Кіріспе

Македонияның Филипп II-нің қанындағы Паусаний (Παυσανίας ἐκ τῆς Ὀρεστίδος) Филипп II-нің жеке қауіпсіздік қызметінің (соматофилак) мүшесі болды. Ол Филиппті б.з.д. 336 жылы өлтірді, бұл Филипптің әйелі Олимпианың немесе тіпті оның ұлы Александрдың бұйрығымен жасалған болуы мүмкін. Паусаний қастандықтан қашып бара жатқанда қаза тапты.

Отбасылық негіздер

Сол шамада Македония патшасы Филипп Егейде Паузанияспен опасыздықпен шабуылға ұшырап, қаза тапты. Паузанияс – Сераст ұлы, Орест әулетінен тараған еді.

Қылмыскердің ниеті

Бұл кісі өлтірудің ең көп таралған түсіндірмесі Диодор Сицилийден келген, ол Аристотельдің осыған қатысты айтқандарын кеңейтті. Диодордың сөзінше, генерал Аттал досының өліміне Орестідің Паузаниясын кінәлады, оның есімі де Паузания болған. Орестідің Паузаниясы өзін елемейтіндей сезініп, Атталдың жақыны, Паузанияға, романтикалық бәсекелесіне жұрт алдында қорлық жасады. Атталдың сүйіктісі Паузания патшаның беделін сақтап, шайқаста өзін қауіпке тікелейді. Сүйіктісінің, іс жүзінде өзіне-өзі қол жұмсауына қатты қайғырған Аттал, Орестідің Паузаниясын мас етіп, зорлады. Бірнеше себептерге байланысты Филипп Атталдың бұрынғы жақынын зорлағаны үшін жазаламады; мүмкін, өтесіреу ретінде Орестідің Паузаниясы соматофилакс шеніне көтерілді. Содан кейін Паузанияның Филипті өлтіру себебінің бірі, кем дегенде, Филипке деген жеке ашуы болды, өйткені ол Паузания зорталған кеште үй иесі болған, ешқандай араласпаған және тіпті Атталды жазаламаған.

Өтемақыны уақытында алу мәселесі

Осы талаптарға қарамастан, зорлау мен кек алу арасындағы уақыт аралығында мәселе бар: Диодор Паузанияның жеке мүддеде әрекет етуін қолдайды, бірақ Паузанияға жасалған шабуылға себеп болған оқиғаларды Ильриялық Плеврия заманына жатқызады, алайда Филиптің Ильрияға қарсы соңғы белгілі жорығы б.з.д. 344 жылы болған. Бұл мерзімдердің сәйкес келуі Паузанияның зорлануы мен Филиптің өлтірілуі арасында сегіз жылды қалдырады – жеке кек алу актісі үшін тым ұзақ күте тұру.

Қашу кезінде қаза тауып, қылмыскерлердің сотталуы

Паузанияс Филиппті Филипптің қызы Клеопатраның Епирдің Александр І-ге үйлену тойында өлтірді. Бірақ, кісі өлтіргеннен кейін, қашып құтылу үшін қала қақпасына қашып бара жатып, Паузания жүзім тамырына тұмсығып, Филипптің бірнеше қаруластары, соның ішінде Аттал, Андромен Стимфейліктің ұлы, Леонат және Пердиккас, олар Александрдың да қаруластары және достары болды, олар Паузанияны найзамен өлтірді. Паузанияс қашып құтылуға тырысқан жерге жақын жерде аттар табылғандықтан, бұл кісі өлтіру әлбетте алдын ала жоспарланған. Сотта тағы екі адам, Геромен мен Аррабей, Паузаниямен бірге сөз байласып, қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп танылып, жазаланды. Паузанияны өлтірген найзаны лақтырған Леоннат, оны өлтірушінің сұраққа тартылуын болдырмауға тырысқан деген күдікпен шені төмендетілді.

Ескерткіш

Филиптің ұлы және одан кейін таққа отырған Александр Паусанидің денесін айқышқа тартып өлтірді. Бірақ жаңа патша Македонияны қалдырған соң, Филиптің әйелі және Александрдың анасы Олимпиа Паусанидің құрметіне ескерткіш тұрғызды.