Төрттің Жұмбағы

Кіріспе

Артур Конан Дойлдың 1890 жылғы детектив романы – «Төрттің белгісі»

«Төрттің белгісі» (1890), сондай-ақ «Төрт белгі» деп аталады, британдық жазушы сэр Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс туралы екінші романы. Дойл төрт роман және 56 әңгіме жазды, онда осы ойдан туған детектив басты рөлде.

Сюжет

1888 жылы доктор Уотсон Холмске кокаинді пайдалану туралы наразылық білдіреді. Холмс өзінің ақыл-ойы "тұрақсыздыққа қарсы көтеріледі" және өзін ынталандыру үшін оны шешу керек деп мәлімдейді. Кейін Мэри Морстан мырза ішек-қаппен келеді. Ол 1878 жылдың желтоқсан айында әкесі капитан Артур Морстанның Лондонға Андаман аралдарындағы күзетші лауазымынан демалыс алып келгенін айтады. Ол оны Лангем қонақ үйінде кездестіруін өтінді, бірақ ол келгенде ол жоқ еді. Мэри Джон Шолто майорына хабарласты, ол отставкаға шыққан күзетші, ол оның әкесінің Лондондағы жалғыз досы болды; алайда ол Морстанды көргенін жоққа шығарды, ал капитан туралы ештеңе естілмеген. Төрт жылдан кейін Мэри өзінің қайда екенін айту "өзінің пайдасына" болатынын айтқан газет жарнамасына жауап берді; өзінің мекенжайын жазып, Мэри пошта арқылы бағалы інжу-маржанды алды, бұл сыйлық алты жыл бойы жылына бір рет қайталанады. Алтыншы ынйыдан кейін ол кездесуге шақыратын хат алды, ол өзін "жалған әйел" деп атады. Холмс істі қабылдайды және көп ұзамай майор Шолтоның 1882 жылы қайтыс болғанын біледі; оның өлімінен бір аптадан кейін Мэри алғашқы інжу-маржанды алды. Мэри Холмсқа бере алатын жалғыз қосымша ілмек - бұл оның әкесінің үстелінен табылған бекіністің картасы, оған "Төрт белгі: Джонатан Смолл, Мохаммед Сингх, Абдулла Хан, Дост Акбар" және төрт кішкентай крест тәрізді символдар қосылған. Хаттың нұсқауларына сәйкес Холмс, Уотсон және Мэри Лицей театрына барады; онда олар майор Шолтоның ұлы Таддейдің үйіне алып баратын көліктік жүргізушімен кездеседі, ол маржандардың анонимді жөнелтушісі. Ол капитан Морстанның майор Шолтоға барып, Шолтоның Үндістаннан алып келген қазынасының жартысын талап еткенін айтады. Келесі айтыста капитан Морстан жүрек ауруына шалдықты және құлап бара жатып, басын қазына қорапқа соғып, қайтыс болды. Ол кісі өлтірген деп күдікті деп саналады деп қорқып, майор Шолто мәйітті жерлеп, қазынаны жасырып, он екі інжу-маржанмен орнатылған алтын сәбіз қалдырды. Таддей мен оның егіз інісі Бартоломей бұл оқиғалар туралы ештеңе білмеді, бірақ Үндістаннан келген хат әкелерін құлап, өлімге ұшыратты. Өлім аузында жатып, ол оларға шындықты мойындады, ол қазынаның қайда жасырынғанын ашпақшы болды, терезеде сакалмен ер адам пайда болды және майор қорқыныштан қайтыс болды. Бауырластар кіргізушіні ұстауға тырысып, оны ұстай алмады; кейіннен олар майордың денесінде "Төрт белгі" деп жазылған жазба тапты. Таддей Марямға мұраларды жіберіп, жағдайды түзетуге кірісті, ал ағайындылары қазынаны іздестірді. Алты жылдан кейін Бартоломей оны тауып алып, жасырып қалды; Таддей содан кейін Мәрияммен байланысқа шықты, сонда олар Бартоломеймен бетпе-бет келіп, өз үлестерін талап ете алды. Таддейдің еріп келген тобы Бартоломейдің үйіне, Пондичерри Лоджасына, Жоғарғы Норвудқа барады. Олар үйге кіргенде, алаңдаулы үй шаруасын жүргізуші Бартоломейдің зертханаға кіргенін және одан шығуға қарсы екенін айтады. Мэри Морстан үй шаруашылығын жұбату үшін төменгі қабатта қалады, ал басқалары зертхана есігіне қарай жүгіреді; кілт тесігі арқылы олар Бартоломей Шолтоның креслода "тұрақты және табиғи емес күлімсіреп" отырғанын көре алады. Холмс пен Уотсон есікті бұзып, Бартоломейдің өлімге батқан күйінде екенін табады. Өнімді қарастырғаннан кейін Холмс Бартоломейдің құлағының үстінен улы тікенді табады. Қазына жәшігі де жоғалып кетті, бірақ оның тұрған жерінде төбеде тесік бар. Полиция Таддеусті күдікті ретінде қате қабылдаса, Холмс аяқ іздері мен басқа да айғақтардан қастандыққа екі адам қатысы бар екенін түсінеді: Джонатан Смолл есімді бір аяқты ақ адам және кездейсоқ креозотқа аяқ басқан кішкентай андамандық серіктес. Табиғатшыдан үйренген иіс аңшысы Тобиді алып, Холмс екеуінің ізін қайықпен қонуға дейін іздейді. Смоллдың "Аврора" атты пароходты жалдағанын білген Холмс Бейкер-стрит ертегіндегілердің көмегімен және өзінің маскировкасы арқылы қайықты жөндеу алаңына дейін іздейді. Полиция ұшыру кезінде Холмс пен Уотсон Аурораны ауладан қашқан кезде қуып жүреді; арал тұрғыны Холмсқа жебе атуға тырысады, ал өзін атып өлтіреді. Шағын қашуға тырысады, "Аврора" кемесі суға батып қалады, бірақ тұтқынға алынады. Алайда қазына жәшігі қазір бос; Small асыл тастарды тапсырғысы келмегендіктен, оларды іздеу кезінде Темзаға шашыратып жіберген. Смолл өзінің бір кездері Үндістанда Үшінші Буфтың сарбазы болғанын және Ганг өзенінде шомылып жүргенде оң аяғын крокодилден ...

In 1888, Dr. Watson remonstrates with Holmes about his cocaine usage. Holmes claims that his mind "rebels at stagnation", and that he needs a problem to solve in order to stimulate himself. Miss Mary Morstan then arrives with a case. She explains that, in December 1878, her father, Captain Arthur Morstan, arrived in London, on leave from his post as a convict guard in the Andaman Islands. He requested her to meet him at the Langham Hotel, but was not there when she arrived. Mary contacted Major John Sholto, a retired convict guard who was her father's only friend in London; however, he denied having seen Morstan, and nothing further has been heard of the Captain. Four years later, Mary answered an anonymous newspaper advertisement that said it would be "to her advantage" that she reveal her whereabouts; after replying with her address, Mary received a valuable pearl in the post, a gift repeated once a year for six years. With the sixth pearl, she received a letter asking for a meeting, claiming that she is a "wronged woman". Holmes takes the case, and soon discovers that Major Sholto had died in 1882; within a week of his death, Mary received the first pearl. The only further clue Mary can give Holmes is a map of a fortress found in her father's desk, appended with the words "The Sign of the Four: Jonathan Small, Mahomet Singh, Abdullah Khan, Dost Akbar," and four small cross like symbols. Following the letter's instructions, Holmes, Watson, and Mary go to the Lyceum Theatre; there, they meet a coachman who takes them to the house of Major Sholto's son Thaddeus, the anonymous sender of the pearls. He reveals that Captain Morstan did, in fact, visit Major Sholto, demanding his half of a treasure that Sholto had secretly brought back from India. In the ensuing quarrel, Captain Morstan suffered a heart attack and died, striking his head on the treasure box as he fell. Afraid he would be suspected of murder, Major Sholto buried the body and hid the treasure, leaving out a small gold chaplet studded with twelve pearls. Thaddeus and his twin brother Bartholomew knew nothing of these events, until a letter from India caused their father to faint, and sicken to his death. On his deathbed, he confessed the truth to them; he was about to reveal to them where the treasure was hidden, when a bearded man appeared at the window and the Major died of fear. The brothers tried and failed to catch the intruder; later on, they found a note pinned to the Major's body, which read "The Sign of Four". Thaddeus began sending Mary the pearls to make things right, and the brothers searched for the treasure. Six years later, Bartholomew found and withheld it; Thaddeus then contacted Mary so they could both confront Bartholomew and demand their shares. The party, now accompanied by Thaddeus, heads to Bartholomew's house, Pondicherry Lodge, Upper Norwood. As they enter the house, the worried housekeeper reveals that Bartholomew has locked himself in his laboratory and refuses to come out. Mary Morstan stays downstairs to comfort the housekeeper, while the others rush up to the laboratory door; through the keyhole, they can see Bartholomew Sholto slumped in his chair, with a "fixed and unnatural grin" upon his face. Holmes and Watson break down the door, to discover Bartholomew in a state of rigor mortis. Upon further inspection of the body, Holmes discovers a poisonous thorn above Bartholomew's ear. The treasure box is also gone, though there is a hole in the ceiling where it used to be. While the police wrongly take Thaddeus in as a suspect, Holmes deduces from footmarks and other clues that there are two persons involved in the murder: a one legged white man named Jonathan Small, and a small Andamanese accomplice, who accidentally stepped in creosote. Borrowing Toby, a trained scent hound, from a naturalist, Holmes traces the pair to a boat landing. Learning that Small has hired a steam launch named the Aurora, Holmes, with the help of the Baker Street Irregulars and his own disguises, traces the boat to a repair yard. In a police launch, Holmes and Watson pursue the Aurora when it flees the yard; the islander attempts to shoot a dart at Holmes, and is shot dead himself. Small attempts to flee, running the Aurora aground, but is captured. However, the treasure box is now empty; Small, not wanting to surrender the gems, had scattered them into the Thames during the chase. Small confesses that he was once a soldier of the Third Buffs in India, and lost his right leg to a crocodile while bathing in the Ganges. He then became an overseer on an indigo plantation; the 1857 rebellion occurred, and he was forced to flee to the Agra fortress. While standing guard one night, he was overpowered by Sikh troopers, who gave him a choice; be killed, or help them waylay Achmet, a disguised servant of an outlawed rajah, who had sent Achmet with a box of jewelry to the British for safekeeping. The robbery and murder took place, but the crime was discovered, although the hidden jewels were not. Small and his accomplices got penal servitude on the Andaman Islands. Some years later, Small learned that Major Sholto and Captain Morstan, who were guards at the convict barracks, had lost money playing cards. Small saw his chance, and made a deal with the officers; Sholto would recover the treasure, and in return send a boat to pick up Morstan, Small, and the Sikhs so they could all meet and divide it. However, Sholto stole the treasure for himself, returning to England after inheriting a fortune from his uncle. Morstan went after Sholto but never returned, and Small vowed vengeance against Sholto. Four years later, Small escaped prison with the help of Tonga, an islander whose life he had once saved. It was the news of this escape that shocked Sholto into his fatal illness. Small arrived too late to hear of the treasure's location, but left the note in the room anyway as revenge for the treatment of himself and the Sikhs. When Bartholomew eventually found the treasure, Small only planned to steal it; however, a miscommunication led Tonga to kill Bartholomew before Small could stop him. Small decides the treasure brings nothing but bad luck to anyone who has it; to Achmet and Bartholomew, death; to Major Sholto, fear and guilt; and for Small himself, penal servitude for life. Mary is left with no treasure, save the pearls; however, she and Watson have fallen in love over the course of the adventure, and the loss of the treasure has removed any barriers there might have been between them. Watson reveals that he has proposed to Mary and that she has accepted, much to the annoyance of Holmes.

Жариялану тарихы

Сэр Артур Конан Дойл 1889 жылғы 30 тамызда Лондонның Лэнгем қонақ үйінде американдық «Lippincott’s Monthly Magazine» басылымының бас редакторы Джозеф Маршалл Стоддартпен кешкі ас ішкен кезде осы әңгімені жазуға қалай тапсырыс берілгенін айтты. Стоддарт британдық редактор мен британдық авторлармен «Липпинкотт» журналының ағылшын тіліндегі нұсқасын шығаруды жоспарлаған. Кешке Оскар Уайльд та қатысты, ол кейін 1890 жылғы шілде айындағы санында «Дориан Грейдің портреті» атты туындысын жариялады. Дойл өзінің 1924 жылғы «Естеліктер мен оқиғалар» автобиографиясында осы «алтын кеш» деп атаған сәт туралы баяндады. Роман алғаш рет 1890 жылғы ақпанда «Lippincott’s Monthly Magazine» журналында «Төрт белгі» немесе «Шолтолардың мәселесі» деген атпен жарық көрді, ол Лондон мен Филадельфияда бірдей таратылды. Журналдың британдық басылымы бастапқыда бір шиллингке, ал американдық басылымы 25 центке сатылды. Бүгінде сақталған көшірмелердің құны бірнеше мың долларға жетеді. Сол жылдың келесі айларында роман бірнеше британдық аймақтық журналдарда қайта жарияланды. Бұл қайта басылымдарға «Төрт белгі» деген атау берілді. Роман 1890 жылғы қазанда Спенсер Блэкетт баспасынан «Төрт белгі» деген атпен кітап түрінде шықты. Осы кітаптың алғашқы басылымдарының британдық және американдық нұсқаларында түпнұсқа атаудың екінші «the» сөзі алынып тасталды. 1902 жылы жарық көрген кітаптың неміс тіліндегі басылымын Рихард Гутшмидт суреттеді. 1903 жылы Джордж Ньюнес Лтд баспасынан шыққан басылымның суреттерін Ф. Х. Таунсенд жасады. Арадағы жылдарда әртүрлі басылымдар атаудың екі түрінің арасында ауысып келді, бірақ көптеген басылымдар төрт сөзден тұратын нұсқаны ұнатты. Романның алты бөлімді бейімделуі «Шерлок Холмс оқиғалары» радиосериалында көрсетілді. Эдит Мейзердің бейімдеуі бойынша эпизодтар 1932 жылғы 9 қарашадан 14 желтоқсанға дейін эфирге шықты, Ричард Гордон Шерлок Холмс, ал Ли Ловелл Доктор Уотсон рөлінде ойнады. Феликс Фелтон кітапты 1959 жылы BBC Light бағдарламасы үшін бейімдеді. Ричард Хёрндалл Холмс, ал Брайан Коулман Уотсон рөлін сомдады. 1963 жылы Майкл Хардвик осы әңгімені BBC Home Service үшін 1952–1969 жылдар аралығындағы радиосериалдың бөлігі ретінде драматизациялады, Карлтон Хоббс Холмс, ал Норман Шелли Уотсон рөлінде ойнады. CBS Radio Mystery Theater 1977 жылы оқиғаның радио нұсқасын эфирге шығарды, онда Кевин Маккарти Холмс, ал Корт Бенсон Уотсон рөлінде ойнады. «Төрт белгі» 1989 жылы Берт Кулес BBC Radio 4-тің толық «Шерлок Холмс» 1989–1998 жылдар аралығындағы радиосериалының бөлігі ретінде радиоға бейімделді, Клайв Меррисон Холмс, Майкл Уильямс Уотсон, ал Брайан Блессид Джонатан Смолл рөлінде ойнады. 2016 жылы оқиға американдық радиосериалының эпизоды ретінде бейімделді, «Шерлок Холмстың классикалық оқиғалары», Джон Патрик Лоури Холмс, ал Лоуренс Альберт Уотсон рөлінде ойнады.

Sir Arthur Conan Doyle described how he was commissioned to write the story over a dinner with Joseph Marshall Stoddart, managing editor of the American publication Lippincott's Monthly Magazine, at the Langham Hotel in London on 30 August 1889. Stoddart wanted to produce an English version of Lippincott’s with a British editor and British contributors. The dinner was also attended by Oscar Wilde, who eventually contributed The Picture of Dorian Gray to the July 1890 issue. Doyle discussed what he called this "golden evening" in his 1924 autobiography Memories and Adventures. The novel first appeared in the February 1890 edition of Lippincott's Monthly Magazine as The Sign of the Four; or The Problem of the Sholtos, appearing in both London and Philadelphia. The British edition of the magazine originally sold for a shilling, and the American for 25 cents. Surviving copies are now worth several thousand dollars. Over the following few months in the same year, the novel was then republished in several regional British journals. These re serialisations gave the title as The Sign of Four. The novel was published in book form in October 1890 by Spencer Blackett, again using the title The Sign of Four. The title of both the British and American editions of this first book edition omitted the second "the" of the original title. A German edition of the book published in 1902 was illustrated by Richard Gutschmidt. An edition published by George Newnes Ltd in 1903 was illustrated by F. H. Townsend. Different editions over the years have varied between the two forms of the title, with most editions favouring the four word form. A six part adaptation of the novel aired in the radio series The Adventures of Sherlock Holmes. Adapted by Edith Meiser, the episodes aired from 9 November 1932 to 14 December 1932, with Richard Gordon as Sherlock Holmes and Leigh Lovell as Dr. Watson. The book was adapted by Felix Felton for the BBC Light Programme in 1959. Richard Hurndall played Holmes and Bryan Coleman played Watson. In 1963, the story was dramatised by Michael Hardwick for the BBC Home Service as part of the 1952–1969 radio series, with Carleton Hobbs as Holmes and Norman Shelley as Watson. CBS Radio Mystery Theater aired a radio version of the story in 1977, starring Kevin McCarthy as Holmes and Court Benson as Watson. The Sign of the Four was adapted for radio by Bert Coules in 1989 as part of BBC Radio 4's complete Sherlock Holmes 1989–1998 radio series, with Clive Merrison as Holmes, Michael Williams as Watson, and featuring Brian Blessed as Jonathan Small. In 2016, the story was adapted as an episode of the American radio series The Classic Adventures of Sherlock Holmes, with John Patrick Lowrie as Holmes and Lawrence Albert as Watson.

Сахна

Пол Джованнидің 1978 жылғы "Қанға батқан айқыш" пьесасы роман негізінде жазылған. Бродвейдегі тұңғыш қойылымда Холмс рөлін Пэкстон Уайтхед, ал Ватсон рөлін Тимоти Лэндфилд сомдады. 1979 жылғы лондондық қойылымда Холмс рөлін Кит Мишелл, Ватсон рөлін Денис Лилл ойнады.