Кіріспе

Құс түрі

Ақжелді тұтқақұс (Empidonax alnorum) – тыран тұтқақұстар тұқымдасына жататын, жәндіктермен қоректенетін шағын құс. Empidonax туысының атауы ежелгі грек тіліндегі empis – "шіркей" және anax – "басшы" сөздерінен шыққан. Ал alnorum латын тілінен келген және "талдардың" деген мағынаны білдіреді.

Сипаттама

E. alnorum – Empidonax түрлерінің ішіндегі ірілерінің бірі, ұзындығы 15 см-ге жетеді, ал салмағы шамамен 15 грамм. E. alnorum-ның үстіңгі жағы күңгірт зәйтүн жасыл түсті. Басы арқасынан сәл қоюрақ зәйтүн жасыл түсті. Жұдырығы ақ, ал кеудесінде қара жолақ бар. Көздерінің айналасында жұқа ақ сақиналар орналасқан. Мұнығы кең және орташа ұзындықты, төменгі жамбасы қызғылт немесе сары түсті, ал жоғарғы жамбасы қара. Қанаттары көбінесе қара, ақ қанат жолақтары және ең ішкі екінші қанаттарының (үшінші қанаттарының) шеттері ақ. Жастардың үстіңгі жағы қоңыр, асты сары, ал қанат жолақтары сары қоңыр немесе құмдық түсті. E. alnorum шығыс ағаш торғайына (Contopus virens) және шығыс фобиіне (Sayornis phoebe) сондай-ақ, сырт көрінісі жақын саз бүркітіне (Empidonax traillii) ұқсас, бірақ E. alnorum кішірек мөлшерімен және құйрығын жоғары қарай сілтеу әрекетімен ерекшеленеді. Тұмандық желілерде ұсталған құстарды анықтау үшін жаңа тәсілдер қолданылады, мысалы, қанаттары мен мұнығы сияқты дене мүшелерінің өлшенген ұзындығы арасындағы қатынастар мен айырмашылықтарды пайдалану. Құстарды қолмен ұстау мүмкін болмаған жағдайда, түрді анықтау үшін әнге назар аудару жиі қолданылады.

Таксономия

Алдер құс аулаушысы (E. trailli) сазгүл құс аулаушысымен (E. trailli) туыс түрлер. 12 Empidonax түрінің генетикалық құрамын талдаған зерттеуде алдер және сазгүл құс аулаушыларының бір-біріне ең жақын туыс екені анықталды. Тирант шыбыртқысының туысы Wood Pewee туысына (Contopus) жақын, және Айдахо штатында осы екі туыстың буданы ұсталғаны туралы хабарлама тарады.

Тіршілік ету ортасы және таралуы

Жазғы көбейту ареалы Канада мен Алясканың көп бөлігін қамтиды, оңтүстікке қарай АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы ең шеткі нүктесіне дейін жетеді.

Әндіктер

Алғашы құс аулаушының дауыстық проявлениелері оны далада анықтауға өте пайдалы. Әні ерекше "fee bee o" дыбысымен ерекшеленеді; құстар ән салғанда бас-мойындарын артқа иіп, құйрықтарын шайқап тұратыны байқалады. Жәндіктерді ұшу кезінде аулайды немесе ағаштардың жапырақтарынан теріп алады. Сондай-ақ, бұл АҚШ және Канаданың қорғауға алынған түріне жатады.