Румыниядағы Бистрица қаласы

Кіріспе

Румыниядағы қала (; link=no, ежелгі Nösen, Трансильваниялық саксон: Bästerts, Beszterce) – Солтүстік Трансильваниядағы Бистрица-Нэсед округінің орталығы. Қала Бистрица өзенінің жағасында орналасқан. 2021 жылғы мәлімет бойынша қаланың халқы 78 877 адамды құрайды және алты ауылды басқарады: (Виндау; Винда), (Сальц; Софальва), Сигмир (Шенбирк; Сепнир), (Пинтак; Пинтак), (1950 жылға дейін Алдорф; Валлендорф; Алдорф) және (Хейдендорф; Бесеньё). Бистрица қаласы мен оны қоршаған 3 елді мекенді (Шиу-Мэгеруш, Будаку-де-Жос және Ливезиле) қамтитын қалалық аймақ құру жобасы бар, олардың жалпы халқы 91 600 адамнан асады.

Этимология

Қаланың аты өзеннің атынан қойылған, ал өзеннің аты славян тіліндегі "быстрица" сөзінен шыққан, яғни "қарқынды ағыс су" деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Бистрица аймағындағы қоныстың ең алғашқы белгісі неолит кезеңінің қалдықтарында табылды. 12 ғасырда түркі тектес печенегтер куман шапқыншылығынан кейін осы аймаққа қоныстанды. 1206 жылы Трансильваниялық сакстар бұл аймақты мекендеп, оны Носнерланд деп атады. Қоныс аударушылардың көп бөлігі жер мен мүмкіндік іздеген қашқын, сотталған және кедей адамдар болды. 1241 жылғы құжатта Орта Еуропа монғолдары тұсында Маркт-Носа ("Маркет-Носен") қаласының қирауы сипатталған. Сол кезде қала Бызтурх деп аталды. Бірнеше сауда жолдарының тоғысында орналасқан қала дамыған ортағасырлық сауда орталығына айналды. 1330 жылы қала патшалық еркін қала мәртебесін алды. 1353 жылы Венгрия королі Людовик I қалаға Әулие Варфоломей күнінде жыл сайын 15 күндік жәрмеңке ұйымдастыру құқығын берді, сондай-ақ тұмсығында жылқы табаны бар құс бейнесі салынған қаланың гербы бар мөрді де сыйлады. Қала Молдавия аймағында сауданы дамытты, ал оның шеберлері көп саяхат жасады. 1409 жылы қалаға қорғаныс қабырғаларымен қоршалу құқығы берілді. 1465 жылы қаланың бекіністерінде 18 қорғаныс мұнарасы мен бастиондары болды, оларды жергілікті гильдиялар қорғады. Қаланы Кирхенбург, яғни бекінілген шіркеу де қорғады. 1713 жылы саксон билеушілері румындық халқын қуғынға ұшыратты, бірақ олар кейін қайтып келді. Қала 1836 және 1850 жылдар аралығында бес рет өрттен қирады. 1857 жылы шіркеу өртеніп, мұнарасының шатыры мен қоңыраулары жойылды. Шатыр бірнеше жылдан кейін қайта салынды. 19 ғасырдағы өрттер қаланың ортағасырлық бекінісінің көп бөлігін жойды. 1848 жылы еврейлерге қатысты тыйым алынғаннан кейін қалада еврей қауымы қалыптасты. Қоғам православиелік болды, сонымен қатар күшті хасидтік бөлімі де болды, бірақ неміс және венгр мәдениетін қабылдаған еврейлер де кездесті. 1901 жылы Нисан Кахан құрған "Иврия" сионистік жастар ұйымы Теодор Герцльмен хат алмасып тұрды, екі дүниежүзілік соғыс аралығында қалада сионистік қозғалысқа зор қолдау көрсетілді. 1925 жылы Бистрица Насуд округінің орталығы болды.

The earliest sign of settlement in the area of Bistrița is in Neolithic remains. The Turkic Pechenegs settled the area in 12th century following attacks of the Cumans. Transylvanian Saxons settled the area in 1206 and called the region Nösnerland. A large part of settlers were fugitives, convicts, and poor people looking for lands and opportunities. The destruction of Markt Nosa ("Market Nösen") under the Mongols of central Europe is described in a document from 1241. The city was then called Byzturch. Situated on several trade routes, italic=no became a flourishing medieval trading post. italic=no became a free royal town in 1330. In 1353, King Louis I of Hungary granted the town the right to organize an annual 15 day fair on Saint Bartholomew day, as well as a seal containing the coat of arms of an ostrich with a horseshoe in its beak. The town developed markets throughout Moldavia, and its craftsmen travelled extensively. It was given the right to be surrounded by defensive walls in 1409. In 1465, the city's fortifications had 18 defensive towers and bastions defended by the local guilds. It was also defended by a Kirchenburg, or fortified church. In 1713 the Romanian population was expelled by the Saxon magistrates, but they returned later. The town was badly damaged by fire five times between 1836 and 1850. The church suffered from fire in 1857, when the tower's roof and the bells were destroyed. The roof was rebuilt after several years. Fires in the nineteenth century also destroyed much of the city's medieval citadel. A Jewish community developed in italic=no after the prohibition on Jewish settlement there was lifted in 1848, The community was Orthodox with a strong Hasidic section, but there were also Jews who adopted German and Hungarian culture. A Zionist youth organization, Ivriyah, was founded in italic=no in 1901 by Nissan Kahan, who corresponded with Theodor Herzl and there was significant support for the Zionist movement in the town between the two world wars. In 1925, Bistrița became the capital of Năsăud County.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші Вена сыйлығынан кейін (1940 жылдың тамызында) қала Венгрия Корольдігіне қайта өтті. 1944 жылдың тамызында Михаил патшаның төңкерісінен кейін Румыния одақтастар тарапына өтті. Сол жылдың қазан айына қарай румындық және совет әскерлері Солтүстік Трансильванияның барлық аймағын бақылауға алды, ол 1945 жылдың наурыз айында Румыния құрамына қайта енгізілді. 1950 жылы Бистрица Родна облысының орталығы болды; 1952 жылы облыс таратылып, қала 1968 жылға дейін Бистрица ауданының (Клуж облысының құрамындағы) орталығы болды.

Соңғы оқиғалар

2008 жылдың 11 маусымында үш бала мыс ұрлауға барып, ойнап жүріп шіркеудің мұнарасы мен шатыры өртенді. Шіркеудің негізгі бөлігі аз ғана зақымданып, ішкі жағы қол тимеген күйде қалды. Өртте мұнарадағы екі қоңыраудың – біреуі 15 ғасырға, екіншісі 17 ғасырға жататын – балқып кеткен болуы мүмкін деп болжануда.

Климат

Кёппен климаттық жіктеліміне сәйкес, Бистрица ылғалды континенталды климатқа (Dfb) ие, суық, қарлы қыстар мен жылы, жаңбырлы жаздармен сипатталады. Шамалы биіктігіне байланысты, Румыниядағы ең суық климаттардың бірі осы жерде кездеседі.

Курорттар

italic=no (balneo – климаттық курорт, Родна тауларында орналасқан, шамамен italic=no) italic=no (шамамен) italic=no (шамамен, Тихутша асуының биіктігінде) italic=no – Вино Долинасы – (шамамен italic=no)