Кіріспе
Ауғанстанның солтүстік-шығысындағы тар жер белдеуі Вахан дәлізі (; دالان واخان) – Ауғанстанның Бадахшан провинциясында орналасқан тар аумақ. Бұл дәліз шығысқа қарай созылып, Ауғанстанды Қытайдың Синьцзянмен байланыстырады. Сонымен қатар, солтүстіктегі Тажикстанның Горно-Бадахшан автономиялық облысын оңтүстіктегі Солтүстік Пәкістаннан бөліп тұрады. Бұл биік таулы аңғар Панж және Памир өзендерінің бастауы болып табылады, олар бірігіп үлкен Аму өзенін құрайды. Сан ғасырлар бойы осы аңғар арқылы маңызды сауда жолы өтіп, Шығыс, Оңтүстік және Орталық Азияға саяхатшылардың қозғалысын жеңілдетіп келді. Дәліз 1893 жылы британдық Мортимер Дюранд пен Ауғанстан әмірі Абдуррахман Хан арасындағы келісім нәтижесінде құрылды, осы келісіммен Дюранд сызығы белгіленді. Бұл тар белдеу Ресей империясы мен Британ империясы арасындағы буферлік аймақ қызметін атқарды (Ресей Түркістанының аймақтары, қазіргі Тажикстан және Британ Раджының солтүстік бөлігі, қазіргі Пәкістан). Оның шығыс жағында Қытайдың Синьцзян аймағы орналасқан, сол кезде оны Цин әулеті иеленген. Дәліз Ауғанстанның Бадахшан провинциясының Вахан ауданында орналасқан. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, онда 17 167 адам тұрады. Ваханның солтүстік бөлігін вахи және памир халқы мекендейді, бұл аймақ Памир деп те аталады. Тұрғындарға ең жақын әуежай – батыстағы Файзабад қаласындағы Файзабад әуежайы, оған автомобиль жолдары арқылы жетуге болады.
The Wakhan Corridor (; دالان واخان) is a narrow strip of territory located within the Badakhshan province of Afghanistan. This corridor stretches eastward, connecting Afghanistan to Xinjiang, China. It also separates the Gorno Badakhshan Autonomous Region of Tajikistan in the north from northern Pakistan in the south. This high mountain valley serves as the source of both the Panj and Pamir rivers, which converge to form the larger Amu River. For countless centuries, a vital trade route has traversed this valley, facilitating the movement of travelers to and from East, South, and Central Asia. The corridor was formed after an 1893 agreement between Mortimer Durand of the British Raj and Emir Abdur Rahman Khan of Afghanistan, creating the Durand Line. This narrow strip acted as a buffer zone between the Russian Empire and the British Empire (the regions of Russian Turkestan, now in Tajikistan and the northern part of British Raj, now in Pakistan). Its eastern end bordered China's Xinjiang region, then claimed by the Qing dynasty. The corridor is in the Wakhan District of Afghanistan's Badakhshan province. As of 2020, it had 17,167 residents. The northern part of the Wakhan, populated by the Wakhi and Pamiri people, is also referred to as the Pamir. The closest major airport for the residents to use is Fayzabad Airport in the city of Fayzabad to the west, which can be reached by a road network.
География
Оның батыс кіреберісінде, Ауғанстанның Ишкашим қаласына жақын жерде, дәліз кең. Жоғарыда көрсетілгендей, ең шығыс асуы – Вахжир асуы, ол Қытаймен байланысты және осы ел мен Ауғанстан арасындағы жалғыз шекаралық байланыс болып табылады. Коридор шығыста батысқа қарағанда биік (Вахжир асуы биіктігі бойынша) және Ишкашимге дейін төмендейді. Вахжир өзені Вахжир асуының Ауғанстан жағындағы мұз үңгірінен шығып, батысқа қарай ағады, Бозай Гумбаз ауылының жанында Бозай Дарьяға қосылып, Вахан өзенін құрайды. Вахан өзені Кала-и-Пандж маңындағы Памир өзеніне қосылып, Панж өзенін құрайды, содан кейін Ишкашимде Вахан дәлізінен шығып кетеді. Қытайлықтар Тағдұмбаш Памирін жалғастыратын, Вахжир асуының шығысындағы Чалачигу аңғары, Қытай жағындағы, Вахан дәлізінің бөлігі деп санайды. Бұл биік тау аңғары шамамен ұзын. Ташқұрған өзені осы аңғар арқылы ағады, оның ені әдетте кең, ал ең тар жерінде кем. Қытай жағындағы осы аңғарға келушілерге рұқсат жоқ, бірақ жергілікті тұрғындар мен малшылар кіре алады.