Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүтқоректілер түрі
Species of mammal
Гектордың дельфині (Cephalorhynchus hectori) – Cephalorhynchus туысына жататын төрт дельфин түрінің бірі. Гектордың дельфині – Жаңа Зеландияға ендемик жалғыз китжанды, және екі бағанадан тұрады: C. h. hectori, көбірек кездесетін бағана, сондай-ақ Оңтүстік аралдың Гектор дельфині деп те аталады; және өте сирек кездесетін Мауи дельфині (C. h. maui), Солтүстік аралдың батыс жағалауында таралған.
Hector's dolphin (Cephalorhynchus hectori) is one of four dolphin species belonging to the genus Cephalorhynchus. Hector's dolphin is the only cetacean endemic to New Zealand, and comprises two subspecies: C. h. hectori, the more numerous subspecies, also referred to as South Island Hector's dolphin; and the critically endangered Māui dolphin (C. h. maui), found off the West Coast of the North Island.
Этимология
Гектордың дельфині, Веллингтондағы Отарлық мұражайының (қазіргі Жаңа Зеландияның Те Папа Тонгарева мұражайы) кураторы болған сэр Джеймс Гектордың (1834–1907) құрметіне аталған. Ол бас сүйектерді зерттеушілер тапқан дельфиннің алғашқы үлгісін қарап шықты. Бұл түрді 1881 жылы бельгиялық зоолог Пьер Жозеф ван Бенеден ғылыми тұрғыдан сипаттаған. Маори тілінде Гектор және Мауи дельфині атауларына тутумайрекурай, тупупуу және попото кіреді.
Hector's dolphin was named after Sir James Hector (1834–1907), who was the curator of the Colonial Museum in Wellington (now the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa). He examined the first specimen of the dolphin found by cephologists. The species was scientifically described by Belgian zoologist Pierre Joseph van Beneden in 1881. Māori names for Hector's and Māui dolphin include tutumairekurai, tupoupou and popoto.
Сипаттама
Гектордың дельфині – дельфиндердің ең кішкентай түрі. Ересектердің жалпы ұзындығы және салмағы 5 кг. Бұл түрде жыныстық диморфизм байқалады, яғни аналықтары аталықтарынан шамамен 5–7% ұзын болады. Олардың түсі ересектерге ұқсас, бірақ сұр түсіне қарағанда аздап қоюрақ. Жаңа туған Гектор дельфиндерінің қабырғаларында жаралғы қатпарларының іздері болады, ол терісінің түсін өзгертеді. Бұл өзгерістер шамамен алты айға дейін көрінеді және қою сұр теріге қарсы төрт-алты тік, ақшыл сұр жолақтан тұрады. Бұзаулар шамамен бір жасқа келгенде емшектен айырылады деп есептеледі, ал алғашқы 6 айдағы өлім көрсеткіші шамамен 36% құрайды. Массалық үлесі бойынша негізгі жемтігі – қызыл балық, ал басқа маңызды жемтіктеріне Пельторхампфус тік балық, ахуру, Жаңа Зеландия шпроты, Нототодарус тікенді кальмар және жас алып жұлдызкөз кіреді. Гектор және Мауи дельфиндерінің расталмаған жыртқыштарына қасқырлар (орка), мако акулалары және қола акулалар жатады.
Hector's dolphin is the smallest dolphin species. Mature adults have a total length of and weigh The species is sexually dimorphic, with females being about 5–7% longer than males. Their coloration is the almost same as adults, although the grey has a darker hue. Newborn Hector's dolphins have distinct fetal fold marks on their flanks that cause a change in coloration pattern of the skin. These changes are visible for approximately six months and consist of four to six vertical light grey stripes against darker grey skin. Calves are assumed to be weaned at around one year of age, and the mortality rate in the first 6 months was estimated to be around 36%. The main prey species in terms of mass contribution is red cod, and other important prey include Peltorhamphus flatfish, ahuru, New Zealand sprat, Nototodarus arrow squid, and juvenile giant stargazer. Unconfirmed predators of Hector's and Māui dolphins include killer whales (orca), mako sharks and bronze whaler shark.
Топтық динамика
Гектордың дельфиндері көбінесе 5-тен аз мүшеден тұратын топтарды құрайды, орташа есеппен 3,8 мүшеден, және бұл топтар жынысына қарай күшті бөлінеді. Осы кішкентай топтардың көпшілігі бір жыныстан тұрады. 5-тен көп мүшеден тұратын топтар әлдеқайда сирек кездеседі. Бұл үлкен топтар, >5, көбінесе аралас жыныстан тұрады және олардың тек азық іздеу немесе көбею мақсатымен ғана құрылатыны анықталған. Бала күтім топтары да кездеседі, олар әдетте 7-ге дейін ана мен баладан тұратын, толығымен әйелдер тобы болып табылады. Бұл түрдің байланыстардағы тұрақсыздығы жоғары екендігі және жеке мүшелер арасындағы байланыстар нашар екендігі анықталды, яғни олар басқа дельфиндермен тығыз байланыс жасамайды. Үш түрлі кішкентай топ анықталды: бала күтім топтары; жас және жартылай ересек топтар; ересек еркек/әйелдер топтары. Бұл топтардың барлығында жыныстық бөлінудің жоғары деңгейі байқалады. Гектордың дельфиндері жыныс және жас бойынша топтық құрамды көрсетеді, яғни олар биологиялық жынысы мен жасына қарай топтасады.
Hector's dolphins preferentially form groups of less than 5 individuals, with a mean of 3.8 individuals, that are highly segregated by sex. The majority of these small groups are single sex. Groups of greater than 5 individuals are formed much less frequently. These larger groups, >5, are usually mixed sex and have been shown to form only to forage or participate in sexual behavior. Nursery groups can also be observed and are usually all female groups of less than 7 mothers and young. This species has been found to show a high level of fluidity with weak inter individual associations, meaning they do not form strong bonds with other individuals. Three types of small preferential groups have been found: nursery groups; immature and subadult groups; and adult male/female groups. All of these small groups show a high level of sex segregation. Hector's dolphins display a sex age population group composition, meaning they group by biological sex and age.
Жыныстық қатынас
Бұл түрдің аталықтарының дене мөлшеріне қатысты өте үлкен ұрықтары бар, бір зерттеудегі ең жоғары салыстырмалы салмағы дене салмағының 2,9% құрайды. Үлкен ұрықтар және аталықтардың жалпы дене мөлшерінің кіші болуы көп әйелдік жүйеге бейімділікті көрсетеді. Мұндай көбелек жүйесінде аталықтың мүмкіндігінше көп ұрғашыны ұрықтандыруға тырысуы және аталықтар арасындағы агрессияның азаюы байқалады. Түрдегі жекелеген индивидтерде жыныстық мінез-құлықтың ең жоғары деңгейі кішкентай, бір жынысты топтардың ірі, әртүрлі жынысты топтарға бірігу кезінде көрінеді. Бұл түрде жыныстық мінез-құлық көбінесе агрессиясыз өтеді. Түрдің өте қарапайым репертуары бар, онда аз ғана түрдегі дыбылдық сигналдар және олардан өзге аз дыбыстар бар. Ірі топтарда күрделірек дыбылдық сигналдар байқалуы мүмкін.
Males of the species have extremely large testes in proportion to body size, with the highest relative weight in one study being 2.9% of body weight. Large testes in combination with males' smaller overall body size suggests a promiscuous mating system. This type of reproductive system would involve a male attempting to fertilize as many females as possible and little male male aggression. The amount of sexual behavior per individual in the species is observed most when small single sex groups form large mixed sex groups. Sexual behavior in the species is usually non aggressive. The species has a very simple repertoire with few types of clicks, as well as little audible signals in addition to these. More complex clicks could be observed in large groups.
Таралу және популяцияның көлемі
Гектор және Мауи дельфиндері Жаңа Зеландияның жағалау аймақтарында ғана кездеседі. Гектор дельфинінің түрі Оңтүстік аралдың айналасындағы жоғары тұмандылыққа ие, үзіліссіз аймақтарда ең көп таралған. Олар негізінен Шығыс және Батыс жағалауларында, әсіресе Банкс түбегінің маңында, ал Солтүстік және Оңтүстік жағалауларында (әсіресе Те-Вэваэ шығанағында) шағын, оқшауланған топтары кездеседі. Оңтүстік аралдың айналасында шашыраңқырақ топтар да бар, оларға: Кук бұғазы, Кайкоура, Катлин (мысалы, Порпоиз шығанағы, Кюрио шығанағы) және Отаго жағалаулары (мысалы, Каритан, Оамару, Моераки, Отаго порты және Блюскин шығанағы) жатады. Мауи дельфинін әдетте Солтүстік аралдың батыс жағалауында, Маунгануи үстірттігі мен Ухангуи арасында кездестіруге болады. Бастапқы өнеркәсіп министрлігі тапсырыс берген, Каутрон институты жүргізген және Халықаралық кит аулау комиссиясы бекіткен Оңтүстік аралдағы Гектор дельфинінің санына жасалған әуеден сараптамасы, дельфиндердің жалпы саны 14 849 екенін көрсетті (95% сенімділік интервалы = 11 923–18 492). Бұл бұрынғы зерттеулерде жарияланған көрсеткіштен (7300; 95% CI 5303–9966) шамамен екі есе көп. Бұл айырмашылықтың басты себебі – Шығыс жағалаудағы дельфиндер санының күрт өсуіне байланысты, олар бұрынғыдай жақын емес, теңізге қарай тараған. Мауи дельфинінің түрінің 2020–2021 жылдардағы соңғы бағасы, 1 жастан асқан (1+) 54 жеке тұлғаны құрайды (95% сенімділік интервалы (СИ) = 48–66).
Hector's and Māui dolphins are endemic to the coastal regions of New Zealand. The Hector's dolphin sub species is most abundant in discontinuous regions of high turbidity around the South Island. They are most abundant off the East Coast and West Coast, most notably around Banks Peninsula, with smaller, more isolated populations off the North Coast and South Coast (notably at Te Waewae Bay). Smaller populations are scattered around the South Island, including: Cook Strait, Kaikōura, Catlins (e. g., Porpoise Bay, Curio Bay), and Otago coasts (e. g. Karitane, Oamaru, Moeraki, Otago Harbour, and Blueskin Bay). Māui dolphin are typically found on the west coast of the North Island between Maunganui Bluff and Whanganui. An aerial survey of South Island Hector's dolphin abundance—which was commissioned by the Ministry for Primary Industries, carried out the Cawthron Institute, and endorsed by the International Whaling Commission—estimated a total population size of 14,849 dolphins (95% confidence interval = 11,923–18,492). This was almost twice the previous, published estimate from earlier surveys (7,300; 95% CI 5,303–9,966). This difference was primarily due to a much larger estimated population along East Coast, which was distributed further offshore than previously thought. The latest estimate of the Māui dolphin subspecies 2020–2021 is 54 individuals aged 1 year or older (1+) (95% confidence interval (CI) = 48–66).
Ішкі түрлерді араластыру
Кейде Оңтүстік аралдағы Гектор дельфиндері (генетикалық зерттеулер арқылы анықталады) Солтүстік арал аймағында, Баф-оф-Пленти немесе Хоук шығанағына дейін кездеседі. 2012 жылы Мауи дельфинінің негізгі ареалындағы дельфиндердің тіндерінен алынған үлгілердің генетикалық талдауы, соның ішінде тарихи үлгілер, Солтүстік аралдың батыс жағалауында кем дегенде үш Оңтүстік аралдың Гектор дельфинінің бар екенін көрсетті (олардың екеуі тірі), ал 1967 жылдан 2012 жылға дейін Веллингтон мен Оакура арасында тағы бес Оңтүстік аралдың Гектор дельфині анықталды. Бұрын Кук бұғазының терең сулары Оңтүстік аралдың Гектор және Солтүстік аралдың Мауи түрлерінің араласуына шамамен 15 000 және 16 000 жыл бойы тиімді кедергі келтіретін деп есептелді. Бұл Жаңа Зеландияның Солтүстік және Оңтүстік аралдарының соңғы мұз дәуірінің соңында бөлінуімен сәйкес келеді. Қазіргі таңға дейін Оңтүстік аралдың Гектор дельфині мен Мауи дельфині арасындағы будандасуға ешқандай дәлел жоқ, бірақ олардың жақын генетикалық құрамына байланысты мұндай мүмкіндік бар.
Occasionally, South Island Hector's dolphins (determined from genetics) are found around the North Island, up to Bay of Plenty or Hawke's Bay. In 2012, a genetic analysis of tissue samples from dolphins in the core Maui dolphin range, including historical samples, revealed the presence of at least three South Island Hector's dolphins off the West Coast of the North Island (two of them alive), along with another five South Island Hector's dolphins sampled between Wellington and Oakura from 1967 to 2012. Previously, the deep waters of the Cook Strait were considered to be an effective barrier to mixing between the South Island Hector's and North Island Māui sub species for around 15,000 and 16,000 years. This is coincident with the separation of the North and South Islands of New Zealand at the end of the last ice age. To date, there is no evidence of interbreeding between South Island Hector's dolphin and Māui dolphin, but it is likely they could given their close genetic composition.
Балық аулау
Гектор мен Мауи дельфиндерінің өлімі коммерциялық және ойын-сауық балық аулаудың тікелей салдарынан, желілерге түсіп қалу немесе тралға ілігіп қалу нәтижесінде болады. Өлімнің түпкі себебі тұншығу, бірақ желіге түсіп қалудан туындаған қанаттардың механикалық зақымдануы салдарынан жарақаттану және денсаулыққа зиян келтіру де мүмкін. 1970 жылдан бері желілер жеңіл монофиламенттен жасалып келеді, дельфиндердің анықтауы үшін бұл қиындық тудырады. Гектор дельфиндері трал кемелеріне белсенді қызығушылық танытады, оларды ілесіп жүріп, желіге дейін суға сүңгіп, қосалқы ауға түсуі мүмкін. Бұрын балық аулау желілеріндегі өлім-жітім ең қауіпті фактор деп есептелген (Мауи дельфиндерінің өлімінің 95% астамы осыған байланысты), ал қазіргі кезде туризм, аурулар және теңіз кеніші сияқты қауіптер деңгейі төмендеген. Гектор дельфиндері популяциясы арасындағы митохондриялық ДНК әртүрлілігінің төмендеуіне қатысты зерттеулер, желіге түсіп қалудан болатын өлім саны балық шаруашылығы есептерінде көрсетілгеннен әлдеқайда көп болуы мүмкін екенін ұсынады. Үкімет бекіткен соңғы есептер бойынша, коммерциялық желілердегі жылдық өлім саны (2014/15–2016/17 жылдар аралығында) Оңтүстік аралдың Гектор дельфиндері үшін 19–93, ал Мауи дельфиндері үшін 0,0–0,3 құрады. 2008 жылы Гектор және Мауи дельфиндеріне балық аулаумен байланысты емес қауіптерді басқару үшін бес теңіз сүтқоректілерінің қауіпсіздік аймағы белгіленді. Олардың ережелеріне кен өндіру және сейсмикалық акустикалық зерттеулерге шектеулер кіреді. Мауи дельфиндерін қорғау мақсатында 2012 және 2013 жылдары Таранаки суларында қосымша шектеулер енгізілді. Халықаралық кит аулау комиссиясының ғылыми комитеті Мауи дельфиндерін қорғау аймағын оңтүстікке қарай Уангануиге дейін және жағалаудан 20 теңіз шақырымына дейін кеңейтуді ұсынды. IUCN Гектор және Мауи дельфиндерін желілі және траллы балық аулаудан, жағалаудан 100 метр тереңдікке дейін қорғауды ұсынды.
Hector's and Māui dolphin deaths occur as a direct result of commercial and recreational fishing due to entanglement or capture in gillnets or trawls. Death is ultimately caused by suffocation, although injury and sub lethal effects can also result from the mechanical abrasion of fins resulting from entanglement. Since the 1970s, gillnets have been made from lightweight monofilament, which is difficult for dolphins to detect. Hector's dolphins are actively attracted to trawling vessels and can frequently be seen following trawlers and diving down to the net, which could result in the unwanted bycatch. Deaths in fishing nets were previously considered to be the most serious threat (responsible for more than 95% of the human caused deaths in Māui dolphins), with currently lower level threats including tourism, disease, and marine mining. Research of decreases in mitochondrial DNA diversity among hector's dolphin populations has suggested that the number of gill net entanglement deaths likely far surpasses that reported by fisheries. The latest government approved estimates of annual deaths in commercial gillnets (for the period from 2014/15 to 2016/17) was 19–93 South Island Hector's dolphins and 0.0–0.3 Māui dolphins annually. Five marine mammal sanctuaries were designated in 2008 to manage nonfishing related threats to Hector's and Māui dolphins. Their regulations include restrictions on mining and seismic acoustic surveys. Further restrictions were introduced into Taranaki waters in 2012 and 2013 to protect Māui dolphins. The Scientific Committee of the International Whaling Commission has recommended extending protection for Māui dolphin further south to Whanganui and further offshore to 20 nautical miles from the coastline. The IUCN has recommended protecting Hector's and Māui dolphins from gill net and trawl fisheries, from the shoreline to the 100 m depth contour.
Жұқпалы аурулар
Бір жасушалы паразит Toxoplasma gondii балық аулаудан басқа өлімнің негізгі себебі саналады. 2013 жылғы зерттеуде 28 жағаға шағылысқан немесе ауланған Гектор және Мауи дельфиндерінің жетісі токсоплазмоз салдарынан өлгені анықталды, олардың өкпелерінде (n = 7), лимфа түйіндерінде (n = 6), бауырында (n = 4) және бүйрекүсті бездерінде (n = 3) некроздық және қан кету зақымдары байқалды. Сол зерттеуде дельфиндердің шамамен үштен екісінің бұрын токсоплазма паразитімен зарарланғаны анықталды. Осы зерттеуге жасалған жаңалықтар бойынша, токсоплазмоз 38 дельфиннің тоғызының өліміне себеп болды, олар эмізуден кейінгі жастағы Гектор және Мауи дельфиндері болып, теңіз бетінен табылған немесе суда жүзіп жүрген, бірақ өлім себебін анықтау үшін автолиз күйінде болмаған. Осы тоғыз дельфиннің алтауы репродуктивті ұрғашылар болды, бұл осы демографиялық топтың инфекцияға көбірек бейім екенін көрсетеді. Некропсия нәтижелері бойынша бруцеллез Гектор және Мауи дельфиндерінің өліміне және репродуктивті ауруларға себеп болғандығы анықталды, бұл екі түрдің де көбею қабілетіне әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді. Гектор және Мауи дельфиндері арасындағы ықтимал будандасу Мауи ареалындағы дельфиндердің санын арттырып, туыстық будандасудың қаупін азайтуы мүмкін, бірақ мұндай будандасу нәтижесінде Мауи Гектор түріне қайтадан сіңіп кетуі және Мауидің Солтүстік арал Гекторы ретінде қайта жіктелуіне әкелуі мүмкін. Осы тәрізді будандасу Отаго қара шұңқыры мен Чатем аралдарының Форбс попугайына қауіп төндіреді және Оңтүстік аралдың қоңыр үйрек түрін жойды. Зерттеушілер сондай-ақ ықтимал будандасудың Мауи популяциясына гибридтік ыдырау және гетерозис салдарынан қауіп төндіретінін анықтады.
The unicellular parasiteToxoplasma gondii is considered to be the main non fishery cause of death. A 2013 study found that seven of 28 beachcast or bycaught Hector's and Māui dolphins died as a result of toxoplasmosis, which had necrotising and haemorrhagic lesions in the lung (n = 7), lymph nodes (n = 6), liver (n = 4) and adrenals (n = 3). The same study found that approximately two thirds of dolphins had previously been infected with the toxoplasma parasite. An update to this study found that toxoplasmosis had killed nine out of 38 post weaning age Hector's and Māui dolphins found washed up or floating at sea, and that were not too autolised to determine a cause of death. Of these nine, six were reproductive females, tentatively indicating that this demographic may be more susceptible to infection. Brucellosis has been determined from necropsies to have killed both Hector's and Māui dolphins and to have caused reproductive disease, indicating that it may affect the reproductive success of both sub species. Potential interbreeding between Hector's and Māui dolphins could increase the numbers of dolphins in the Māui range and reduce the risk of inbreeding depression, but such interbreeding could eventually result in a hybridisation of the Māui back into the Hector's species and lead to a reclassification of Māui as again the North Island Hector's. Hybridisation in this manner threatens the Otago black stilt and the Chatham Islands' Forbes parakeet and has eliminated the South Island brown teal as a subspecies. Researchers have also identified potential interbreeding as threatening the Māui with hybrid breakdown and outbreeding depression.