бохустағы шекаралық бекініс орнына салынды, ол 1658 жылы Роскильде шарты бойынша Бохуслен провинциясы Швецияға өткен кезде қолдан шығып қалған еді. Бекініс Дания мен Норвегия королі Фредерик III-нің құрметіне аталған, ал Халден қаласы да бастапқыда оның атымен аталып, 1665 жылдан 1928 жылға дейін Фредерикшальд деп белгілі болған.

Солтүстік соғыс (16551661)

Солтүстік соғысының соңында Карл X, Роскильде шартын жаман ниетпен келіскеннен кейін, 1658 жылдың тамызында Копенгагенді қоршауға алды. Оның бұйрығымен қыркүйекте Бохусленнің жаңа швед губернаторы 1500 сарбазбен Норвегияға шапқындап кірді және Халденді басып алуға тырысты. Қала тұрғындары қарсылық көрсетіп, күшті қорғаныс жасады, ал швед әскерлері Бохусланда қайтарылды. Бес айдан кейін, 1659 жылдың ақпанында шведтер қайтадан шабуыл жасады. Алғашқы шабуылдан бері гарнизон нығайтылған еді. Тонне Хитфельдт басшылығымен норвегиялық әскерлер швед әскерлерін тағы да кері шегіндірді. Сонымен қатар, Хитфельдт бекіністер салуға кірісті. Кретценштейн, кейіннен Фредрикстен деп аталған, жаңа бекініс жүйесінің негізгі бекінісі болды. 1660 жылдың қаңтар айының басында швед әскерлері үшінші рет Халденге шабуыл жасады; ол Кристианиядағы Акершус бекінісіне жол ашу үшін база ретінде пайдаланылуы тиіс еді. Хитфельдт олардың берілу талабына, 2100 сарбаздық гарнизон Халденді соңғы адамға дейін қорғайтынымен жауап берді. Бекініске шабуылдау әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін шведтер толыққанды қоршауға дайындалды. Ауыр бомбалау кезінде қала тұрғындары коменданттан берілуін сұрады, бірақ Хитфельдт гарнизонына сенім артып, қарсы тұрды. 1660 жылдың 22 ақпанында шведтер тағы да Бохусланда шегінуге мәжбүр болды. Сол жерде олар Карл X қайтыс болғанын естіді. Бейбіт келіссөздер қайта басталды. Швеция Норвегиядан Гломма өзенінің шығысындағы барлық жерді босатуды талап етті, бұл жаңа шекара болуы керек еді. Ханнибал Сехестедтің араласуымен, жеке скандинавиялық келісімге қол жеткізілді, Копенгаген шарты (1660), ол Роскильде шартының шарттарын жақсартты және Трёнделагты Норвегияның бақылауына қайтарды.

Бекітулерді жетілдіру (16731675)

Қазіргі жұлдыз тәрізді бекініс кешені 1661–1675 жылдар аралығындағы бейбіт кезеңде жаңартылды. 1673 жылы Дания Норвегияға Ульрик Фредерик Гилденлёвті штатхаузер ретінде жіберіп, әскери күштерді ұйымдастыру және корольдіктің қорғанысын күшейту тапсырды. Ол нысандарды тексергеннен кейін, қамалды және әскери күштерді одан әрі жетілдіруді ұсынды. 1675 жылдың жазында Акершюс, Фредрикстад және Фредрикшальд бекіністерінде 1800 адам жұмыс істеді.

Гилденлове соғысы (1675-1679)

1675 жылы Гилденлове соғысы басталғанда, Фредрикшальдта генерал Руссенштейннің басқаруымен ірі әскер тобы (4000 сарбаз) жиналды. 1676 жылы норвегиялық әскерлер Бохуслайнды қайта басып алды. 1677 жылдың шілде айында Гилденлове Марстранд бекінісін жаулап алып, генерал Лёвенхельмге қосылды, ол негізгі норвегиялық армиямен Бохусланда шабуыл жасап, генерал де ла Гарди бастаған 8000 швед әскерін жеңді. Норвегиялық күштер Жемтландты да қайта басып алды, бірақ корольдің бұйрығымен қайтадан шегінді. Швед әскері шекараны кесіп өтпегендіктен, Фредрикстенде едәуір қорғаныс шаралары қабылданбады.

Қалпына келтіру (16791700)

Фредрикстен 1682–1701 жылдары, сондай-ақ 1684–1689 жылдары генерал-майор Эрнст фон Теттаудың басшылығымен кеңейтілді. Оған енді үш сыртқы бекініс кірді: Гилденлёве, Оверберget және Сторторнет.

Ұлы Солтүстік соғыс (17001721)

Ұлы Солтүстік соғысының аясында 1716 жылдың басында Норвегия армиясы 5000 ең жақсы әскерін Данияға қайтарып алып әлсіреген еді. Карл XII шабуылға дайындалып жатыр деген қауесті Кристианияға жеткенде, Østerdal және Gudbrandsdal аймақтарындағы барлық қалған әскерлерге Халден және Фредрикстад шекарасына жиналу бұйрығы берілді. Норвегиялықтар шведтердің Конгсвингер, Басмо және/немесе Халден қалаларына шабуылдауын күтті. Карл XII шабуылын Басмода жасады, 1716 жылдың 8 наурызында шекараны кесіп өтті. Норвегияның күйдірілген жер саясаты және Бохуслен тұрғындарының партизандық шабуылдары Карлдың жабдықталуын қиындатты, ал оның артында норвегиялықтар ұстап тұрған бекіністер оның жабдықтау жолын және қақтығыста қатты әлсіреген жағдайда кері шегінуін қауіпке ұшыратты. Карл Кристианияны (қазіргі Осло) басып алды, бірақ ауыр қоршау артиллериясы болмағандықтан Акершусты ала алмады. Ұзақ уақытқа соққан оккупациядан кейін Карл, Фредерикстенді басып алу мақсатымен Норвегияның оңтүстік-шығысындағы норвегиялық бекіністерге қайта оралды. Бұл оның артындағы қауіпті жоюға және бекіністерді сол жылдың соңында жаңадан шабуыл жасау үшін база ретінде пайдалануға мүмкіндік беретін еді. Гломма өзенінің сағасындағы порттарды басып алу оған Акершусты қоршауға алу үшін қажетті азық-түлікті жеткізуге көмектесер еді. Карл әскерлері 4 шілдеде Фредерикстенді шабуылмен алуға тырысты. Қатал шайқастан кейін олар қаланы басып алды, бірақ тұрғындар өз үйлерін өртеп, Карлдың қамалды алуына мүмкіндік бермей, оны кері шегінуге және ауыр қоршау қаруларының келуін күтуге мәжбүр етті. Бірақ шабуылдаушы армияның өкінішіне, Динекилен шайқасында (Бохуслен) норвегиялық теңіз батыры Торденшёльд шведтік көлік флотын толығымен тұтқындады немесе жойды. Азық-түлігі таусылып, Карл асығыс түрде Свинсунд арқылы шегінді және артындағы көпірлерді өртеп жіберді. 1716 жылдың 12 шілдесіне дейін барлық швед әскерлері Фредрикстен аймағынан шығарылды. 1718 жылдың күзінде Карл Норвегияға тағы шабуыл жасады, алдымен Акершусты қоршауға алу үшін Халденді басып алуды жоспарлады. Шекаралық аймақтарды бірінші болып басып алу арқылы Карл екі жыл бұрын басынан өткен сәтсіздікті қайталамауды көздеді. Фредерикстеннің 1400 сарбазы шабуылды тойтару үшін қаһармандықпен күресті, бірақ 8 желтоқсанда алдыңғы бекініс – Форт Гилденлове құлап, ауыр соққыға ұшырады. Өте қиын күресте жеңіске жеткен швед әскері негізгі бекініске қарсы күшін күшейтті. Швед окоптары негізгі бекініс қабырғаларына жақын келгенде, 1718 жылдың 11 желтоқсанында (швед күнтізбесі бойынша 30 қараша) Карл XII жұмысты тексеріп жатқанда оққа ұшырап қаза тапты. Патшаның қазасы Фредрикстенге шабуылды тоқтатты және шабуыл тоқтатылды, нәтижесінде соғыс аяқталды. Швед патшасы құлаған орында, қамалдың алдында оның құрметіне арналған мемориал орнатылған.

1788 жыл

Бекініс Театр соғысы кезінде Швецияға жасалған жасанды шабуылға дайындық алаңы ретінде пайдаланылды.

1814 жыл

Қала бомбаланды, бірақ жауға түспеді. Карл Иоаннның швед әскерлері одан өтіп, оны беруге мәжбүрлеу үшін күш қалдырды, алайда қамалдағылар мен оның командирі бекіністі ұстап тұрды. Мосс келісімінен кейін қала Швецияға берілді. 1814 жылғы ескі қамал туы, швед әскерлерімен алынып, 1964 жылға дейін Норвегияға қайтарылмаған, қазіргі уақытта ішкі қамал ішіндегі мұражайда сақтаулы.

Қазіргі күштер

1905 жылдан кейін қамалдың әскери маңызы толығымен жойылды, бірақ онда түрлі әскерлік бөлімдер орналастырыла берді. Бүгінгі таңда Норвегия қорғаныс логистикасы және әкімшілік колледжі осы қамалдың қасында орналасқан. Қамал ішінде бірнеше мұражайлар мен көркемсурет көрмелері де бар. Жаз айларында классикалық және қазіргі заманғы музыкамен ашық аспан астында концерттер ұйымдастырылады. Бұл қамал Остфолд округі үшін мыңжылдық орын ретінде таңдалды. Сондай-ақ, жыл сайынғы "Allsang på Grensen" музыкалық бағдарламасы осы қамал аумағында түсірілді.