Кіріспе

Клэр Денис режиссерлік еткен 1999 жылғы «Бо Травей» фильмі (bo tʁa. vaj, француз тілінде «жақсы жұмыс» деген мағынада) – Герман Мелвиллдің 1888 жылғы «Билли Бадд» повесіне еркін негізделген 1999 жылғы француз фильмі. Оқиға Джибутиде өтеді, ал басты кейіпкерлер француз шетелдік легионының әскері. Фильмнің музыкалық қосымшасының бір бөлігі Бенджамин Бриттеннің 1951 жылғы, осы повесть негізінде жазылған операсынан алынған.

Қысқаша мазмұны

Француз шетелдік легионының шеф-ағасы Галуп Марсельдегі үйінен өмірін еске алады. Ол Джибутиде болған уақытын еске алады, онда командир Бруно Форестиердің басшылығындағы солдаттар бөлімін басқарды. Галуп Форестиердің көптеген қасиеттерін, соның ішінде солдаттардың оған деген ыстық құрметін қатты бағалады және оның есімі жазылған білезік сақтайды. Галуптың Джибутилік қарындасы бар, олар көбінесе биге барады. Бір күні Галлуптың бөліміне Жиль Сентен атты жаңа сарбаз қосылады. Галуп Сентенге бірден және түсініксіз жаулық сезіммен қарап, оны жоюға ант етеді. Сентен күннің ыстығында үлкен шұңқыр қазуға мәжбүрленген бір солдатқа су ыдысын ұсынғанда, Галуп оны жазалап, суды қолынан төгіп жібереді. Сентен Галупқа соққы береді, ол Сентенді шөлге алып кетеді және базаға жалғыз өзі қайтуға бұйырады. Бірақ Галуп бұрын Сентеннің компасын бұзған, ол құрғақ тұзды далаларда сусызданудан жоғалып, құлайды. Ақырында Сентенді жергілікті тұрғындар тауып құтқарады, бірақ ол базаға қайтып оралмайды және дезертир болған деп есептеледі. Оның компасын кейін легионерлер жергілікті тұздан жасалған бұйымдар сатылымында табады және бұл Сентеннің қайтыс болғанын дәлелдейді деп санайды. Галуп Сентенді өлтірген немесе өлтіруге тырысқан деген болжаммен, Форестиер оны Францияға әскери сотқа жібереді, осылайша шетелдік легионындағы мансабы аяқталады. Ол төсегін әскери тәртіппен түзеп, содан кейін тапаншасын ұстап үстіне жатады және кеудесіне татуировкаланған: "Sert la bonne cause et meurs" ("Жақсы мақсатқа қызмет ет, содан кейін өлесің") деген сөздерді дауыстап оқиды. Фильм Джибутидегі түнгі клубта Галуптың "Түннің ырғағы" әнімен қарқынды акробатикалық би орындауымен аяқталады.

Өндіріс

Денис сұхбатында: "Актерлердің бірі бұрын Легионда қызмет еткен, сондықтан біз оның нақты жаттығуларын алып, актерлерді топ ретінде біріктіру үшін әр күні бірге орындадық. Біз фильмді хореографиялау жоспарымыз болған жоқ. Бірақ кейін, түсірілімдерді бастағанда, Бриттеннің музыкасын пайдаланғанда, сол жаттығулар би сияқты айналып кетті".

Шығару

Фильм 1999 жылдың 4 қыркүйегінде 56-шы Венеция халықаралық кинофестивалінің «Cinema del Presente» бөлімінде көрсетілді. Францияда оның тұңғыш көрсетілімі 2000 жылдың 3 мамырында Pyramide Distribution компаниясымен жүзеге асты.

Қабылдау

Фильм АҚШ-та жоғары бағаланды, 2000 жылы Village Voice Film Critics Poll-де бірінші орын алды, ал Клэр Денис үздік режиссер тізімінде екінші орынға ие болды. Джонатан Розенбаум Chicago Reader газетінде оны «шедевр» деп атады, газеттің ең жоғары бағасы – төрт жұлдызды берді. Salon.com сайтының авторы Чарльз Тейлор: «Beau Travail – [Денистің] талантының ең керемет мысалы, оны түсіну қиын, бірақ сонымен бірге құлқыныс тудырады. Мені киноға тартқан нәрсеге мүлдем жат фильмді көрдім, бірақ бәрібір өзімді әсерленгендей сезіндім», – деп жазды. The Village Voice журналының J. Hoberman киноның «операторлық жұмысы өте сезімтал, камераны қоюы ерекше ойластырылған, монтажы әдемі, сондықтан мақсатты түрде қиын және баяу дамыған сюжет көлеңкеде қалады» деді. Кино зерттеушісі Эрика Балсом соңғы сахнаның «мүмкін, кез келген фильмнің ең керемет аяқталуы» екенін айтты, түсіндіре отырып: «Галуп өмірдің ырғағын табады, ол колониалдық, патриархалды биліктің ешқандай үлгісіне бағынбайды, ол ережесіз қозғалыс утопиясында өмір сүреді». Metacritic сайты фильмге 20 рецензия негізінде 100 балдық шкала бойынша 91 ұпай берді, бұл «барлық тараптан мақтауға ие» екенін көрсетеді. Rotten Tomatoes тағы бір агрегатор, 44 рецензия негізінде 86% мақұлдау рейтингін және 7.8/10 салмақты орташа бағасын көрсетеді. Сайттың консенсусы: «Beau Travail режиссер Клэр Денистің классикалық әдебиеттен шабыт алып, мәңгілік құштарлықпен жетелету арқылы құрған заманауи трагедиясы». 2017 жылы Rolling Stone журналы фильмді 90-шы жылдардың 100 ең үздік фильмі тізімінде 12-ші орынға қойды. 2022 жылғы Sight and Sound сыншыларының сауалнамасында Beau Travail барлық уақыттағы ең жақсы фильмдердің тізімінде 7-ші орынға ие болды. Variety журналы Beau Travail фильмін «Барлық заманның 100 ең үздік фильмі» тізімінде 69-шы орынға қойды.