Кіріспе

Екінші Пелопоннес соғысы кезіндегі теңіз шайқасы (б.з.д. 411 ж.)

Синосема теңіз шайқасы (көне грекше: Κυνὸς σῆμα) б.з.д. 411 жылы Екінші Пелопоннес соғысы кезінде болды. Бұл шайқаста Трасибул мен Трасил басқарған афиналық флот, бастапқыда сандық артықшылығы бар спарталық флоттың шабуылына ұшырап қорғанысқа көшкенімен, тар жеңіске жетті. Бұл жеңіс тактикалық маңыздылығына қарағанда зор әсер етті, себебі Афинаның дәстүрлі демократиялық үкіметі олигархиямен ауыстырылған еді және афиналықтардың жеңілісі соғысты аяқтауы мүмкін еді. Жаңадан күш алған афиналық флот Геллеспонт теңізінде екі жеңіске қатарынан қол жеткізді, екіншісі – Кизикте болған керемет жеңіліс, ол Афинаның Қара теңіздегі өмірлік маңызы бар жолына Спартаның тікелей қауіп-қатерінің аяқталуын білдірді.

Кіріспе

413 жылы Сицилия экспедициясында Афина жеңілгеннен кейін, Алькивиадтың кеңесі мен көмегімен Халкидей басқарған шағын спартандық флот бірқатар маңызды Иония қалаларын Афина империясынан көтеріліс жасауға итермеледі. Милет қаласындағы көтерілістен кейін, парсы сатрабы Тиссафрен Спартамен Афинаға қарсы одақ құрды. Спартандықтар теңізде афиналықтарға қарсы тұруға құлшынбады, ал афиналық флот 412 жылдың соңында бірнеше қаланы қайта басып алып, Хиосты қоршауға алды. Алайда, 411 жылы Родос және Эвбеядағы жаңа көтерілістер, сондай-ақ Геллеспонттағы Абидос пен Лампсакты құрлықтан келген Пелопоннес әскерінің басып алуы, афиналықтарды осы қауіптерге қарсы күшін таратуға мәжбүр етті. Спарта флоты енді Эгей теңізінде еркін қозғалып, Хиостың блокадасын алып тастап, афиналықтардың Эгей флотын Самоста тұтқынға алды, жаңадан қол жеткізген басымдығын пайдаланды. Кемелерін Геллеспонттан Самосқа қайтарып, афиналықтар Эгейдегі теңіз үстемдігін қалпына келтіре алды, бірақ осылайша Спартаға соғыс алаңын өзгертуге мүмкіндік берді. Сөйтіп, шілде айының соңында спарта қолбасшысы Клиарх 40 кемемен афиналық флотты асып өтіп, Геллеспонтқа жетуге тырысты. Дауыл салдарынан олар кері қайтаруға мәжбүр болды, бірақ көп ұзамай мегариялық генерал Геликс басқарған 10 кеме Геллеспонтқа жетті, онда олар Византия, Халкидон және басқа да маңызды қалаларда көтеріліс тудырды. Бірнеше айдан кейін, жаңа спарталық наварх Миндарус, Фригияның персиялық сатрабы Фарнабаздың қолдау уәделері, Иониядағы Тиссафреннің уәделерінен гөрі сенімдірек екенін шешіп, бүкіл флотын афиналықтардың қасынан өткізді. Ол Геллеспонтта жұмыс істеп тұрған Пелопоннес кемелерімен бірігіп, Абидоста өзінің базасын құрды, нәтижесінде Афинаның шағын флоты Сестостан шығып, шығынмен Имброс пен Лемносқа қашуға мәжбүр болды.

Шайқас

Пелопоннестің үлкен флоты Геллеспонт теңізінде, Афинаның астықпен қамтамасыз етілуі үшін маңызды сауда жолында жұмыс істегендіктен, афиналық флоттың Миндарусқа қарсы тұрудан басқа амалы қалмады. Осыған сәйкес, Трасибул бас қолбасшылықты өз мойнына алып, флотты Галлиполи түбегінің ұшындағы Элайға бастап барды. Афиналықтар 76 кемесімен 86 спарталық кемеге қарсы Абидосқа қарсы тұруға бес күн дайындалды. Афиналық флот Геллеспонт теңізіне тізім бойынша кірді, солтүстік жағалаумен жүріп, ал спартандықтар оңтүстік жағалаудағы Абидостан шықты. Афиналықтардың сол жағы Киносема мүйісін айналғанда, спартандықтар шабуылға көшті, афиналық оң жақты айналып өтіп, флотты Геллеспонтқа тығып, орталық бөлігін Киносемаға тіреуді жоспарлады. Афиналық орталық бөлігі тез арада жағаға тірелді, ал Трасилл басқарған сол жақ, Сиракуза кемелерімен қоршалып, өткір мүйістің ар жағындағы флоттың қалған бөлігін көре алмағандықтан, көмектесе алмады. Осы уақытта оң жақтағы Трасибул батысқа қарай кеңейіп, қоршаудан құтылды, бірақ орталықпен байланысын жоғалтты. Афиналықтар екіге бөлініп, флотының көп бөлігі қауқарсыз қалғандықтан, спарталықтардың жеңісі анық болды. Бірақ осы шешуші сәтте Пелопоннес шебі бұзыла бастады, кемелер жеке афиналық кемелерді қуу үшін қатардан шықты. Мұны көрген Трасибул кемелерін күрт бұрып, спарталықтардың сол жағына шабуыл жасады. Осы кемелерді жеңгеннен кейін афиналық оң жақ Пелопоннес орталығына шабуылдады және оларды дағдарыста ұстап, тез жеңіске жетті. Оң жақтағы Сиракузалықтар өздерінің қалған флоты қашып бара жатқанын көріп, афиналықтардың сол жағына шабуылдауды тоқтатып, олар да қашты.

Салдары

Соғыстан кейінгі күндері афиналықтар кемелерін Сестоста жаңартты және Кізикусқа шағын отряд жіберіп, қаланы қайта басып алып, жолда кездескен 8 триреманы тартып алды. Бір трирема Афинаға жіберілді, онда күтпеген жақсы жаңалық халықтың соғысқа деген сенімін қайта жаңғыртты.