Жеке заңнама: АҚШ-тағы ерекшеліктер мен конституциялық шектеулер

Кіріспе

Арнайы заңнама – АҚШ-та қолданылатын заңдық термин, ол белгілі бір сыныптың барлық мүшелеріне қолданылмайтын, жеке адамды немесе анықталатын шағын топты ерекше жағдайға салу үшін қабылданған заңнаманы білдіреді. Аталған тұлғаға бағытталған заңдар көбінесе арнайы заңдар деп аталады, бірақ бұл термин қауымдастықтарды немесе корпорацияларды ерекшелейтін заңдарға да қолданылуы мүмкін. Арнайы заңның классикалық мысалы – тек бір жеке тұлғаға немесе ұйымға қатысты болатын заң, бірақ заң шағын топқа немесе басқа ұйымдарға қатысты болса, олар да ерекше болып саналады. Арнайы заңнама белгілі бір тұлғаларға жүктеме қою немесе оларға жеңілдіктер беру үшін қолданылуы мүмкін. Конфедерация кезеңінде, ең танымал арнайы заң түрі – айыптау туралы заңдар, қылмысқа күдікті, бірақ айыпталмаған немесе сотталмаған адамдарды жазалау үшін штаттық заң шығарушылармен қабылданған. Осы кезеңде жеке тұлғаларға жеңілдіктер беру үшін де арнайы заңнамалар қолданылды, оның ішінде монополиялық құқықтар мен жалпы қолданылатын заңдардан босатулар берілді. Заң шығарушы органдар әлі де ерекше міндеттерді немесе жеке тұлғаларға ерекше артықшылықтарды беретін арнайы заңдарды қабылдап жатыр; алайда, айыптау туралы заң сияқты ерекше заңның ең танымал түрі көбінесе жойылды. Соңғы кездегі арнайы заңдардың бірі Tesla компаниясына ерекше артықшылықтар береді, оларға басқа тұтынушыларға тыйым салынған жағдайларда электрлік автомобильдерді тікелей тұтынушыларға сатуға рұқсат береді. Қазіргі кездегі басқа да арнайы заңдар белгілі бір қалаға немесе округке қатысты. Мұндай заңдар көбінесе жергілікті заңдар деп аталады. Арнайы заңдар жиі сынға ұшырайды, өйткені олар заңнамалық процестің сыбайлас жемқорлығын, заң шығарушы органдар тарапынан жан-жақты талқылаудың болмауын көрсетеді және олар әділетсіз теңсіздікке алып келеді, сондай-ақ заң шығарушы тармаққа атқарушы және сот тармақтарының өкілеттіктеріне қол сұғуға мүмкіндік береді. Алайда, кейде олар жалпыға бірдей қолданылатын заңдар тудырған проблемаларды шешуге немесе жергілікті шешімді қажет ететін жергілікті мәселелерді шешуге мүмкіндік береді деп қорғалады. Көптеген штаттарда кейбір арнайы заңдарға конституциялық шектеулер бар. Көптеген штаттардың конституциялары белгілі бір санамаланған тақырыптарға қатысты арнайы заңнаманы, соның ішінде ажырасуды, есімдерді өзгертуді және сот ережелерін өзгертуді рұқсат ететін арнайы заңдарды тыйым салады. Басқа штаттардың конституцияларының көпшілігі заң шығарушы орган жалпы заң қолданыла алатын жағдайда арнайы заңдарды қабылдамауы керек деп қарастырады. Кейбір штаттарда арнайы заңдар қабылданады, бірақ заң шығарушы орган белгілі бір арнайы процедураларды орындаса ғана, мысалы, хабарлама беру және қарсылық білдіру мүмкіндігі болса ғана. АҚШ Конституциясына сәйкес, қазіргі Жоғарғы Сот арнайы заңнамаға конституциялық тыйым салуды мойындаған жоқ. Дегенмен, кейбір ғалымдар Конституцияның мәтіні мен тарихи негізі Конституцияның кейбір ерекше заңдарға тыйым салу керектігін көрсетеді деп дәлелдейді. Арнайы заңнама Ұлыбританияда арнайы немесе жеке актілер деп аталатын заңдарға жақын. Канадада федералды немесе провинциялық үкіметтер "жұмысқа қайта оралу туралы заң" енгізуге құқылы, бұл ереуілге немесе тосқауылға жол бермейтін арнайы заң. Сонымен қатар, ол дау тараптарына міндетті төрелік немесе жаңа келісімшартты таңуға мүмкіндік береді. Мұндай заңнама 2011 жылғы Канада Поштасының және 2012 жылғы CP Rail ереуілі кезінде қабылданды, осылайша бұл ереуілдер заңды іс-қимыл ретінде аяқталды. Провинциялық деңгейде осыған ұқсас актілер басқа мақсаттар үшін де қабылдануы мүмкін; Квебектің Ұлттық Ассамблеясы студенттік наразылықтарды басу үшін 2012 жылы 78-ші заң қабылдады.

Special legislation is a legal term of art used in the United States to refer to legislation that targets an individual or a small, identifiable group for treatment that does not apply to all the members of a given class. A statute is often called special legislation when it targets a named person, but the term can also be applied to legislation that singles out an association or corporation. Although a prototypical special law applies only to a single particular person or entity, legislation is often considered special when it applies to a small group of people or other entities. Special legislation can be used to place burdens on or grant benefits to identifiable individuals. During the Confederation Period, bills of attainder, the most well known type of special legislation, were enacted by state legislatures to punish individuals suspected, but neither charged nor convicted, of a crime. Special legislation was also used during that period to grant benefits to identifiable individuals, including monopoly rights and exemptions from generally applicable laws. Legislatures still enact special laws that grant special burdens or provide special benefits to individuals; however, the most well known type of special law, the bill of attainder, has largely disappeared. One recent group of state special laws grants special privileges to Tesla by permitting them to sell electric cars directly to consumers under circumstances that are prohibited to other consumers. Other modern special laws apply to a particular city or county. These laws are often called local laws. Special laws are often criticized because they reflect the corruption of the legislative process, a lack of deliberation on the part of legislatures and because they lead to unjustifiably unequal treatment and allow the legislative branch to encroach on the powers of the executive and judicial branches. However, they are sometimes defended on the ground that they can address problems created by generally applicable laws or cure local problems that call for a local solution. Most states have constitutional restrictions on some types of special laws. Most state constitutions prohibit special legislation related to certain enumerated subject matters, including prohibiting special laws granting divorces, changing names, and altering court rules. Most other state constitutions provide that the legislature may not pass special laws when a general law can be made applicable. A few states allow special legislation, but only of the legislature follows certain special procedures, like providing notice and a chance to object. Under the United States Constitution, the modern Supreme Court has not recognized a constitutional prohibition on special legislation. Nevertheless, some scholars have argued that the text and historical background of the Constitution suggests that the Constitution should prohibit some types of special laws. Special legislation is closely related to what in the United Kingdom are called special or private acts. In Canada, the federal or provincial governments have the ability to introduce "back to work legislation", which is a special law that blocks the strike action or lockout from happening or continuing. It can also impose binding arbitration or a new contract on the disputing parties. Such legislation was enacted during the 2011 Canada Post strike and the 2012 CP Rail strike, thus effectively ending these strikes as legal actions. On the provincial level, similar acts can be passed for other purposes; the National Assembly of Quebec enacted Act 78 in 2012 in order to quell a series of student protests.