Кіріспе

Ирландия үкіметтері 1921-1922 жылдары

1919-1922 жылдар аралығында біржақты жарияланған Ирландия Республикасының заң шығарушы органы болған Dáil Éireann жиналысының министрлері болған 2-ші Dáilдің екі үкіметі болды. Екінші Dáil 1921 жылғы 24 мамырда өткен Ирландия сайлауында сайланды. 3-ші министрлік (1921 жылдың 26 тамызы – 1922 жылдың 9 қаңтары) президент ретінде Эмон де Валера басқарды және 136 күнге созылды. Де Валера Англия-Ирландия келісімін қабылдау үшін Dáil дауыс бергеннен кейін президенттік лауазымынан кетті. 4-ші министрлік (1922 жылдың 10 қаңтары – 9 қыркүйегі) президент ретінде Артур Гриффит басқарды. Гриффит 1922 жылдың 12 тамызында қайтыс болды, бірақ жаңа Dáil министрлігі 1922 жылдың 9 қыркүйегіне дейін құрылмады. Гриффит 214 күн президент болып қызмет етті, оның өлімінен кейін және Dáil У.Т. Косгрейвті оның ізбасары етіп тағайындағанға дейін тағы 28 күн өтті. Келісім шарттарына сәйкес құрылған Ирландияның уақытша үкіметі, Dáil Éireann министрліктерінің кейінгі кезеңімен бірдей кезеңде болды. 1-ші уақытша үкіметті Майкл Коллинз 1922 жылдың 16 қаңтарынан 1922 жылдың 22 тамызында қайтыс болғанға дейін Уақытша үкімет төрағасы ретінде басқарды. 1922 жылдың 25 тамызында У.Т. Косгрейв оның орнын басушы болып тағайындалды, ал жаңа уақытша үкіметтің басқа мүшелері 30 қыркүйекте тағайындалды. Бірінші уақытша үкімет Коллинз тағайындалғаннан оның өліміне дейін 218 күнге созылды, Косгрейвті оның ізбасары етіп тағайындағанға дейін үш күн өтті.

3-ші министрлік

Екінші Дэйл мүшелері алғаш рет 1921 жылғы 16 тамызда бас қосты. Дэйл Эйрэннің бұрынғы үкіметі дереу отставкаға кетпеді. 1921 жылғы 26 тамызда Эмон де Валера президенттік лауазымынан қанағаттанды. Де Валераны Сеан Мак Эойн ұсынды, ал Ричард Малкахи Ирландия Республикасының Президенті лауазымына бекітті, және бұл бірауыздан мақұлданды. Бұл атаудың өзгеруі еді, де Валера енді тек үкімет басшысы ғана емес, сонымен қатар Ирландия Республикасының мемлекет басшысы деп есептелді. Де Валера содан кейін Ирландия Республикасының үшінші үкіметінің мүшелерін ұсынды (1921 жылғы 26 тамыз – 1922 жылғы 9 қаңтар), олар Дэйлмен бекітілді. Лауазымның атауыПрезидент, РеспубликаЕмон де ВалераСыртқы істер министріАртур ГриффитІшкі істер министріОстин СтэкҚорғаныс министріКатал БругаҚаржы министріМайкл КоллинзЖергілікті басқару министріW. Т. КосгрейвЭкономикалық істер жөніндегі мемлекеттік хатшыРоберт БартонКабинетке кірмейтін министрлерЛауазымның атауыЖергілікті басқару жөніндегі мемлекеттік хатшының көмекшісіКевин О'ХиггинсКөркем өнер жөніндегі хатшыГраф ПланкеттЖарнама жөніндегі хатшыДесмонд ФицджеральдБілім беру жөніндегі хатшыДжон Дж. О'КеллиЕңбек жөніндегі хатшыКонстанс МаркиевичСауда және коммерция жөніндегі хатшыЭрнест БлайтАуыл шаруашылығы жөніндегі хатшыАрт О'КоннорБалық шаруашылығы жөніндегі хатшыСеан Этчингем

4-ші министрлік

1922 жылғы 7 қаңтарда Англо-ирландия келісімі Дэйл Эйренде 64-57 дауыспен мақұлданды. Дауысқа қарсы дауыс бергендердің арасында президент де Валера да болды. 9 қаңтарда ол президенттік лауазымынан қанағаттанды. Кейін Кэтлин Кларк оны президенттік лауазымға ұсынды, ал Лиам Меллоуз қолдады. Бұл ұсыныс 58 дауыспен мақұлданды, 60 қарсы дауыс берді. 10 қаңтарда Майкл Коллинз Артур Гриффитті Дэйл Эйреннің президенті ретінде ұсынды, ал Эойн О'Даффи қолдады. Дауыс беру кезінде де Валера және оның жақтастары тұрып, Дэйл палатасынан шығып кетті. Гриффит Дэйлде қалған мүшелердің бірауыздан мақұлдауына ие болды. 4-ші министрліктің мүшелерін Гриффит ұсынды және Дэйл мақұлдады. Келісім шарттарына сәйкес, 16 қаңтарда тағы бір кабинет – уақытша үкімет құрылды, онда Майкл Коллинз Ирландия еркін мемлекетінің уақытша үкіметінің төрағасы болды. Сондықтан 4-ші министрлік 1-ші уақытша үкіметпен бірдей кезеңде жұмыс істеді. Тамыз айында Гриффит табиғи себептерден қайтыс болды, ал Коллинз ұрыс кезінде қаза тапты. Министрліктің қалған мүшелері 9 қыркүйекте үшінші Дэйл В.Т. Косгрейв басшылығымен жаңа министрлік сайлағанға дейін лауазымда қалды. Косгрейв тамызда Коллинз қайтыс болғаннан кейін Уақытша үкіметтің төрағасы болып тағайындалды, ал 9 қыркүйектен бастап екі кабинеттің құрамы бірдей болды. Екі кабинет те 1922 жылғы 6 желтоқсанда Ирландия еркін мемлекетінің Атқару кеңесімен алмастырылды. Лауазым атауыДэйл Эйреннің президентіАртур ГриффитҚаржы министріМихаэль КоллинзСыртқы істер министріДжордж Гаван ДаффиАртур ГриффитМихаэль ХейсІшкі істер министріЭамонн ДуганЖергілікті басқару министріW. Т. КосгрейвЭкономика министріКевин О'ХиггинсҚорғаныс министріРичард МалкахиКабинетке кірмейтін министрлерЛауазым атауыБілім беру министріМайкл ХейсСауда министріЭрнест БлайтАуыл шаруашылығы министріПатрик ХоганЕңбек министріЖозеф МакГратЖарнама министріДесмонд ФицджеральдКөмекші министрлерЛауазым атауыКөмекші жергілікті басқару министріЛоркан РоббинсКөмекші ішкі істер министріДжордж НиколсКөмекші білім беру министріФрэнк Фахи

1 уақытша үкімет

1-ші Уақытша үкімет – 1922 жылдың 16 қаңтарынан 30 тамызына дейін қызмет еткен Уақытша үкімет. Уақытша үкімет Англо-Ирландия келісіміне сәйкес, желтоқсан айында Ирландия еркін мемлекеті құрылғанға дейін Ирландияны (Солтүстік Ирландияны қоспағанда) басқаруға арналған уақытша әкімшілік ретінде құрылды. Оның мүшелері 14 қаңтарда «Оңтүстік Ирландияның Төменгі палатасына сайланған мүшелердің» (келісімге қол жеткізген Шинн Фэйн және төрт юнионист мүшелер) отырысында ұсынылды және екі күннен кейін қызметке кірісті. Британ үкіметі 1 сәуірде өкілеттілікті ресми түрде кабинетке тапсырды. Оның төрағасы Майкл Коллинз болды, ал құрамында тек келісімге қол жеткізген Шинн Фэйннің мүшелері ғана болды. Уақытша үкімет құрылған кезде Ирландия Республикасының 4-ші министрлігі түрінде бұрыннан бар атқарушы билік болды, бірақ бұл кабинетті британ үкіметі мойындамады. 4-ші министрлік 10 қаңтарда, уақытша үкімет құрылғаннан алты күн бұрын қызметке келді және соңғысы құрылғаннан кейін де қызметін жалғастырды. Осылайша, екі параллель әкімшілік болды, олардың құрамындағы мүшелердің бір бөлігі бірдей болды. Азамат соғысы 29 маусымда басталғаннан кейін кабинет мүшелерінің төртеуі әскери қызметке жіберілді және олардың орнына уақытша министрлердің міндетін атқарушылар тағайындалды. Майкл Хейс және Эрнест Блайт есімді екі жаңа мүше 17 шілдеде министрлердің міндетін атқарушы болып жұмыс істеуге кірісті және 27 шілдеде кабинетке тұрақты мүшелер ретінде қосылды. Коллинз 22 тамызда қаза тапқандықтан, кабинет жиналып, 25 тамызда Косгрейвті төраға етіп сайлады. Бес күннен кейін бүкіл кабинет 2-ші Уақытша үкімет ретінде қайта құрылды. Үшінші Дайл 9 қыркүйекте жиналып, 5-ші министрлікті тағайындады, оның құрамы жаңадан құрылған Уақытша үкіметтің құрамымен бірдей болды. Бұл кабинет екі қырымен жалғыз үкімет ретінде жұмыс істеді және 1922 жылдың 6 желтоқсанында Ирландия еркін мемлекетінің 1-ші Атқару кеңесі құрылғаннан кейін таратылды. Лауазым атауы Уақытша үкімет төрағасы Майкл Коллинз У. Т. Косгрейв Қаржы министрі Майкл Коллинз У. Т. Косгрейв Ішкі істер министрі Ээмонн Дуган Жергілікті басқару министрі У. Т. Косгрейв Экономика министрі Кевин О'Хиггинс Білім министрі Фионан Линч Ауыл шаруашылығы министрі Патрик Хоган Еңбек министрі Жозеф Макграт Пошта басқармасы Дж. Дж. Уолш Уақытша орынбасар лауазымы Қаржы министрі міндетін атқарушы У. Т. Косгрейв Еңбек министрі міндетін атқарушы Патрик Хоган Білім министрі міндетін атқарушы Майкл Хейс Экономика министрі міндетін атқарушы Эрнест Блайт