AMX 13 – француздық жеңіл танк, 1952-1987ж. өндірілген. 26 елде қолданылды. Ерекшелігі – осцилляциялық мұнарасы, 75мм және 105мм қарулары. Танк туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз жеңіл танкiсi
French light tank
AMX 13 – 1952 жылдан 1987 жылға дейін өндiрiлген француз жеңіл танкiсi. Ол француз әскерiнде Char 13t 75 Modèle 51 ретiнде қызмет еттi және 26-дан астам елге экспортталды. Бастапқы салмағы 13 тонна болғандықтан осылай аталды, сонымен қатар берiк және сенiмдi шассиге ие болды. GIAT Industries (қазiргi Nexter) құрастырған осцилляциялық мұнара револверлiк дүңгелектермен жабдықталған, олар Австрияның SK 105 Kürassier танкiсiнде де қолданылған. F3, Panhard AML 90 үшiн әзiрленген DEFA D921/F1 төмен қысымды зеңбiрекке ұқсас болды, тiптi айтарлықтай жоғары оқ жылдамдығына ие болса да, сол оқ-дәрiлердi пайдаланды. 1960 жылдардың соңында AMX 13-тiң экспорттық нұсқасы FL 12 мұнарасында одан да iрi 105 мм CN 105 L/57 зеңбiрегiмен қолжетiмдi болды. Франция Алжирдегi шайқаста АҚШ-тың Chaffee жеңiл танкiсiнiң мұнараларымен жабдықталған бiрнеше AMX 13 танкiлерiн де пайдаланды.
The AMX 13 is a French light tank produced from 1952 to 1987. It served with the French Army, as the Char 13t 75 Modèle 51, and was exported to more than 26 other nations. Named after its initial weight of 13 tonnes, and featuring a tough and reliable chassis, it was fitted with an oscillating turret built by GIAT Industries (now Nexter) with revolver type magazines, which were also used on the Austrian SK 105 Kürassier. The F3 was similar to the DEFA D921/F1 low pressure gun developed for the Panhard AML 90, and even utilized the same ammunition, though it possessed a significantly higher muzzle velocity. By the late 1960s, an export model of the AMX 13 was also available with an even larger 105 mm CN 105 L/57 gun in a FL 12 turret. France also fielded a number of AMX 13s fitted with US Chaffee light tank turrets in the fighting in Algeria.
Аргентина
Аргентина армиясы AMX 13 105 және AMX VCI бронетранспортерлерінің жергілікті құрастырылған нұсқаларын қолданды. Аргентинаның AMX 13 машиналары Фолкленд соғысында қолданылмады. Жоғары дәрежелі командирлер Фолкленд аралдарындағы қиыр жолдардың жағдайы сол кездегі барлық бронетранспорт құралдары үшін тым батпақты деп санады. Жаңадан әзірленген Tanque Argentino Mediano (TAM) әлі қолжетімді болған жоқ. Аралдардағы қаражол операциялары үшін Аргентинаның Panhard AML 90 дөңгелекті шайқас машиналарын AMX 13-ке қарағанда тиімді деп есептеді. Panhard машинасының жоғары жылдамдығы және өнімділігінің басқа да аспектілері, AMX 13 (105 мм) машинасына қарағанда оның кішкентай (90 мм) негізгі қаруы үшін қабылданатын құрбандықтар болып табылды.
The Argentinian Army fielded locally built versions of both the AMX 13 105 and the AMX VCI armoured personnel carrier. Argentine AMX 13s were not deployed during the Falklands War. Senior commanders considered that off road conditions in the Falkland Islands were too boggy for all of the armoured vehicles available at the time. The newly developed Tanque Argentino Mediano (TAM) was not yet available. For on road operations in the islands, Argentina's Panhard AML 90 wheeled fighting vehicles were considered more suitable than the AMX 13. The higher speed and other aspects of the Panhard's performance also represented acceptable trade offs for its smaller (90 mm) main gun, relative to the AMX 13 (105 mm).
Доминикан Республикасы
AMX 13 танктері 1965 жылғы Доминикан азамат соғысы кезінде адалдар мен көтерілісшілердің қатарында қолданылды. Көтерілісшілер күштері қолданған екі AMX 13 танктері, Доминикан Республикасына жасалған американдық интервенция кезінде АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің M50 Ontos танктерімен жойылды.
AMX 13s saw service among both the loyalists and the rebels during the Dominican Civil War of 1965. Two AMX 13s used by the rebel forces were destroyed by M50 Ontos of the United States Marine Corps during the subsequent American intervention in the Dominican Republic.
Израиль
AMX 13 Израильдің алғашқы заманауи танкысы болды және Франция Израильге ашық түрде қару-жарақ сатуға дайын болған жалғыз ел болған кезде сатып алынды. 1956 жылға қарай Израиль 180 AMX 13 жеңіл танкысын тапсырыс берді, бұл келісім Израильдің әскери күшін нығайту және Египет-Чехословакия қару-жарақ келісімінен кейін Израильдің пайдасына тепе-теңдікті сақтау мақсатында жасалған. AMX 13 танкыларын сатып алумен қатар, Израиль американдық M4 Шерман танкыларының бір бөлігін жаңарту үшін SA 50 75 мм танктық зеңбіректерді де сатып алды. Танктердің жетіспеушілігіне байланысты, Израиль қорғаныс күштері (IDF) оларды негізгі ұрыс танкылері ретінде пайдаланды және 7-ші бронетанкті бригада құрамында танк батальонын құруға жұмылдырды. IDF барлау бөлімшелері AMX 13 танкыларын қолданбады. 1967 жылға қарай Израильде 100-ден аз AMX 13 танкысы болды және үш AMX 13 батальоны құрылды, олардың барлығы алты күндік соғыс кезінде барлық майданда белсенді түрде шайқасты. Бірінші батальон Батыс жағалау аймағында Талузи және Тубас арқылы оңтүстікке қарай жылжып, Наблус қаласын (Иорданияға қарсы) басып алды. Екінші батальон Мысырға шабуыл жасап, Газа секторын және Синай түбегінің солтүстігіндегі жағалау жолын қорғаған нығайтылған бекіністерді жаулап алды. Үшінші батальон Сирияның оңтүстік-батысындағы Голан биіктіктеріне шабуыл жасады. Израиль қорғаныс күштері AMX 13 танкысының бронясының өте жеңіл және негізгі зеңбірегінің әлсіз екенін түсінді. Алты күндік соғыс кезінде Рафах торабы және Жиради асуы сияқты жерлерде ауыр шығындар болды, көптеген танкылар советтік, мысалы Т-55 және ИС-3 ауыр танкыларымен жойылды. Содан кейін Израиль алты күндік соғыстан кейін AMX 13 танкыларын біртіндеп қолданудан шығарды, олардың көпшілігі 1968 және 1969 жылдар аралығында жаңадан құрылған Сингапур армиясына сатылды.
The AMX 13 was Israel's first modern tank and was purchased at a time when France was the only country willing to openly sell arms to Israel. By 1956, Israel had ordered 180 AMX 13 light tanks as part of an agreement to reinforce Israel's military and to maintain the balance in Israel's favour after the Egyptian–Czechoslovak arms deal. Besides buying whole AMX 13s, Israel also purchased a quantity of SA 50 75mm tank guns for upgunning some of the American M4 Sherman tanks. Due to the shortage of tanks, the IDF used them as main battle tanks and employed them to form a tank battalion in the 7th Armored Brigade. IDF reconnaissance units did not use AMX 13s. By 1967, Israel had less than 100 AMX 13s and formed three AMX 13 battalions, all of which fought actively on all fronts during the Six Day War. The first battalion moved south in the West Bank area through Taluzi and Tubas and occupied Nablus (against Jordan). The second, attacking Egypt, captured the strongpoints protecting the Gaza Strip and the coastal road in the north of the Sinai Peninsula. The third, finally, assaulted the Golan Heights in south western Syria. The IDF realised that the AMX 13 tank was too lightly armoured and had a weak main gun. Losses were heavy at places like Rafah Junction and Jiradi Pass during the Six Day War with many destroyed by heavier Arab fielded Soviet armour, such as T 55 MBTs and IS 3 (tank) heavy tanks. Subsequently, Israel gradually phased out all of its AMX 13s following the Six Day War, with most ending up being sold to the then newly established Singapore Army between 1968 and 1969.
Үндістан
1965 жылғы Үнді-Пакистан соғысы кезінде Үндістан АмХ 13 танкілерін Шамб-Джауриан аймағында және Асал-Уттар шайқасында «Гранд Слем» операциясының алғашқы броньдық шабуылына қарсы тұру үшін қолданды. 1965 жылғы Үнді-Пакистан соғысы кезінде Кашмирдегі Чамб Джаурианда, AMX 13 танкілерімен жабдықталған 20-шы лансерлер 10-шы жаяу әскер дивизиясының құрамында болды. 1 қыркүйекте Пакистанның күтпеген шабуылы, «Гранд Слем» операциясы, майор Бхаскар Ройдың басқаруындағы полктің «С» эскадрильясымен қолдау көрсеткен 191-ші жаяу әскер бригадасына бағытталды. Пакистандық броньдық шабуыл екі полктан тұрды: біреуі M48 Patton орта танкілерінен, екіншісі M36B2 танк жойғыштарынан. Шабуыл сағат 08:05-те басталды және күшті қарсылыққа тап болды. Шабуылдың бастапқы кезеңдерінде Рой алты «Паттонды», үш реактивтік граната ату құралын жойды және бір джипті жаулап алды. Пакистандық бронетехникасы сағат 11:00-де екінші шабуыл жасады, ал 20-шы лансердің AMX 13 танкілері қарсы тұрып, қару-жарақ және сандар жағынан артық болса да, сол күні барлығы 13 танкты жойды және 191-ші жаяу әскер бригадасын қоршауға жол бермеді. Чамб Джаурианды қорғағаны үшін полк театрлық құрметпен марапатталды, ал майор Бхаскар Рой осы шайқастағы басшылығы үшін «Маха Вир Чакра» орденімен марапатталды. Ассал-Уттар шайқасында, 1965 жылдың 8-10 қыркүйегінде Ассал-Уттарда (Хем-Каран, Пенджаб, Үндістан), AMX 13 танкілерінен тұратын 8-ші жеңіл атқыштар полкі, сондай-ақ Centurion және M4 Sherman танкілерінен бір-бір полк, M48 Patton танкілерінің бес полкі және M24 Chaffee танкілерінің бір полкінен тұратын пакистандық броньдық шабуылға қарсы күресіп, жеңіске жетті.
During the 1965 Indo Pakistan War, India deployed AMX 13 Tanks to oppose the initial armour onslaught of Operation Grand Slam in the Chhamb Jaurian area and also in the Battle of Asal Uttar. During the 1965 Indo Pakistani War in Chhamb Jaurian in Jammu & Kashmir, the 20 Lancers, equipped with AMX 13 tanks was under command of the 10th Infantry Division. Pakistan's surprise attack on 1 September, Operation Grand Slam, fell on 191 Infantry Brigade which was supported by "C" Squadron of the regiment, under Maj Bhaskar Roy. The Pakistani armoured attack comprised two regiments, one of M48 Patton medium tanks and one of M36B2 tank destroyers. The attack began at 0805 hours and was strongly resisted. During the initial phases of the attack, Roy destroyed six Pattons, three recoilless guns and captured a jeep. A second attack was launched by Pakistani armour at 1100 hours and contested by the AMX 13s of 20 Lancers, which despite being outgunned and outnumbered, destroyed a total 13 tanks that day and prevented the encirclement of 191 Infantry Brigade. For the defense of Chhamb Jaurian, the regiment was awarded a theatre honour and Maj Bhaskar Roy was awarded Maha Vir Chakra for his leadership in this action. In the Battle of Assal Uttar, on 8–10 September 1965 in Asal Uttar (Khem Karan, Punjab, India), a regiment of AMX 13s — 8th Light Cavalry — along with a regiment each of Centurions and M4 Shermans fought off and defeated a Pakistani armoured offensive comprising five regiments of M48 Patton tanks and one regiment of M24 Chaffee tanks.
Индонезия
Индонезия армиясы 1960 жылы Франциядан 175 AMX 13/75, 32 AMX VCI (соның ішінде 4 командалық және алты ARV түрлері) және 10 AMX 13 PDP алды, олар 1960–1962 жылдары жеткізілді. 1976 жылы Индонезия бұрынғы Нидерланд Корольдік Армиясынан 100-180 AMX VCI сатып алды, олар жаңғыртылып, 1977–1978 жылдары жеткізілді. AMX 13 отбасының соңғы партиясы 1980–1981 жылдары сатып алынды, сол кезде армия Нидерландыдан 130 қолданылған, бірақ модернизацияланған AMX 13/105 танктерін алды. AMX 13 танктері алғаш рет 1965 жылы 30 қыркүйек қозғалысына қарсы шайқаста қолданылды, олар Сухартоның Джакартаны басқа генералдардың ұйымдастырған төңкерісінен қорғау үшін орналастырылды. AMX 13/75 танктері мен VCI түрлері 1975 жылы Индонезияның Шығыс Тиморға басып кіруіне (Индонезияда Operasi Seroja деп белгілі) қатысты. Индонезияның AMX 13 танктері 2003–2004 жылдары Ачехтегі индонезиялық әскери операциясына да қатысты. AMX 13 2020 жылдың қыркүйегінде Индонезияның әлеуметтік желілерінде танымал болды, себебі AMX 13 жүргізушісі бұрылыс кезінде басқаруды жоғалтып, көшедегі тамақ сатушының арбасын және төрт мотоциклді қағып кетті. Апат 2020 жылдың 10 қыркүйегінде сағат 11:00 шамасында Батыс Бандунг облысы Чипатат ауданындағы қиылыста 4-ші кавалериялық батальонның тактикалық дайындық жаттығуы кезінде болды. Ешкім жарақат алмады және арба мен мотоциклдердің иелеріне барлығы 15,4 миллион рупия өтемақы төленді.
The Indonesian Army received 175 AMX 13/75, 32 AMX VCI (including 4 command variants and six ARV variants), and 10 AMX 13 PDP from France in 1960, which were delivered in 1960–1962. Indonesia then bought around 100 to 180 ex Royal Netherlands Army AMX VCI in 1976, which were modernized and delivered in 1977–1978. The last batch of AMX 13 family were bought in 1980–1981, when the Army acquired 130 second hand but modernized AMX 13/105 from the Netherlands. The AMX 13s first saw combat against the 30 September Movement in 1965, when they were deployed to secure Suharto's control of Jakarta against an alleged coup by other generals'. AMX 13/75 tanks and the VCI variants participated in the 1975 Indonesian invasion of East Timor (known in Indonesia as Operasi Seroja). Indonesian AMX 13s also participated in the 2003–2004 Indonesian offensive in Aceh. The AMX 13 gained momentary notoriety in Indonesian social media in September 2020, after an AMX 13 driver lost control when making a turn and ran over a street food vendor cart and four motorcycles. The accident happened on 10 September 2020 at around 11:00 WIB, at an intersection in Cipatat District, West Bandung Regency, during a 4th Cavalry Battalion company level combat readiness exercise. No one was injured and the owners of the cart and vehicles were given compensation totaling 15.4 million rupiah.
Танымал мәдениетте
AMX 13 теледидар мен кинода бірнеше рет пайда болды, ең әйгілісі 1984 жылғы француздық "Лес Морфалоус" соғыс фильмінде, онда Тунис армиясына тиесілі AMX 13/75 танкісі Африка корпусында неміс Panzer IV орта танкісі ретінде бейнеленген.
The AMX 13 has made some major TV and film appearances, most notably in the 1984 French war film Les Morfalous, where a Tunisian Army AMX 13/75 is mocked up as a German Panzer IV medium tank serving with the Afrika Korps.