Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Музыкалық аспап
Musical instrument
Цимбали – украиндық домбыраның бір түрі. Бұл металл (темір немесе қола) сымдары тартылған трапеция пішіндес қораптан тұратын хордофон. Цимбалиға екі соққышпен сымдарды соғып ойнайды. Сымдар 3–5 топқа бөлініп, бірдей дыбысқа келтіріледі. Бас сымдары бірімен-бірі байланысқан 1 немесе 2 оралған сымнан тұруы мүмкін. Соққыштар Cymbalom-да қолданылатындарға қарағанда қысқа болған, бірақ Белоруссиялықтарынан бұрынғыларынан ұзын болған. Дәстүр бойынша олардың тұтқасы мақтадан емес, былғарыдан жасалған, мажар және румын музыканттары қолданатындай. Hornbostel-Sachs жүйесі бойынша музыкалық аспаптардың жіктелу тізімінде 314.122 4,5 нөмірімен тіркелген.
The tsymbaly (цимбали) is the Ukrainian version of the hammer dulcimer. It is a chordophone made up of a trapezoidal box with metal (steel or bronze) strings strung across it. The tsymbaly is played by striking two beaters against the strings. The strings are strung in groups of 3–5, which are tuned in unison. The bass strings may have 1 or 2 wrapped strings tuned in union. The beaters were quite short in comparison to those used by the Cymbalom although not as short as those of the Belarus variety. Traditionally they had leather wrappings rather than the cotton wrap used by Hungarian and Romanian players. Under the Hornbostel Sachs system of classification of musical instruments, it has the catalog number 314.122 4,5.
Тарих
Кішкентай, көп ішекті хордофон алғаш рет б.з.д. 3500 жылға дейінгі ассириялық фрескаларда суреттелген. Ол персиялық сантурдан пайда болған деп саналады, ол Орта ғасырларда крест жорықтары барысында Еуропаға келген.
A small multi stringed chordophone was first was depicted on Assyrian frescoes dating back to 3500 B. C. It is thought to have developed from the Persian santur, which entered Europe in the Middle Ages during the Crusades.
Шығыс Еуропа
XIX ғасырда Венада пианино өндірісінің дамуымен металл күйге келтіру тіректері мен ішектеріне қол жеткізу айтарлықтай жеңілдеді. Соққылы домбыра Австро-Венгрия империясының барлық аймақтарында танымал болды, оны көшпелі еврей және цыған (қарашы) музыканттары жылдам таратып жүрді. Ол Румыния, Молдавия, Венгрия, Словакия, Украина және Беларусь елдеріне тарады, онда әртүрлі аймақтық халықтық үлгілері мен концерттік аспаптар пайда болды. Бұл аспаптардың мөлшері, күйленуі, ішектерінің саны және соққыларды ұстау мен ойнау тәсілі әртүрлі болды.
With the rise of piano manufacturing Vienna in the 19th century, access to metal tuning pins and strings became much easier. The hammered dulcimer became popular throughout the Austro Hungarian Empire, where it was quickly spread by itinerant Jewish and Romani (Gypsy) musicians. It spread to Romania, Moldavia, Hungary, Slovakia, Ukraine and Belarus, where a variety of regional folk versions and concert instruments were developed. These instruments differed in size, tuning, number of strings and method of holding and playing the hammers.
Украина
Хнат Хоткевичтің айтуынша, цимбалы Украинада 9 ғасырдан бері бар. Украинадағы цимбалыға қатысты алғашқы жазба деректер 17 ғасырға дейін жетеді, онда ол түрлі сөздіктерде кездеседі. Цимбалы жасау салыстырмалы түрде оңай болды және оның жасалуында қате жіберуге кең мүмкіндік берді. Фортепианоның сымдары мен металл құбыршалары қолжетімді болғандықтан, аспапты ауылдық жерде оңай жасауға болады. Бұл аспап Украинаның оңтүстік-батысындағы Карпат аймағында, әсіресе гуцулдар мен буковиналықтар арасында кең танымал болды. Сонымен қатар, ол Бойковщина, Закарпатье, Подолия, Бессарабия және Шығыс Украинада да танымал болды. Аспап көбінесе "Тройста музика" деп аталатын халық ансамбльдерінде қолданылады, ол әдетте скрипка, басолия, сопилка немесе бубенмен бірге ойналатын үш аспаптан тұрады.
According to Hnat Khotkevych, the tsymbaly has existed in Ukraine since the 9th century. The first documented evidence of the tsymbaly in Ukraine dates to 17th century, where it appears in various dictionaries. The tsymbaly were relatively easy to make and quite forgiving in its manufacture. With access to piano wire and metal tuning pegs, an instrument could easily be constructed in the village environment. The instrument spread in popularity among the population in the Carpathians in Southwestern Ukraine particularly among the Hutsuls and Bukovinians. It also became relatively popular in Boikivshchyna, Transcarpathia, Podolia, Bessarabia and Eastern Ukraine. The instrument is often used in folk ensembles known as Troyista muzyka, usually made up of 3 instruments played in an ensemble with the violin, basolia, sopilka or bubon.
Цымбалы украин диаспорасында
Цимбалды ойнау Батыс Канададағы украин этникалық диаспорасының арасында кең таралған. Сан алуан музыкалық конкурстар бар, және бұл аспап жергілікті музыка өнерінде "украин екендігін" анықтайды.
Tsymbaly playing is popular in Western Canada among the ethnic Ukrainian diaspora there. Numerous music competitions exist, and the instrument defines what "Ukrainian ness" is in the local music scene.
Украиндық симбалияның түрлері
1) Хуцул цимбалы: әдетте музыкантпен бірге тасымалданатын, ойнаушының мойнына таспа арқылы бекітіліп, аспаптың бір жағы ойнаушының белге сүйеніп тұратын кішкентай аспап. Мұндай аспаптарда көбінесе 12-13 қатарлы ішектер болады. 2) Жартылай концерттік цимбалия: Чернигов музыкалық аспаптар фабрикасы Олександар Незовибатко және Иван Склярдың жобасымен үш түрлі өлшемде жасалған. Бұл аспаптар 1950 жылдан 1986 жылға дейін өндірілген. 3) Концерттік цимбалондар: 1870 жылдары Венгрияда Йозеф Шунда жасаған. Бұл аспаптар төрт аяққа орнатылады, олар көптеген ішектерге және демпфер педаліне ие. Концерттік цимбалондар бұрын украин оркестрлерінде және академиялық консерватория курстарында қолданылатын кішкентай халық цимбалиясының көп бөлігін ығыстырды. Бұл аспаптар толық хроматикалық және төрт октавадан астам диапазоны бар.
1) The Hutsul tsymbaly: a small instrument usually carried by the musician, using a strap around the player's neck and leaning one edge of the instrument against the player's waist. These instruments usually have 12 13 courses of strings. 2) A semi concert tsymbaly: manufactured by the Chernihiv Musical Instrument Factory in three sizes designed by Olexander Nezovybat'ko and Ivan Skliar. These instruments were manufactured from 1950 to 1986. 3) Concert cimbaloms: originally developed in Hungary by József Schunda in the 1870s. These instruments stand on four legs, have many more strings, and a damping pedal. The concert cymbalom has replaced most of the smaller folk tsymbaly previously used in Ukrainian orchestras and in Academic Conservatory courses. These instruments are fully chromatic and have a range of over four octaves.
Цимбалыны украин музыкасында қолдану
Цимбалия үшін концерттік шығармалар кәсіби украин композиторлары В. Шумейко, Володимир Зубицкий, Анатолий Хайденко, Бохдан Котьюк, Изидор Вимер, Дезидерий Задор, Мирослав Скорик және Евгений Станкович жазды.
Concert works have been composed for the tsymbaly by professional Ukrainian composers V. Shumeiko, Volodymyr Zubytsky, Anatoliy Haidenko, Bohdan Kotiuk, Izydor Vymer, Dezyderiy Zador, Myroslav Skoryk and Yevhen Stankovych.
Украинадағы цимбалы өндірушілері
Украинада жасалған алғашқы концерт цимбалдарының ішінде Батыс Украинадағы Мельнице-Подилск шеберханасында Василь Зуляк жасағандары болды. Бұл аспаптар екі педальмен жабдықталған және концерттік венгр цимбалдарынан сәл кішірек болған, бірақ диапазон бірдей еді. Зуляк кейіннен үш түрлі аспап жасады. Аспаптарды Чернигов музыкалық аспаптар зауыты да жасады. Бұл аспаптарды Иван Скляр, О. Незовибатконың көмегімен жобалаған. Олар үш өлшемде шығарылды: прима, альт және бас.
Among the first concert tsymbaly to be manufactured in Ukraine were made by the Melnytse Podilsk workshop in Western Ukraine by Vasyl Zuliak. These instruments had two pedals and were slightly smaller than the concert Hungarian instruments, although the range was the same. Zuliak later made three different types of instrument. Instruments were also made by the Chernihiv Musical Instrument Factory. These instruments were designed by Ivan Skliar aided by O. Nezovybat'ko. They were made in 3 sizes: prima, alto and bass.