Кіріспе

1924 жылғы Кеңес Одағының Конституциясы – 1924 жылдың 31 қаңтарында қабылданған Кеңес Одағының Конституциясы. Британдық тарихшы Арчи Браунның пікірінше, бұл Конституция КСРО-дағы саяси жағдайды дұрыс бейнелемеген. Мысалы, коммунистік партияның саясатты жасау және іске асырудағы басты рөлі 1977 жылға дейін Конституцияда тікелей көрсетілмеген.

Конституцияның тарихы

1924 жылғы Конституция – Кеңес Одағының тұңғыш конституциясы және Кеңестердің II съезімен бекітілді. 1924 жылғы Конституция 1922 жылғы желтоқсанда Ресей Кеңестік Федеративтік Республикасы, Украина Кеңестік Социалистік Республикасы, Белорусь Кеңестік Республикасы және Кавказ Социалистік Федеративтік Кеңестік Республикасы арасындағы КСРО құру туралы шартты заңды күшке енгізді. Аталған Конституция, мәнінде, 1922 жылғы шартты кеңейтіп, жалпылады, шарттағы көптеген маңызды қағидалар осы Конституцияда да сақталды, сонымен қатар Кеңес Одағының болашақта кеңею мүмкіндігін де қарастырды. Алғашқы шартта 26 бап болса, 1924 жылғы Конституцияда 11 тарауға бөлінген 72 бап болды. 1924 жылғы Конституция 1918 жылғы Ресей Конституциясын алмастырды, ол Одақтық Конституцияның негізгі принциптеріне ықпал еткен және оның алғышарты болды. 1924 жылғы Конституция Кеңестер съезін Кеңес мемлекеттік билігінің жоғарғы органы деп белгіледі, ал Орталық Атқару Комитеті съезстер арасында осы билікті жүзеге асырып, елдің ұжымдық басшылығы қызметін атқарды. Орталық Атқару Комитеті Халық Комиссарлар Кеңесін сайлады, ол үкіметтің атқарушы органы болып табылды. Орталық Атқару Комитеті Одақ Кеңесіне (құрамында республикалар) және Ұлттар Кеңесіне (ұлттардың мүдделерін тікелей білдіретін) бөлінді. Президиум Орталық Атқару Комитетінің сессиялары арасында үкіметтік басқаруды қадағалады. 1924 жылғы Конституция 1936 жылғы 5 желтоқсанда Кеңес Одағының 1936 жылғы Конституциясымен ауыстырылғанға дейін алты рет жаңартылды.