КСРО Конституциясы 1936: Сталин Конституциясы, құқықтар мен бостандықтарды кеңейтті, мемлекеттік құрылымды өзгертті. Тарихы мен маңызды жайттары туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1936-1977 жылдардағы негізгі заң
Fundamental law from 1936 to 1977
1936 жылғы Кеңес Одағының Конституциясы, сондай-ақ Сталин Конституциясы деп белгілі, 1936 жылдың 5 желтоқсанында қабылданған Кеңес Одағының конституциясы болды. 1936 жылғы Конституция Кеңес Одағының екінші конституциясы еді және 1924 жылғы Конституцияны алмастырды. 5 желтоқсан күні Советтер съезі қабылдағаннан бастап жыл сайын Кеңес Конституциясы күні ретінде тойланды. Бұл күн 1917 жылғы Қазан революциясынан кейін КСРО-ның "екінші іргелі сәті" деп есептелді. 1936 жылғы Конституция Кеңес Одағы үкіметін қайта құрды, барлық түрдегі құқықтар мен бостандықтарды кеңейтті және бірқатар демократиялық процедураларды баяндады. Советтер съезі 1936 жылғы Конституцияға 1944 жылы өзгерістер енгізген Жоғарғы Кеңеспен алмастырылды. 1936 жылғы Конституция Кеңес Одағының ең ұзақ сақталған конституциясы болды, және көптеген Шығыс блогы елдері одан кейін оның үлгісімен жақын конституцияларды қабылдады. Ол 1977 жылдың 7 қазанында Кеңес Одағының 1977 жылғы Конституциясымен ("Брежнев Конституциясы") ауыстырылды.
The 1936 Constitution of the Soviet Union, also known as the Stalin Constitution, was the constitution of the Soviet Union adopted on 5 December 1936. The 1936 Constitution was the second constitution of the Soviet Union and replaced the 1924 Constitution, with 5 December being celebrated annually as Soviet Constitution Day from its adoption by the Congress of Soviets. This date was considered the "second foundational moment" of the USSR, after the October Revolution in 1917. The 1936 Constitution redesigned the government of the Soviet Union, expanded all manner of rights and freedoms, and spelled out a number of democratic procedures. The Congress of Soviets replaced itself with the Supreme Soviet, which amended the 1936 Constitution in 1944. The 1936 Constitution was the longest surviving constitution of the Soviet Union, and many Eastern Bloc countries later adopted constitutions that were closely modeled on it. It was replaced by the 1977 Constitution of the Soviet Union ("Brezhnev Constitution") on 7 October 1977.
Негізгі ережелер
1936 жылғы Конституция дауыс беруге қойылған шектеулерді жойды, «лишенцы» санатын таратып, бұрынғы Конституциямен кепілденген құқықтарға жалпыға бірдей тікелей сайлау құқығы мен жұмыс істеу құқығын қосты. Сонымен қатар, 1936 жылғы Конституция еңбек, демалыс және бос уақыт, денсаулық сақтау, егде жасқа келгенде және ауру кезінде күтім, тұрғын үй, білім беру және мәдени пайдалар құқығын қоса алғанда, ұжымдық әлеуметтік және экономикалық құқықтарды мойындады. 1936 жылғы Конституция барлық мемлекеттік органдарды тікелей сайлау арқылы құруға және оларды бірыңғай жүйеге қайта ұйымдастыруға мүмкіндік берді. 122-бапта: «КСРО-дағы әйелдерге барлық экономикалық, мемлекеттік, мәдени, әлеуметтік және саяси салаларда ерлермен тең құқықтар беріледі» делінген. Расалық немесе ұлттық артықшылықты жақтау, сондай-ақ жек көру немесе қаралау, немесе ұлтына байланысты құқықтар мен мүмкіндіктерді шектеу заңмен жазаланатын қылмыс еді. Конституцияның 125-бабы сөз бостандығы, баспа сөз бостандығы және жиналыс бостандығын кепілдік берді.
The 1936 Constitution repealed restrictions on voting, abolishing the lishentsy category of people, and added universal direct suffrage and the right to work to rights guaranteed by the previous constitution. In addition, the 1936 Constitution recognized collective social and economic rights including the rights to work, rest and leisure, health protection, care in old age and sickness, housing, education and cultural benefits. The 1936 Constitution also provided for the direct election of all government bodies and their reorganization into a single, uniform system. Article 122 states that "women in the U. S. S. R. are accorded equal rights with men in all spheres of economic, state, cultural, social and political life." Advocacy of racial or national exclusiveness, or hatred or contempt, or restrictions of rights and privileges on account of nationality, were to be punished by law. Article 125 of the constitution guaranteed freedom of speech of the press and freedom of assembly.
Коммунистік партияның жетекші рөлі
1936 жылғы Конституцияда биліктегі Бүкіл Одақтық Коммунистік партиясының (б) рөлі алғаш рет тікелей айтылды. 126-бапта партия "әлеуметтік жүйені нығайту және дамыту жолындағы күресте жұмысшы халықтың басты күші" және "барлық жұмысшы халықтың қоғамдық және мемлекеттік ұйымдарының басшылық ядросы" деп көрсетілген. Осы ереже Кеңес Одағында басқа барлық партиялардың қызметіне тыйым салуға және бірпартиялық мемлекеттің заңдылығын бекітуге пайдаланылды.
The 1936 constitution specifically mentioned the role of the ruling All Union Communist Party (b) for the first time. Article 126 stated that the Party was the "vanguard of the working people in their struggle to strengthen and develop the socialist system and representing the leading core of all organizations of the working people, both public and state". This provision was used to justify banning all other parties from functioning in the Soviet Union and legalizing the one party state.
Номенклатураның өзгеруі
1936 жылғы Конституция Кеңестер съезін Кеңес Одағының Жоғарғы Кеңесімен алмастырды. Алдыңғы бірпалаталы Кеңестен өзгеше, Жоғарғы Кеңес екі палатадан тұрды: Одақ Кеңесі және Ұлттар Кеңесі. Конституция Жоғарғы Кеңеске комиссиялар сайлауға өкілеттік берді, олар Жоғарғы Кеңестің көп бөлігін атқарды. Кеңестер съезінің Орталық Атқару Комитеті Жоғарғы Кеңес Президиумымен ауыстырылды, ол, бұрынғысы сияқты, сессиялар арасында Жоғарғы Кеңестің толық өкілеттіктерін жүзеге асырып, заңдарды түсіндіру құқығына ие болды. Жоғарғы Кеңес Президиумының төрағасы Кеңес Одағының мемлекет басшысы болып саналды. Халық Комиссарлары Кеңесі 1946 жылдан бастап Министрлер Кеңесі деп аталды және үкіметтің атқарушы органы ретінде қызметін жалғастырды. 1936 жылғы Конституция Кеңес Одағының құрамына кіретін барлық одақтық республикалардың атауларын өзгертті, екінші сөзді «социалистік» және үшінші сөзді «совет» (немесе украин тіліндегідей «радианска» сияқты баламасын) орнына қойды. Республикалар басты ұлттығының атымен аталып, «Советтік Социалистік Республика» (ССР) деген атаумен толықтырылды, бірақ Ресей Советтік Федеративтік Социалистік Республикасы (РСФСР) бұл есімдеуден басқа болды. КСРО құру шартына қол қойған төрт республиканың бірі – Транскавказ Советтік Социалистік Федеративтік Республикасы таратылды, ал оның құрамына кірген Грузин Советтік Социалистік Республикасы, Армения Советтік Социалистік Республикасы және Әзірбайжан Советтік Социалистік Республикасы жеке-жеке одақтық республикалар деңгейіне көтерілді.
The 1936 Constitution replaced the Congress of Soviets of the Soviet Union with the Supreme Soviet of the Soviet Union. Unlike its unicameral predecessor, the Supreme Soviet contained two chambers: the Soviet of the Union and the Soviet of Nationalities. The constitution empowered the Supreme Soviet to elect commissions, which performed most of the Supreme Soviet's work. The Central Executive Committee of the Congress of Soviets was replaced by the Presidium of the Supreme Soviet which, much like its predecessor, exercised the full powers of the Supreme Soviet between sessions and had the right to interpret laws. The Chairman of the Presidium of the Supreme Soviet became the titular head of state of the Soviet Union. The Council of People's Commissars, known after 1946 as the Council of Ministers, continued to act as the executive arm of the government. The 1936 Constitution changed the names of all Union Republics, the constituent states of the Soviet Union, transposing the second word "socialist" and third word "soviet" (or equivalent e. g. "radianska" in Ukrainian). Republics were named after the primary nationality and followed by "Soviet Socialist Republic" (SSR), except for the Russian Soviet Federative Socialist Republic (RSFSR). The Transcaucasian Socialist Federative Soviet Republic, one of the four republics to sign the Treaty on the Creation of the USSR, was dissolved and its constituent republics, the Georgian Soviet Socialist Republic, Armenian Soviet Socialist Republic and Azerbaijani Soviet Socialist Republic, were elevated to union republics individually.
Жазу
1936 жылғы Конституцияны Бас хатшы Иосиф Сталин төрағалық еткен 31 мүшеден тұратын арнайы комиссия жазды. Оған қатысқандардың ішінде (басқалармен қатар) Андрей Вышинский, Андрей Жданов, Максим Литвинов, Климент Ворошилов, Вячеслав Молотов, Лазар Каганович, Николай Бухарин және Карл Радек болды, алайда соңғы екеуінің үлесі шамалы болды.
The 1936 Constitution was written by a special commission of 31 members which General Secretary Joseph Stalin chaired. Those who participated included (among others) Andrey Vyshinsky, Andrei Zhdanov, Maxim Litvinov, Kliment Voroshilov, Vyacheslav Molotov, Lazar Kaganovich, Nikolai Bukharin, and Karl Radek, though the latter two had less active input.
Кеңес өкіметінің суреттеуі мен сын-пікірлері
1936 жылғы Конституцияда Батыс демократияларының конституцияларында қамтылмаған экономикалық құқықтар тізімделген. Конституция Сталиннің жеке жеңісі ретінде ұсынылды, осы орайда «Правда» газеті оны «жаңа әлемнің генийі, дәуірдің ең дана адамы, коммунизмнің ұлы басшысы» деп сипаттады. Кейбір тарихшылар конституцияны үгіт құжаты деп қарастырды. Мысалы, Леонард Шапиро 1971 жылы былай деп жазды: «Шайлау жүйесін тікелей сайлауға, шектеулі сайлау құқығынан барлық азаматқа сайлау құқығына және ашық дауыс беруден құпия дауыс беруге өзгерту – партияның бұрын қажет деп есептелген шектеулерсіз, өзі қалаған кандидаттарды сайлауға қабілеттілігіне деген сенімінің көрсеткіші болды»; сондай-ақ, «жаңа конституцияның жобасын мұқият қарастырғанда партияның жоғарғы орны өзгермегендігі анықталды, демек ол жеке құқықтардың кепілі ретінде құнды емес». Исаак Дойчер оны «артында гильотина тұрған либералдық фразалар мен қағидалардың пердесі» деп атады. Ханна Арендт бұл конституцияны Кеңес Одағының «революциялық кезеңінің» аяқталуы деп бағалады, бірақ дереу одан кейін ел тарихындағы ең қатал тазартулар, Ұлы тазарту жүрді, онда конституцияны дайындаған және құрастырған көптеген адамдар – Яков Яковлев, Алексей Стецкий, Борис Маркович Таль, Влас Чубар, Карл Радек, Николай Бухарин және Иван Акулов – өздерінің жұмысы аяқталғаннан кейін көп ұзамай контрреволюционерлер ретінде тұтқындалды немесе жазаланды. Дж. Арч Геттидің сөзіне қарағанда, «Сталиндік Кеңес Одағын жер бетіндегі ең демократиялық ел деп мақтағандардың көптегені өз сөздеріне өкінді. Себебі, 1936 жылғы Кеңес Конституциясы 1930 жылдардың соңындағы Ұлы террордың алдында қабылданды; бірінші Жоғарғы Кеңеске өткізілген «толық демократиялық» сайлауда тек қарсылығы жоқ кандидаттар ғана қатыса алды және бұл 1937 жылы қатыгез зорлық-зомбылықтың ең жоғары нүктесінде өтті. Сталин конституциясында уәде етілген азаматтық құқықтар, жеке бостандықтар және демократиялық формалар бірден тапталып, Сталин қайтыс болғаннан соң да көп уақытқа дейін қолданылмай қалды».
The 1936 Constitution enumerated economic rights not included in constitutions in the Western democracies. The constitution was presented as a personal triumph for Stalin, who on this occasion was described by Pravda as "genius of the new world, the wisest man of the epoch, the great leader of communism". Some historical figures have seen the constitution as a propaganda document. Leonard Schapiro, for example, wrote in 1971: "The decision to alter the electoral system from indirect to direct election, from a limited to a universal franchise, and from open to secret voting, was a measure of the confidence of the party in its ability to ensure the return of candidates of its own choice without the restrictions formerly considered necessary"; and that "a careful scrutiny of the draft of the new constitution showed that it left the party's supreme position unimpaired, and was therefore worthless as a guarantee of individual rights". Isaac Deutscher called it "a veil of liberal phrases and premises over the guillotine in the background". Hannah Arendt observed that it was hailed as the ending of the Soviet Union's "revolutionary period", but was immediately followed by the country's most intense purges in its history, the Great Purge in which many of the constitution's organizers and draftees — such as Yakov Yakovlev, Aleksei Stetskii, Boris Markovich Tal', Vlas Chubar, Karl Radek, Nikolai Bukharin, and Ivan Akulov — were imprisoned or executed as counterrevolutionaries shortly after their work was complete. According to J. Arch Getty, "Many who lauded Stalin's Soviet Union as the most democratic country on earth lived to regret their words. After all, the Soviet Constitution of 1936 was adopted on the eve of the Great Terror of the late 1930s; the "thoroughly democratic" elections to the first Supreme Soviet permitted only uncontested candidates and took place at the height of the savage violence in 1937. The civil rights, personal freedoms, and democratic forms promised in the Stalin constitution were trampled almost immediately and remained dead letters until long after Stalin's death."
1944 жылғы түзетулер
1936 жылғы Конституцияға 1944 жылғы түзетулер әр Кеңес Республикасы үшін Қызыл Армияның жеке тармақтарын құрды, сондай-ақ сыртқы істер және қорғаныс саласындағы республикалық комиссариаттарды құрды, осы арқылы олардың халықаралық құқықта тәуелсіз мемлекеттер ретінде танылуына жағдай жасады. Бұл Украина мен Белоруссия Кеңес Республикаларына 1945 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясына құрылтайшы мүшелер ретінде қосылуға мүмкіндік берді.
The 1944 amendments to the 1936 Constitution established separate branches of the Red Army for each Soviet Republic, and also established Republic level commissariats for foreign affairs and defense, allowing them to be recognized as sovereign states in international law. This allowed for two Soviet Republics, Ukraine and Byelorussia, to join the United Nations General Assembly as founding members in 1945.