Кіріспе
Британдық мемлекет қайраткері және консервативті саясаткер Гатхорн Гатхорн Харди, 1-ші Кранбрук графы (1 қазан 1814 – 30 қазан 1906) – көрнекті британдық консервативті саясаткер. Ол 1858 жылдан 1892 жылға дейінгі кезеңде барлық консервативті үкіметтерде министрлік лауазымдарды атқарды. 1867 жылдан 1868 жылға дейін Ішкі істер министрі, 1874 жылдан 1878 жылға дейін Соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы, 1885 жылдан 1886 жылға дейін Кеңес Лорд-президенті, ал 1886 жылға дейін Ланкастер герцогдығының канцлері қызметін атқарды. 1878 жылы ол Үндістанның мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды, содан кейін пэрлікке көтеріліп, Лордтар палатасына Кранбрук виконты ретінде енді. Ол орташа, центристтік ағылшын және Дизраэлидің маңызды одақтасы ретінде танылған.
Gathorne Gathorne Hardy, 1st Earl of Cranbrook, (1 October 1814 – 30 October 1906) was a prominent British Conservative politician. He held cabinet office in every Conservative government between 1858 and 1892. He served as Home Secretary from 1867 to 1868, Secretary of State for War from 1874 to 1878, Lord President of the Council from 1885 to 1886 and as Chancellor of the Duchy of Lancaster until 1886. In 1878, he was appointed Secretary of State for India and thereafter was elevated to the peerage, entering the House of Lords as Viscount Cranbrook. He has been described as a moderate, middle of the road Anglican, and a key ally of Disraeli.
Өмірбаян және білім
Гатхорн Харди Джон Хардидің үшінші ұлы және Ричард Гатхорннің қызы Изабель Гатхорн болды, эсквайр. Кембриядағы Кёркби Лонсдейлде тұрған. Оның ағасы – сэр Джон Харди, 1-ші баронет (1809–1888). Әкесі адвокат және кәсіпкер, Лоу Мур темір зауытының негізгі иесі, сондай-ақ консерватор ретінде Брэдфордты парламентте өкілдік етті. Оның тікелей ата-бабалары 18 ғасырдың басынан бері Хорсфорттан шыққан Спенсер Стэнхоп отбасының адвокаттары мен басқарушылары болған. Ол Шрусбери мектебінде және Оксфордтың Ориел колледжінде білім алды, 1840 жылы Иннер Темплде адвокаттыққа қабылданды. Лидсте орналасқан Солтүстік аймағында сәтті заңгерлік тәжірибе құрды, бірақ 1855 жылы адвокаттық мантиясын алуға үміттенгенде бас тартылды.
Саяси мансабының алғашқы жылдары, 18471874
Гатхорн Харди 1847 жылғы жалпы сайлауда Брэдфордқа қарсы сәтсіз күресті. Алайда 1855 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін ол саяси мансапқа толығымен шоғырлана алды және 1856 жылы Леоминстерге сайланды. Екі жылдан кейін, 1858 жылы, ол Дерби графының екінші әкімшілігінде Ішкі істер жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары болып тағайындалды. Ол 1859 жылы маусымда үкімет құлағанға дейін осы қызметте болды. 1865 жылы Гатхорн Харди Оксфорд университетінің сайлау округінде Уильям Эварт Гладстонға қарсы тұруға қарсылық білдірді. Алайда 1865 жылы 17 шілдеде ол Гладстонды 180 дауыспен жеңіп, консервативті партиядағы беделін арттырды, бірақ сайлауда бірінші орынға шықпады. Глэдстонның жауабы: "Қымбат арманым жоқ болды. Құдайдың еркі болсын!" Консерваторлар 1866 жылы Дербимен қызметке оралды, ал Харди кедейлер заңдарының кеңесінің президенті болып тағайындалды. Сонымен бірге ол патшалық кеңеске де қабылданды. Бұл қызметте болған кезінде ол парламентте кедейлер заңына түзету енгізу туралы заң жобасын өткізді. Кранбрук сонымен қатар 1867 жылғы реформалық актіні қолдады, ол сайлаушылардың санын бестен бірге дейін арттырды. Мамыр айында Дизраэли Гатхорн Хардидің консерваторлар үшін құндылығын таныды, ол Commons-та көтеріліп келе жатқан жұлдыз ретінде, қабілетті дебатор, Гладстонның төзімді қарсыласы және "ақымақ емес" екенін дәлелдеді. 1867 жылы ол Спенсер Хорацио Уолполдың орнын басып, Ішкі істер министрі болды және сол жылы Фениан көтерілісімен айналысуға мәжбүр болды. Барлық салық төлеушілерге сайлау құқығы берілуі керек деген түзетуді қабылдап, Дизраэли жаңа Виктория конституциясын жасады, оны Харди мен басқалар таңқаларлықтай қабылдауға дайын болды. 1868 жылы жаңадан келген, Дизраэлидің, радикалдардың, құрметіне бөленген сэр Чарльз Дилк Хардиді ең сөзге шешен ағылшын деп санайды, оның таланты Консервативтік партияда ысырап болды. Бірақ Хардидің өзі оңай алдап кетпей, торилердің қажырлы жақтасы болып қалды. Келесі жылы Бенджамин Дизраэли Дербидің орнын бас министрлікке алмастырды, бірақ консервативті үкімет 1868 жылдың күзінде, королева мен Дизраэли жаңа сайлаушыларды тіркеу үшін таратылуын кешіктіргеннен кейін, отставкаға кетті. Либералдылар Глэдстонның басшылығымен билікке келді. Оппозицияда Харди Дисраэли болмаған кезде кейде оппозиция басшысы ретінде Commons палатасында әрекет етті. Ирландиядағы Англикан шіркеуін сынға алды, оны либералдылар толықтай жоюға ниетті болды. Ардақты англикан, Харди бұл шараға діни негізде қарсы болды: "Мен Ирландия шіркеуі көптеген адамдарды дінін өзгертті деп айтамын; бұл, мүмкін, зорлық-зомбылықпен, бірақ оның дінбасыларының айналасында болғандардың ойларына әсер еткен және олардың сезімдерімен біртіндеп ашытқыға айналған тыныш әсер етуімен болуы мүмкін". Православиелік англикан болғандықтан, шіркеудің бөлшектенуін консервативті қағидаларға қайшы деп қарастырды. "Мен біздің ұстанымымызға сенемін, және маған дұрыс адам айтса, мен оны қабылдаймын. Сауда кеңесінің президенті мен оған ұқсап сөйлеген басқалар, барлық ойлы адамдар Ирландия шіркеуіне қарсы, елу жыл бойы әрбір мемлекет адамы осындай бір жетістікті күтті" деп жазды. Ол 1869 жылы 23 наурызда Ирландия шіркеуінің заң жобасы талқылауында ерлікпен сөйледі, одан кейін Глэдстон екінші оқылымда үкіметтің жұмысына тоқталды. Харди Ирландияның шіркеу заң жобасын фениандық көтеріліске және содан туындаған зұлымдықтарға байланыстырды, бұл католикалық шіркеудің ақшаға игіліктерді сатуға дайын екендігі туралы. Сонымен қатар, ол премьер-министрдің ізбасарларына тікелей шабуыл жасады, оларды "әділеттің кешігіп жасалуы үшін фениандық қозғалысқа қарыздар" деп айыптады. Бұл шараның адалдыққа қарсы іс-әрекетті қалай көтермелейтінін көрсетеді". Ал үкіметке шабуыл жасап, ол Барон Планкетті, ұлтшылды, Либералды партиямен байланыстырды: олар күмәнсіз, одан бас тартты. Білім беру мәселесі бойынша пікірталастар кезінде Харди Глэдстонның ирландтық реформалар күн тәртібінен уақытты бұрып, айқын және өткір сөзімен сөгіс берді. Харди Дисраэль дәстүрінде қабілетті лейтенант екенін дәлелдеді, ол Гладстонның заң жобасын Commons арқылы ауырлатуды мазақ етті. Глэдстон біртіндеп қызуланып, Кранбруктың шеберлікпен айтқан сөздеріне ренжіді. 1866 жылғы Хайд-парктегі төңкеріске теңелгенде, премьер-министр "көпшіліктің ызасын туғызды". Бұл жеңіліс Дисраэлидің партия басшылығына қауіп төндірді, бірақ Харди бас тартты, ал ұлы адам әлі де "артына қарап тұрды". 1872 жылдың 1 ақпанында Харди Бергли ханасының консерваторлардың басшыларының конференциясында болды: Дерби мен Дизраэли ғана партияның және елдің болашағы туралы талқылауға қатыспады. Лорд Эксетер, Элизабеттік Лорд Берглинің ұрпағы, басқа кабинет мүшелері Сэр Стаффорд Норткоут, Сэр Джон Пакингтон, Лорд Кэрнс және Дизраэлидің жеке досы Лорд Джон Мэннерс болды. Мәннерс пен Норткоут ғана Дизраэлидің басшылығын қолдауға дайын болды. Топ Лорд Стэнлидің, Дербидің ұлының, партия басшысының Commons лауазымын алуын ұсынды. Өзінің кезегінде, кіші Стэнли әкесінен өте ерекше тұлға болды. Ұзын бойлы және тоқ, Стэнли реформатор болды, өзгеріске және прогрессивті саясатқа ашық болды. Ол Дизраэлиге де ыңғайлырақ болды, өзінің жарамсыз екенін мойындады, ол парламенттің ең көрнекті мүшесі екенін білетін адамды ығыстыруды қаламайды. Стэнлидің бейтараптығы басқа кабинет мүшелерін жарқын еврейді қабылдауға көндіретін еді. Кейінірек Харди Дизраэлимен жақсы жұмыс істеді, бірақ олар жақын дос болған жоқ. Айдың соңында Лондонның көңілі көтерілді: Уэльс принці қиындықтан шықты, ал Харди басқалармен бірге 27 ақпанда Сент-Полде таңдау және мадақтау қызметіне қатысты.
Министрлер кабинеті, 18741880
1874 жылы консерваторлар Дизраэли басшылығымен қайтадан билікке келді, ал Харди соғыс хатшысы болып тағайындалды, бірақ ол бұл қызметке толыққанды лайықты емес еді. Оған ішкі істер министрлігін ұсыну керек еді, алайда бұл жақсы дебатшы Ричард Кроссқа берілді. Бірақ 7 тамызда палата жұмысын аяқтап, министрге жыл соңына дейін ведомстволық жұмыстармен айналысуға мүмкіндік берді. Харди Эдвард Кардуэлл бастаған армия реформаларын бақылап, төрт жылдан астам уақыт қызмет етті. 1876 жылы Дизраэли пэрлікке көтеріліп, Биконсфилд графы атанды, Лордтар палатасына өтті. Харди Палатадағы консерваторлардың жетекшісі болуды күткен еді, бірақ Сэр Стаффорд Норткоттың пайдасына қарастырылмады; Дизраэли Хардидің үйге кешкі астыңға әйелімен бірге тамақтану үшін палатаны елемегеніне наразы болды. Екі жыл өткен соң, 1878 жылдың сәуір айында Харди Солсбери маркизінен кейін Үндістан хатшысы болды, ал келесі айда Кент графтығындағы Хемстед виконты Кранбрук атанды. Сонымен қатар, ол корольдік рұқсатымен Харди тегіне қосымша анасының қыздық аты Гатхорн да қосылды. 1878 жылдың желтоқсанында Кранбрук сарайға барды және патшайымның Глэдстонның Уэльс принцінің Ирландияның вице-королі болуын қабылдамауына байланысты шағымдарын тыңдады. Кранбрук монархист болғандықтан сарайдағы министрлердің бірі болды, патшайым мен ханзадамен жиі байланыс жасады; шын мәнінде, Кранбрук «Патшайым Викторияның толық сенімін және жылы қарым-қатынасын жеңіп алды». Глэдстонның суреті жұртқа көрсетілгенде, Кранбрук протоколды сақтады. 1877 жылы Шығыс мәселесі сыртқы саясаттағы ең үлкен мәселе болды. Харди банкрот болған сұлтанға қарыз беруді және қажет болса, Ресейді Константинопольден шығарып алу үшін соғысқа баруды жақтады. Ол Дизраэлидің кабинеттегі ең жақын одақтастарының бірі болды. Кранбрук салыстырмалы түрде жаңадан келген аристократ еді; бай аристократтар бейбітшілік қалады, Глэдстон да солай тіледі, кез келген бағамен. Бірақ ол өзін ақтады; Солсбери премьер-министрді қолдау үшін жақын келгенде, ол Сыртқы істер министрі болды. «Соғыс партиясы», ішкі кабинет, түріктерді қауіпті орыс армиясынан қорғау үшін Корольдік теңіз күштерінің соғыс кемелерін жіберді. Үндістан кеңсесінде Кранбрук 1878 жылы Ауғанстандағы британдық ықпалды қалпына келтіруді мақсат еткен Екінші Ауған соғысымен айналысуға мәжбүр болды. 1878 жылы Шотландияда бұғы аңдаумен тыныш өткеннен кейін, Кранбрук дайындықсыз Үндістанның вице-королімен күресу үшін оралды. 21 қарашада Ауғанстанға толыққанды шабуыл жасауға бұйрық берілді. Ауғандықтар бірнеше апта ішінде жеңілді, бірақ жаңа Үшінші империя үрейлі күйде басталды. 1879 жылдың мамыр айында бейбіт келісімге қол жеткізілді, бірақ британдық резиденці сэр Луис Кавангариді көтерілісші ауған әскерлері өлтіргеннен кейін соғыс қайтадан басталды. Фредерик Робертс басқарған британдық әскерлер тағы да бақылауды қалпына келтірді. Алайда, 1880 жылдың сәуір айында Кранбрук үкіметпен бірге отставкаға кеткен кезде жағдай әлі де тұрақсыз болды. Пэр ретінде Кранбрук сайлау кезінде сөйлеуге құқығы жоқ еді, сайлау либералдардың көпшілігімен аяқталды. Ол 1881 жылдың басында Италияда жақсы демалды, және Дизраэли кабинетінің жалғыз мүшесі Биконсфилд графының Хьюгендендегі жерлеу рәсіміне қатыспаған кезде әлі де сол жерде болды.
Торидің ұлылығы
Лорд Кранбрук партия элитасының ортасында қала берді. 1884 жылы жаңа Бас қамшы Аретас Акерс Дуглас, бұл білімді және тәжірибелі саяхатшының қатал ықпалымен, Солсбериден жоғарылауға ие болды. 1885 жылдың басында үкімет дау-жанжалға толып, Чемберлен жеке меншіктің құны ретінде сайлау құқығымен келісуден бас тартты. Кранбрук 9 қаңтарда лорд Кэрнске жазған хатында: «Бұлдың бәрі Ирландия саясатынан туындайды, оған мырза Глэдстон жауапты», - деп жазды. Үкіметке қатысты ескерту айқын болды. 1885 жылдың маусымында консерваторлар «Уақытша басқарушылар» ретінде билікке оралды, ал Кранбрук Кеңес Лорд-президенті болып тағайындалды. Кранбрук Лорд Карнарвонның кабинеттің артынан Ирландия партиясымен «Тори Парнеллизмі» деп аталған келісімді жасырын жүргізгенін білгенде қатты таң қалды. 1886 жылдың басында ол екі апта бойы Соғыс министрі қызметін қайта атқарды. 1886 жылдың қаңтарында үкімет құлап, бірақ сол жылдың шілдесінде жаңа сайлау құқығымен өткен жалпы сайлаудан кейін қайтадан билікке оралды. Кранбрук тағы да Кеңес Лорд-президенті болып тағайындалды, бұл қызметінде ол негізінен білім беру мәселелерімен айналысты. Ол сондай-ақ 1886 жылдың тамызында Ланкастер Герцогтығының Канцлері болып қысқа уақыт қызмет етті. 1886 жылы шетел тілдерін білмегендіктен Сыртқы істер министрі лауазымынан бас тартты, сондай-ақ Ирландияның вице-корольдігінен де бас тартты. Мүмкін, кеңестің тұрақты атмосферасы Лорд Рэндольф Черчилльдің болмашы нәрсеге дауласып, жанжал тудыратын мінез-құлқынан кейін үкіметтегі алабұдынды бастан өткергеннен кейін одан да ыңғайлы болды. Ол 1892 жылы екінші Солсбери үкіметі құлағанға дейін Кеңес Лорд-президенті қызметін атқаруын жалғастырды. Одан кейін ол Кент графтығындағы Хемстедтен барон Медвей және Кент графтығындағы Кранбрук графы атағын алды. Оппозицияда Кранбрук Екінші Ирландия Үй билігі заңына қарсы күресті, ол Лордтар палатасында ауыр жеңіліске ұшырады. Ол 1895 жылғы жалпы сайлаудан кейін қоғамдық өмірден шығып, Хемстед Парк поместьесінде елдік помещик ретінде қоныстанды және Кент пен Йоркширдегі бейбіт судья және лейтенанттың орынбасары болып қызмет етті.
Неке және отбасы
Лорд Кранбрук 1838 жылы Джеймс Оррдың қызы Джейн Стюарт Оррмен және оның әйелі Джейн Стюартпен үйленді. Олардың үш ұлы мен екі қызы болды: леди Маргарет Эвелин Гатхорн Харди (11 шілде 1943 жылы қайтыс болды), ол Джордж Йоахим Гошенге, 2-ші виконт Гошенге үйленді және үш балалары болды. Леди Эдит Элизабет Гатхорн Харди (8 қаңтар 1875 жылы қайтыс болды), ол сэр Генри Грэмге үйленді. Джон Стюарт Гатхорн Харди, Кранбруктың 2-графы (22 наурыз 1839 – 13 шілде 1911), ол Сисели Риджвейге үйленді және жеті балалары болды. Полковник Чарльз Гатхорн Гатхорн Харди (11 мамыр 1841 – 17 ақпан 1919) және Альфред Эрскин Гатхорн Харди (27 ақпан 1845 – 11 қараша 1918) - консервативті парламент мүшесі және жазушы. Олардың бір ұлы мен екі қызы олардан бұрын қайтыс болды.
Lady Margaret Evelyn Gathorne Hardy (died 11 July 1943), who married George Joachim Goschen, 2nd Viscount Goschen and had three children. Lady Edith Elizabeth Gathorne Hardy (died 8 January 1875), who married Sir Henry Graham. John Stewart Gathorne Hardy, 2nd Earl of Cranbrook (22 March 1839 – 13 July 1911), who married Cicely Ridgway, and had seven children. Col. Hon. Charles Gathorne Gathorne Hardy (11 May 1841 – 17 February 1919)
Hon. Alfred Erskine Gathorne Hardy (27 February 1845 – 11 November 1918), a Conservative Member of Parliament and writer. One son and two of their daughters predeceased them.
Өлім және мұра
Лорд Кранбрук 1906 жылғы қазан айында 92 жасында Кент графтығының Бененден қаласының жанындағы Хемстед Парк резиденциясында қайтыс болды. Оның орнына ең үлкен ұлы Джон графтық атағына ие болды. Оның мүлігі сот арқылы 274 мың фунт стерлингтен астам деп бағаланды.