Сыртқы Гебрид аралдары және кеңес аймағы

Кіріспе

Шотландия материгінің батыс жағалауындағы архипелаг және кеңес аймағы. Сыртқы Гебридтер (HEBrideez) немесе Батыс аралдары (na h Eileanan Siar, na h Eileanan an Iar немесе na h Innse Gall;), кейде Ұзын Арал немесе Ұзын Аралдар (an t Eilean Fada) деп аталады, Шотландия материгінің батыс жағалауындағы аралдар тізбегі. Аралдар географиялық тұрғыдан Шотландияның 32 біртұтас кеңес аймағының бірі – Comhairle nan Eilean Siar аумағымен толық сәйкес келеді. Олар Хебридтер архипелагының бір бөлігін құрайды, Шотландия материгінен және Ішкі Гебридтерден Минч, Кіші Минч және Гебридтер теңізінің суларымен бөлінген. Көптеген аралдардың негізі ежелгі метаморфтық тау жыныстарынан тұрады, ал климаты жұмсақ және мұхиттық. 15 аралда тұратын халықтың жалпы саны Дюмна сөзі ерте кельт тіліндегі dumnos сөзімен байланысты және "теңіздің түбіндегі арал" деген мағынаны білдіреді. Мюррейдің (1966) пікірінше, Птолемейдің Эбудае атауы бастапқыда көне скандинавиялық Havbredey сөзінен туындаған, яғни "теңіз жиегіндегі аралдар" дегенді білдіреді. Бұл идея жиі қайталанады, бірақ оны растайтын нақты дәлелдер жоқ. Басқа ерте жазбаша сілтемелерге 12 ғасырғы Лебор Габала Эренн және 13 ғасырғы Манн мен Аралдардың мұрагері Рагналл мак Гофрайд туралы поэма кіреді, онда ол "Магх Домхна қақпасын бұзды" делінеді. Магх Домхна "Домхна (немесе Домон) жазығы" дегенді білдіреді, бірақ мәтіннің нақты мағынасы белгісіз.

География

Аралдар архипелагты құрайды, оның негізгі аралдары – Льюис және Харрис, Солтүстік Уист, Бенбекула, Оңтүстік Уист және Барра. Льюис және Харрис Шотландиядағы ең үлкен арал және Ұлыбритания мен Ирландиядан кейін Британ аралдарындағы үшінші үлкен арал болып табылады. Ол солтүстіктегі Льюис пен оңтүстіктегі Харрис аралдарын қамтиды, екеуі де құрлықпен байланысты болса да, көбінесе жеке аралдар ретінде аталады. Аралдың ағылшын немесе гэль тілінде нақты бір атауы жоқ, оны «Льюис және Харрис», «Льюиспен Харрис», «Харриспен Льюис» сияқты түрліше атаулармен қолданады. Ең үлкен аралдардың жағалауы терең тілімделген, мысалы, Лох Рог, Лох Сифорт және Лох нам Мадах сияқты теңіз бұғаздарымен тілімделген. Сонымен қатар, Сыртқы Гебридтерде 7500-нен астам тұщы сулы көл бар, бұл Шотландиядағы барлық көлдердің шамамен 24% құрайды. Әсіресе Солтүстік және Оңтүстік Уист, сондай-ақ Льюис ландшафтында тұщы судың үлесі жоғары, көлдердің пішіндері күрделі және сан алуан. Харристе үлкен көлдер аз, бірақ көптеген кішкентай көлдер (лохандар) бар. Льюис аралындағы Лох Лангават өте ұзын, оның ішінде Eilean Mòr сияқты бірнеше үлкен аралдар орналасқан. Лох Суайнабал Лох Лангаваттың бетінің 25% ғана бөлігін құраса да, орташа тереңдігі шамалы және аралдағы ең көлемді көл болып табылады. Солтүстік Уисттегі Лох Сгадабах туралы былай делінеді: «Британ аралдарында Лох Скадавейге шамасы келмейтін, контурымен күрделірек көл жоқ». Лох Би – Оңтүстік Уисттің ең үлкен көлі, ол аралды дерлік екіге бөледі. Льюис салыстырмалы түрде жазық, көбінесе ағашсыз, торфты далалардан тұрады. Ең биік нүктесі – оңтүстік-батыстағы Меалисвал. Харристің көп бөлігі таулы, ашық жартастармен жабылған, ал архипелагтың жалғыз Корбеті – Клишам биіктігіне жетеді. Бұл аралдардың өзі және олармен жолдар мен көпірлер арқылы байланысқан аралдарды қамтиды. Барра кеңістікте орналасқан, макаре және кең жағажайлармен қоршалған, ішкі жағы қалың. Аралдардың көрнектілігі Шотландияның қырық ұлттық көрікті аймағының (NSA) үшеуінің осы жерде орналасқандығында көрінеді. Ұлттық көрікті аймақтар ерекше табиғат көрікті жерлерін анықтау және оларды тиімсіз құрылыстардан қорғау мақсатымен белгіленеді және «Шотландиямен байланысты және оның абыройын әкелетін» табиғат сұлулығының типін көрсетеді деп саналады. Сыртқы Гебридтердегі үш NSA: Оңтүстік Льюис, Харрис және Солтүстік Уист ұлттық көрікті аймағы Льюистің оңтүстік-батысындағы таулы аймақты, Харрис аралдарын, Харрис бұғазын және Солтүстік Уистің солтүстік бөлігін қамтиды. Оңтүстік Уистің оңтүстік-батыс жағалауындағы аймақ Оңтүстік Уист Макаре ұлттық көрікті аймағы деп белгіленген. Сент-Килда архипелагы да көптеген басқа қорғау статустарымен қатар NSA ретінде тізімделген.

The islands form an archipelago whose major islands are Lewis and Harris, North Uist, Benbecula, South Uist, and Barra. Lewis and Harris has an area of and is the largest island in Scotland and the third largest in the British Isles, after Great Britain and Ireland. It incorporates Lewis in the north and Harris in the south, both of which are frequently referred to as individual islands, although they are connected by land. The island does not have a single name in either English or Gaelic, and is referred to as "Lewis and Harris", "Lewis with Harris", "Harris with Lewis" etc. The largest islands are deeply indented by arms of the sea such as Loch Ròg, Loch Seaforth and Loch nam Madadh. There are also more than 7,500 freshwater lochs in the Outer Hebrides, about 24% of the total for the whole of Scotland. North and South Uist and Lewis, in particular, have landscapes with a high percentage of fresh water and a maze and complexity of loch shapes. Harris has fewer large bodies of water but has innumerable small lochans. Loch Langavat on Lewis is long, and has several large islands in its midst, including Eilean Mòr. Although Loch Suaineabhal has only 25% of Loch Langavat's surface area, it has a mean depth of and is the most voluminous on the island. Of Loch Sgadabhagh on North Uist it has been said that "there is probably no other loch in Britain which approaches Loch Scadavay in irregularity and complexity of outline." Loch Bì is South Uist's largest loch and at long it all but cuts the island in two. Lewis is comparatively flat, and largely consists of treeless moors of blanket peat. The highest eminence is Mealisval at in the south west. Most of Harris is mountainous, with large areas of exposed rock and Clisham, the archipelago's only Corbett, reaches in height. The Uists and their immediate outliers have a combined area of This includes the Uists themselves and the islands linked to them by causeways and bridges. Barra is in extent and has a rugged interior, surrounded by machair and extensive beaches. The scenic qualities of the islands are reflected in the fact that three of Scotland's forty national scenic areas (NSAs) are located here. The national scenic areas are defined so as to identify areas of exceptional scenery and to ensure its protection from inappropriate development, and are considered to represent the type of scenic beauty "popularly associated with Scotland and for which it is renowned". The three NSA within the Outer Hebrides are:

South Lewis, Harris and North Uist National Scenic Area covers the mountainous south west of Lewis, all of Harris, the Sound of Harris and the northern part of North Uist. An area of the south west coast of South Uist is designated as the South Uist Machair National Scenic Area. The archipelago of St Kilda is also listed as an NSA, alongside many other conservation designations.

Флора мен фауна

Архипелагтың көп бөлігі қорғалған орта болып табылады, оның ішінде аралдар мен оларды қоршаған сулар да бар. 53 ерекше ғылыми маңызы бар жер бар, олардың ішіндегі ең үлкендері – Лох ан Дуин, Солтүстік Уист және Солтүстік Харрис. Оңтүстік Уист Ұлыбританиядағы су өсімдігі – Жұқа Наяд үшін ең қолайлы орын саналады, ол Еуропаның қорғалатын түрі болып табылады. Уист аралдарындағы кірпілерге қатысты көптеген пікір таластар болды. Кірпілер бұл аралдарға тән емес, 1970 жылдары бақша зиянкестерін азайту үшін әкелінді. Олардың таралуы жерде көгерген құстардың жұмыртқаларына қауіп төндірді. 2003 жылы Шотландияның Табиғи Мұрагерлік қоры аймақта кірпілерді қыруды бастады, бірақ 2007 жылы тоқтатылды; ұсталған жануарлар қазір материкке көшіріледі. Сыртқы Гебридтерде ұлттық маңызы бар көбелек құстардың маңызды популяциялары кездеседі, оның ішінде қарапайым қызыл шағалақай, дунлин, лапвинг және сақиналы пуляр. Аралдар сонымен қатар жүгері, бүркіт, алтын арстан және сусар сияқты басқа да маңызды түрлерге орта береді. Жағалауда жиі акула балықтары, киттер мен дельфиндердің түрлері кездеседі, ал алыс аралдардың теңіз құстары халықаралық маңызы бар. Сент-Килдада 60 000 солтүстік ганнет бар, бұл әлемдік популяцияның 24% құрайды; 49 000 жұп Личтин петрель, еуропалық популяцияның 90% дейін; және 136 000 жұп тоқылдақ және 67 000 солтүстік фулмар жұбы, сәйкесінше Ұлыбританияның 30% және 13% құрайды. Мингулай – бритгальдерлер үшін маңызды көбелек ортасы, онда 9 514 жұп, еуропалық популяцияның 6,3% бар. Bombus jonellus var. hebridensis – Гебридтерге тән ара, ал жергілікті қара-жасыл фритиллярия және жасыл тамырлы көбелектердің түрлері де кездеседі. Сент-Килданың құрлы қаз – құрлы қаздың бір түрі, оның таралу аймағы оның атын алған аралдармен шектеледі.

Геология

Аралдардың көпшілігі Льюис гнейсінен тұратын тау жыныстарынан қалыптасқан. Бұл тау жыныстары Еуропадағы ең көне тау жыныстарының бірі болып саналады, олар үш миллиард жылға дейін бұрын, Прекамбрий кезеңінде пайда болған. Сыртқы Гебрид аралдарынан басқа, олар Шотландия материгінің батысындағы Мойн итеруінің астындағы және Колл мен Тири аралдарындағы негізгі шөгінділерді құрайды. Бұл тау жыныстары көбінесе магмалық, метаморфталған мәрмәр, кварцит және мика шистасымен араласады, сондай-ақ кейінірек базальттық жарықтармен және граниттік магмамен кесілген. Гнейстің нәзік қызғылт түстері аралдардың барлық жерінде көрінеді, геологтар оны кейде "Ескі жігіт" деп атайды. Граниттің енулері батыс Льюистегі Барвас приходында табылады, ал тағы біреуі Харрис тауындағы Ройнабал тауының шыңындағы үстіртті құрайды. Мұндағы гранит анортозиттен тұрады және құрамы бойынша Ай тауларындағы тау жыныстарына ұқсас. Сторнуэйге жақын Брод шығанағында триас кезеңінің құмтасының салыстырмалы түрде кішкентай жер бетіне шығулары бар. Шиант аралдары мен Сент-Килда аралдары, сәйкесінше, көптен кейінірек пайда болған үшіншілік базальттан және базальттан, габбродан тұрады. Брод-Бейдегі құмтас бұрын Торридон немесе Ескі қызыл құмтас деп есептелген.

Климат

Сыртқы Гебрид аралдарында Солтүстік Атлантика ағымының әсерінен осындай солтүстік ендікке қарағанда едәуір жұмсақ және тұрақты салқын климат басылады. Жылдық орташа температура қаңтарда 6 °C (44 °F), ал жазда 14 °C (57 °F) шамасында болады. Льюис айманындағы орташа жылдық жауын-шашын мөлшері ал эми күн сәулесінің ұзақтығы жылына 1100-1200 сағатты құрайды. Жазғы күндер салыстырмалы түрде ұзаққа созылады, мамыр мен тамыз айлары ең құрғақ мезгіл болып есептеледі. Жел – климаттың маңызды ерекшелігі, тіпті жаз айларында да көбінесе жел соғып тұрады. Жазушы В. Х. Мюррейдің сөзіне сәйкес, егер саяхатшы арал тұрғынынан ауа райы болжамын сұраса, "ол құрлықтағы адамдар сияқты құрғақ, ылғалды немесе күн ашық деп жауап бермейді, керісінше Бофорт шкаласы бойынша көрсеткіштерді айтады". Льюис түбінде алты күннің бірінде дауыл болады, ал қысқы дауыл кезінде Бара-Хедтегі 190 метрлік (620 фут) биіктіктегі жартастардың үстіндегі шөпке ұсақ балықтар соғылып түседі.

Тарихқа дейінгі дәуір

Хебрид аралдары мезолит дәуірінде алғашқы қоныстанған және маңызды тарихи ескерткіштерге толы. Солтүстік Уисттегі Олабат көліндегі Айлен Домхнуилл шамамен б.з.д. 3200–2800 жылдары салынған және Шотландиядағы ең көне кранног (жасанды аралдың бір түрі) болуы мүмкін. Шамамен б.з.д. 2900 жылға дейін салынған Калланш тастары Шотландиядағы тас шеңберлерінің ең көрнекті мысалы болып табылады, бірден бес метрге дейін биіктігі бар 13 негізгі монолиттер шамамен диаметрінде шеңбер құрайды. Оңтүстік Уисттегі Кладх-Халлан, Ұлыбританиядағы тарихи мумиялардың табылуымен бірегей орын, ал Льюис аралдағы Дун Карловей брошының әсерлі қираған қалдықтары темір дәуіріне жатады.

Тарих

Шотландияда кельт темір дәуірінің өмір салты, Риммен жиі қиындыққа ұшырағанымен, ешқашан тоқтатылмады және 211 жылы легиондар тұрақты оккупациядан бас тартқанда қайтадан бекінді. Хансон (2003) былай деп жазады: «Бұл кезеңді зерттеуде көп жылдар бойы Римнің жаулауы Шотландияға орта немесе ұзақ мерзімді әсер еткені айқын болды. Алайда, қазіргі қолда бар мәліметтер бойынша, бұл орта, экономика, тіпті қоғам тұрғысынан растала алмайды. Әсері өте шектеулі болған сияқты. Басты картина – үзіліс емес, жалғастылық. Шотландиядағы Римнің болуы – жергілікті дамудың ұзақ ағынындағы қысқа ғана үзілістерден аспады». Римдіктердің Жоғарғы Таулар мен Аралдарға тікелей әсері шамалы болды және олардың Сыртқы Гебрид аралдарына қонды деген ешқандай дәлел жоқ. Солтүстік және Батыс Гебридтердегі темір дәуірінің кейінгі тұрғындары, әдетте, пиктілер болған, бірақ тарихи жазбалар жеткіліксіз. Хантер (2000) VI ғасырдағы пиктілер патшасы Брайдей I туралы былай дейді: «Шетланд, Оркней, Скай және Батыс аралдарының тұрғындары, олардың көпшілігі осы кезде мәдениеті мен тілі жағынан пиктілерге жақын болған, Брайдейді алыс фигура ретінде қарастырған болуы мүмкін». Паббай аралында Паббай тасы орналасқан, ол Сыртқы Гебридтердегі жалғыз сақталған пиктік символ тасы. Бұл 6 ғасырлық стела гүл, V тәрізді белгі және жартылай айды бейнелейді, ал кейінірек оған біршама шикі крест қосылған.

Скандинавтық бақылау

Шотландия жағалауында 8 ғасырдың соңында викингтердің шабуылдары басталды, ал келесі онжылдықтарда Хебрид аралдары норвегиялықтардың бақылауына өтіп, олардың қоныс ету орындарына айналды, әсіресе 872 жылы Хафрсфьорд шайқасында Харальд Фэйрхэйрдің жеңісінен кейін. Батыс аралдарында Кеттиль Флэтнез 9 ғасырдың ортасындағы ең беделді тұлға болды, ол осы кезде кең аумақты аралдық иелікке ие болып, басқа скандинавиялық басшылармен түрлі одақтар құрды. Бұл князьдер номиналды түрде Норвегия короліне адал болуға міндетті болды, бірақ іс жүзінде оның билігі шектеулі болды. 1098 жылы Шотландия королі Эдгар аралдарды Норвегия королі Магнус III-ке ресми түрде тапсырғанда, Хебрид аралдарындағы норвегиялық билік ресмиланды. Магнус III-ті аралдардың королі ретінде Шотландияның мойындауы, сол жылдың басында норвегиялық король әртүрлі аралдардың жергілікті норвегиялық басшыларына қарсы шапшаң әскери науқан жүргізіп, Оркней, Гебрид және Мэн аралдарын бағындырғаннан кейін болды. Магнус аралдарды бағындыру арқылы тікелей патшалық билігін орнатты, бірақ бұл қымбатқа түсті. Оның скальді Бьорн Крипплхэнд Льюис аралдарында "от аспанда биік тұрғанын", "үйлерден жалын атып шыққандай" болғанын, ал Уист аралдарында "король қанға қызыл түске боялған қылышын" сілтегенін жазды. Гебрид аралдары енді аралдар королдығының бір бөлігіне айналды, оның билеушілері Норвегия корольдерінің вассалдары болды. Корольдіктің екі бөлігі болды: Судр-эйяр, яғни Оңтүстік аралдар, Гебрид аралдары мен Мэн аралын қамтыды; және Нордр-эйяр, яғни Оркней және Шетланд аралдарының Солтүстік аралдары. Бұл жағдай 1156 жылы Батыс аралдары бөлінгенге дейін сақталды, сол кезде Сыртқы Гебрид аралдары норвегиялық билікте қалды, ал Ішкі Гебрид аралдары Сомерледтің, Мэн корольдігінің норвегия-кельт туысының билігіне көшті. Норвегия королі Хакон IV-нің 1263 жылғы сәтсіз экспедициясынан кейін, Сыртқы Гебрид аралдары Мэн аралымен бірге 1266 жылғы Перт шартының нәтижесінде Шотландия Корольдігіне өткізілді. Олардың аралдарға қосқан үлесі әлі де жеке және жер атауларында көрініс тапса да, норвегиялық кезеңнің археологиялық ескерткіштері өте шектеулі. Осы кезеңнен ең танымал табыс – 12 ғасырдың ортасына жататын Льюис шахмат фигуралары.

Viking raids began on Scottish shores towards the end of the 8th century AD and the Hebrides came under Norse control and settlement during the ensuing decades, especially following the success of Harald Fairhair at the Battle of Hafrsfjord in 872. In the Western Isles Ketill Flatnose was the dominant figure of the mid 9th century, by which time he had amassed a substantial island realm and made a variety of alliances with other Norse leaders. These princelings nominally owed allegiance to the Norwegian crown, although in practice the latter's control was fairly limited. Norse control of the Hebrides was formalised in 1098 when Edgar, King of Scotland formally signed the islands over to Magnus III of Norway. The Scottish acceptance of Magnus III as King of the Isles came after the Norwegian king had conquered Orkney, the Hebrides and the Isle of Man in a swift campaign earlier the same year, directed against the local Norwegian leaders of the various islands‘ petty kingdoms. By capturing the islands Magnus imposed a more direct royal control, although at a price. His skald Bjorn Cripplehand recorded that in Lewis "fire played high in the heaven" as "flame spouted from the houses" and that in the Uists "the king dyed his sword red in blood". The Hebrides were now part of Kingdom of the Isles, whose rulers were themselves vassals of the Kings of Norway. The Kingdom had two parts: the Suðr eyjar or South Isles encompassing the Hebrides and the Isle of Man; and the Norðr eyjar or North Isles of Orkney and Shetland. This situation lasted until the partitioning of the Western Isles in 1156, at which time the Outer Hebrides remained under Norwegian control while the Inner Hebrides broke out under Somerled, the Norse Celtic kinsman of the Manx royal house. Following the ill fated 1263 expedition of Haakon IV of Norway, the Outer Hebrides along with the Isle of Man, were yielded to the Kingdom of Scotland a result of the 1266 Treaty of Perth. Although their contribution to the islands can still be found in personal and placenames, the archaeological record of the Norse period is very limited. The best known find from this time is the Lewis chessmen, which date from the mid 12th century.

Шотландиялықтардың билігі

Норд дәуірі аяқталуға жақын келгенде, норвег тілінде сөйлейтін князьдер біртіндеп гаэль тілінде сөйлейтін клан басшыларымен алмастырылды, оның ішінде Льюис және Харрис аралдарының МакЛеодтары, Уист аралдарының МакДональдтары және Барраның МакНейлдері болды. Бұл ауысу аралдардағы ішкі қақтығыстарды жеңілдетуге көмектеспеді, бірақ 14-ші ғасырдың басында Ислейден негізделген МакДональд аралдарының лордтары, теория бойынша, осы басшылардың феодалдық жоғары тұрғандары болып саналды және белгілі бір деңгейде бақылауды жүзеге асыра алды. Дональд кланының шотланд тәжіне қауіп төндіруі 1493 жылы Джеймс IV-тің Аралдар Лордтығын күшпен таратуына әкелді, бірақ король Хебридтердегі ұйымдасқан әскери күшті бағындыруға құқылы болғанымен, ол және оның тікелей мұрагерлері басқарудың баламалы формасын ұсынуға ниеті немесе мүмкіндігі болмады. Стюарт әулетінің Сыртқы Гебридтерді бақылауға жасаған әрекеттері бастапқыда нәтижесіз болды және жазалаушы экспедициялардан аспады. 1506 жылы Хантли графы Стөрновай қамалын қоршап, артиллерия қолданып басып алды. 1540 жылы Джеймс V өзі патшалық сапарға шығып, клан басшыларын өзімен бірге жүруге мәжбүр етті. Біраз уақыттан соң бейбітшілік орнады, бірақ көп ұзамай кландар қайтадан келіспеушілікке түсті. 1598 жылы король Джеймс VI Файфтан келген бірнеше "ерлік ізденушілерге" "ең жабайы Льюис аралын" өркениетке жеткізуге рұхсат берді. Бастапқыда сәтті болған отарлаушылар Мёрдок және Нил МакЛеод басқаратын жергілікті күштермен қуылды, олар өз күштерін Лох Рогтағы Беарасайхқа орналастырды. Отарлаушылар 1605 жылы тағы да талпыныс жасады, бірақ нәтижесіз болды, ал үшінші әрекет 1607 жылы сәтті аяқталды, содан кейін Стөрновай барондық қаласына айналды. Осы кезде Льюис Кинтейлдің Маккензилерінің (кейін Сифорт графтары) қолында болды, олар балық аулауға инвестиция жасап, көбірек прогрессивті саясатты ұстанды. Тарихшы В.К. Маккензи былай деп жазды:

Сифорттың роялистік көзқарастары Льюисті Үш Корольдік соғысы кезінде Кромвель әскерлерінің гарнизонына айналдыруға себеп болды, олар Стөрновайдағы ескі қаланы қиратты және 1645 жылы Льюис тұрғындары роялистер жағынан Аульдеарн шайқасында шайқасты. Осылайша, Хебрид аралдарының кең әлемдегі істерге қатысуының жаңа дәуірі басталды.

Британдық дәуір

1707 жылы Одақ шартының күшіне енуімен Гебрид аралдары Ұлыбритания Корольдігінің құрамына кірді, бірақ кландардың алысқа орналасқан монархқа адалдығы мықты болған жоқ. «15-ші жылғы» көтеріліске жауап әлсіз болғанымен, арал тұрғындарының көп саны Якобиттердің Мар графына қолдау көрсету үшін «шықты». Мысалы, Барра, Оңтүстік Уист және Бенбекула аралдарының иесі Клунидің полковнигі Гордон, алдап-арбап және қатыгездікпен мыңдаған арал тұрғындарын қуды, тіпті Барраны жазалау орыны ретінде үкіметке сатуға ұсынды. Фуаigh Мòр сияқты аралдар толығымен тұрғындарынан босатылды және бүгінгі күнге дейін бұл оқиға кейбір аймақтарда ашу-ызамен еске алынады. Жағдайды 18 ғасырдан бастап 1815 жылы Наполеон соғыстарының аяқталуына дейін гүлдеген аралдардың кельп өнеркәсібінің күйреуі және ірікөлдену эмиграциясы одан әрі ушықтырды. Мысалы, жүздеген адам Солтүстік Уисттен Нова Скотиядағы Кейп-Бретонға көшті. Аралдың ірікөлденуге дейінгі халқы шамамен 5000 адамды құрады, бірақ 1841 жылы ол 3870-ке дейін азайды, ал 1931 жылы 2349-қа дейін төмендеді. Көтерілістер жиі орын алды. Джордж Поул және басқалар (әскери агенттік) ынталандырған қайырымдылық қоғамдары құтқаруға көмектесу үшін қайырымдылық ұйымдарын шақырды. Бір мәлімет бойынша, «олар Батыс биік жерлері мен аралдардағы ашаршылықтан зардап шеккен отбасыларға қара бидай жеткізді». Басқа бір есепте шіркеу «Гебрид аралдары мен Батыс жағалауында жеке қайырымдылық жүйесін тиімді ұйымдастырды. Олар Эдинбург пен Глазго көмек комитеттерімен ынтымақтасты». 1847 жылдың басында конфессияаралық қайырымдылық қоры құрылды және ашаршылықпен күресте маңызды рөл атқарды. Аймақтың тарихына сәйкес, кейбір жер иелері де көп көмек көрсетті: «Дунвегандық Маклеод өзінің халқына, шамамен сегіз мың адамға азық-түлік сатып алды». Ардгорлық Маклеан азық-түлікпен қамтамасыз етті және аймаққа бұрыннан белгілі емес жаңа дақылдарды енгізді – бұршақ, капуста және сәбіз. Льюис аралдағы сэр Джеймс Матесон жерлерін жақсартуға 329 000 фунт стерлинг жұмсады, халықтың болашағын қамтамасыз етуді үміттенеді. Ұлыбритания үкіметі Портри мен Тобермориде азық-түлік таратуын ұйымдастырған сэр Чарльз Тревелянның арқасында да көмек көрсетті. Солтүстік Америкадан түскен қайырымдылықпен қатар, Ирландия мен Шотландияның биік жерлеріндегі қиындыққа тап болғандарға көмек көрсету қауымдастығы да көмектесті. Келесі екі жылда ауру қайтадан таралып, халықты азықтандыру үшін жер иелеріне қосымша салық салу қажет болды. Британ үкіметі жаппай эмиграцияны ынталандыра бастады. Қалғандар үшін мал экспорттау, коммерциялық балық аулау және туризм арқылы жаңа экономикалық мүмкіндіктер пайда болды. 1860 және 1870 жылдардың жазғы маусымдарында Льюис аралдарының бес мың тұрғыны Шотландия материгіндегі Уикте балық аулау қайықтарында және кемежайларда жұмыс істеді. Дегенмен, эмиграция мен әскери қызмет көптеген адамдардың таңдауы болды және архипелагтың халқы 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында азая берді. 2001 жылы Солтүстік Уист аралдарының халқы 1271 адамды құрады. Непьер комиссиясының және тығыз орналасқан аудандар кеңесінің жұмысы, сондай-ақ 1886 жылғы Крофтинг заңының қабылдануы көмектесті, бірақ әлеуметтік толқулар жалғасты. 1906 жылдың шілдесінде Ватерсайдағы жайылым жерлерін Барра және оның аралдарынан келген жерсіз адамдар басып алды. Леди Гордон Кэткарт «басып алушыларға» қарсы заңдық шаралар қолданды, бірақ келуші судья оның жер иеленуші ретінде міндеттерін орындамағанын және «шаруалардың қажеттіліктеріне ұзақ уақыт бойы бейжайлық оларды ашуға итермелегенін» айтты. Мыңжылдықтар бойы үздіксіз иелік еткеніне қарамастан, көптеген шалғайдағы аралдар тасталды – 1912 жылы Мингулай, 1930 жылы Хирта және 1942 жылы Ceann Iar. Бұл процесс осы жерлерді салыстырмалы түрде өзін-өзі қамтамасыз ететін ауыл шаруашылығы экономикасы ретінде қараудан, арал тұрғындары мен сырттан келгендердің бәрі де олардың қазіргі заманғы өнеркәсіптік экономиканың негізгі қызметтерінен айырылып қалғанын мойындауына әкелді. Бірте-бірте экономикалық жақсарулар болды, олардың ең көрінетіні – дәстүрлі сабанмен жабылған қара үйлерді заманауи дизайнмен жабдықталған тұрғын үйлермен алмастыру болды. Биік жерлер мен аралдарды дамыту жөніндегі кеңестің құрылуы, 1965 жылы Солтүстік теңіз мұнай кен орындарының табылуы, 1975 жылы аралдар үшін бірыңғай жергілікті билік органының құрылуы және соңғы кезде жаңартылатын энергия секторының дамуы соңғы онжылдықтарда экономикалық тұрақтылыққа үлес қосты. Арниш кемежайының тарихы құрдымға кеткенімен, ол мұнай және жаңартылатын энергия салаларында маңызды жұмыс беруші болып табылды. Comhairle nan Eilean Siar, жергілікті билік органы, 2000 адамды жұмысқа алып, ол Сыртқы Гебрид аралдарындағы ең ірі жұмыс беруші болып табылады. Сондай-ақ, «Innse Gall аймақтық жоспары 2010» және Comhairle-дің «Factfile – Экономика» құжаттарына назар аудару қажет. 2020 жылғы наурыз айына қарай Гебрид аралдарындағы шаруаларға қолжетімді қаржыландыру схемаларының арасында «Негізгі төлем схемасы, етті малға қолдау схемасы, таулы қойға қолдау схемасы, қолайсыз аймаққа қолдау схемасы және Крофтинг шаруашылық гранты схемасы (CAGS) бар». Шотландия үкіметінің мәліметінше, «туризм Сыртқы Гебрид аралдарының негізгі өнеркәсібі болып табылады, ол аралдарға 65 миллион фунт стерлингтік экономикалық пайда әкеледі және шамамен 1000 жұмыс орнын қамтамасыз етеді». Есепте аралдарға жыл сайын 219 000 келуші келеді деп қосымша айтылған. Кейбір ірі аралдарда жергілікті экономиканы қолдайтын даму трасттары бар және 19 және 20 ғасырлардағы жерсіз жер иелерінің үстемдігіне қарастыратын болсақ, Батыс аралдары халқының екі жарымнан астамы қазіргі уақытта қоғамдық меншікке өткен жерлерде тұрады. Дегенмен, аралдардың экономикалық жағдайы салыстырмалы түрде тұрақсыз болып қалуда. Батыс аралдары, соның ішінде Сторновай, Highlands and Islands Enterprise ұйымы тарапынан экономикалық тұрғыдан «нашар аймақ» ретінде анықталды және олардың шамамен 163,4 миллион фунт стерлингтік сауда дефициті бар екені есептеледі. Жалпы алғанда, аймақ негізгі өнеркәсіптерге және мемлекеттік секторға салыстырмалы түрде тәуелді, сондай-ақ балық шаруашылығы және балық өсіруі қоршаған ортаның әсеріне, нарықтың өзгеруіне және еуропалық заңнамаға осал. Жаңартылатын энергияны өндіру, туризм және білім саласындағы болашақ даму мүмкіндіктеріне қатысты оптимизм бар, сонымен қатар 20 ғасырдың төмендеуінен кейін 2003 жылдан бері халық саны тұрақталды, бірақ қарттап барады. 2019 жылғы есеп, негізгі болжамдарды (өлім-жітім, туылу және көші-қон) пайдалана отырып, нашар болжам жасады. Онда халық саны «2043 жылға қарай 22 709-ға дейін төмендеуі күтілуде» делінген; бұл 2018 мен 2043 жылдар арасында 16% төмендеуге немесе 4021 адамға азаюға сәйкес келеді. Ұлыбританиядағы ең ірі қоғамдық меншікке өткен жел электр стансасы, 9МВт Beinn Ghrideag, «3 турбиналық, 9МВт схемасы» Сторновайдан тыс жерде орналасқан және Point and Sandwick Trust (PST) тарапынан басқарылады. Isle of Lewis веб-сайтында Сторновайдың қорғалған порты ғасырлар бойы маңызды болғаны айтылады; викингтер оны жиі барып-қайтқан жер деп атаған. 2020 жылғы желтоқсан айындағы есепте 49 миллион фунт стерлингтік инвестициямен жаңа терең су терминалы, Stornoway Deep Water Terminal салынатыны хабарланды. Жоспарға 360 метрге дейін созылатын круиздік кемелерге арналған тұрақтар, ірі жүк кемелеріне арналған тұрақтар және жүк паромдарына арналған тұрақтар кірді.

With the implementation of the Treaty of Union in 1707 the Hebrides became part of the new Kingdom of Great Britain, but the clans' loyalties to a distant monarch were not strong. A considerable number of islandmen "came out" in support of the Jacobite Earl of Mar in the "15" although the response to the 1745 rising was muted. For example, Colonel Gordon of Cluny, owner of Barra, South Uist and Benbecula, evicted thousands of islanders using trickery and cruelty and even offered to sell Barra to the government as a penal colony. Islands such as Fuaigh Mòr were completely cleared of their populations and even today the subject is recalled with bitterness and resentment in some areas. The position was exacerbated by the failure of the islands' kelp industry, which thrived from the 18th century until the end of the Napoleonic Wars in 1815 and large scale emigration became endemic. For example, hundreds left North Uist for Cape Breton, Nova Scotia. The pre clearance population of the island had been almost 5,000, although by 1841 it had fallen to 3,870 and was only 2,349 by 1931. Violent riots became common. Charities, encouraged by George Pole and others in the Commissariat (a military agency) encouraged charities to come to the rescue. The Free Church was particularly helpful, "delivering oatmeal to famine affected families all across the West Highlands and Islands", according to one report. Another report states that the Church "was prompt in organising an efficient system of private charity across the Hebrides and on the Western seaboard. It cooperated with the Edinburgh and Glasgow Relief Committees". An interdenominational charity was in place by early 1847 and took the most significant role in famine relief. Some landowners also provided a great deal of assistance, according to one history of the region: "MacLeod of Dunvegan bought in food for his people, some eight thousand of them" MacLean of Ardgour provided food, and introduced new crops into the area peas, cabbages and carrots Sir James Matheson on Lewis spent £329,000 on improving his lands, hoping to provide a more secure future for his people". The government of Britain provided some assistance, thanks to Sir Charles Trevelyan, who arranged for food distribution at Portree and Tobermory. The British Association for the Relief of Distress in Ireland and the Highlands and Islands of Scotland also helped as did donations received from North America. The blight struck again over the next two years, requiring an extra tax on landowners to help feed the population. The British government began encouraging mass emigration. For those who remained new economic opportunities emerged through the export of cattle, commercial fishing and tourism. During the summer season in the 1860s and 1870s five thousand inhabitants of Lewis could be found in Wick on the mainland of Scotland, employed on the fishing boats and at the quaysides. Nonetheless emigration and military service became the choice of many and the archipelago's populations continued to dwindle throughout the late 19th and 20th centuries. By 2001 the population of North Uist was only 1,271. The work of the Napier Commission and the Congested Districts Board, and the passing of the Crofting Act of 1886 helped, but social unrest continued. In July 1906 grazing land on Vatersay was raided by landless men from Barra and its isles. Lady Gordon Cathcart took legal action against the "raiders" but the visiting judge took the view that she had neglected her duties as a landowner and that "long indifference to the necessities of the cottars had gone far to drive them to exasperation". Millennia of continuous occupation notwithstanding, many of the remoter islands were abandoned — Mingulay in 1912, Hirta in 1930, and Ceann Iar in 1942 among them. This process involved a transition from these places being perceived as relatively self sufficient agricultural economies to a view becoming held by both island residents and outsiders alike that they lacked the essential services of a modern industrial economy. There were gradual economic improvements, among the most visible of which was the replacement of the traditional thatched blackhouse with accommodation of a more modern design. The creation of the Highlands and Islands Development Board and the discovery of substantial deposits of North Sea oil in 1965, the establishment of a unitary local authority for the islands in 1975 and more recently the renewables sector have all contributed to a degree of economic stability in recent decades. The Arnish yard has had a chequered history but has been a significant employer in both the oil and renewables industries. Comhairle nan Eilean Siar, the local authority, employs 2,000 people, making it the largest employer in the Outer Hebrides. See also the "Innse Gall area plan 2010" and the Comhairle's "Factfile – Economy". Some of the funding schemes available to crofters in the Hebrides include the "Basic Payment Scheme, the suckler beef support scheme, the upland sheep support scheme and the Less Favoured Area support scheme and the Crofting Agricultural Grant Scheme (CAGS), as of March 2020. According to the Scottish Government, "tourism is by far and away the mainstay industry" of the Outer Hebrides, "generating £65m in economic value for the islands, sustaining around 1000 jobs" The report adds that the "islands receive 219,000 visitors per year". Some of the larger islands have development trusts that support the local economy and, in striking contrast to the 19th and 20th century domination by absentee landlords, more than two thirds of the Western Isles population now lives on community owned estates. However the economic position of the islands remains relatively precarious. The Western Isles, including Stornoway, are defined by Highlands and Islands Enterprise as an economically "Fragile Area" and they have an estimated trade deficit of some £163.4 million. Overall, the area is relatively reliant on primary industries and the public sector, and fishing and fish farming in particular are vulnerable to environmental impacts, changing market pressures, and European legislation. There is some optimism about the possibility of future developments in, for example, renewable energy generation, tourism, and education, and after declines in the 20th century the population has stabilised since 2003, although it is ageing. A 2019 report, using key assumptions, (mortality, fertility and migration) was less optimistic. It predicted that the population is "projected to fall to 22,709 by 2043"; that translates to a 16% decline, or 4,021 people, between 2018 and 2043. The UK’s largest community owned wind farm, the 9MW Beinn Ghrideag, a "3 turbine, 9MW scheme" is located outside Stornoway and is operated by Point and Sandwick Trust (PST). The Isle of Lewis web site states that Stornoway's sheltered harbour has been important for centuries; it was named Steering Bay by Vikings who often visited. A December 2020 report stated that a new deep water terminal was to be developed, the Stornoway Deep Water Terminal, using a £49 million investment. The plan included berths for cruise ships as long as 360 meters, berths for large cargo vessels, and a freight ferry berth.

Саясат және жергілікті басқару

1889 жылғы Жергілікті басқару (Шотландия) заңы қабылданғаннан бастап 1975 жылға дейін Льюис Росс және Кромарти округінің бір бөлігі болды, ал архипелагтың қалған бөлігі, Харрис кіретін, Инвернесс округінің құрамына кірді. Сыртқы Гебрид аралдары 1975 жылы біртұтас кеңес аймағына айналды, бірақ Шотландияның көп бөлігінде ұқсас біртұтас кеңестер 1996 жылға дейін құрылмады. Одан бері аралдар бүкіл елді қамтитын 32 біртұтас кеңес аймағының біріне айналды, кеңес 1997 жылғы Жергілікті басқару (Гэль тіліндегі атаулар) (Шотландия) заңының талаптарына сәйкес, ресми түрде өзінің гэль тіліндегі атауымен – Comhairle nan Eilean Siar деп танылады. Кеңестің негізгі орны Льюис аралындағы Сторнуэйде орналасқан және жергілікті тұрғындар оны көбінесе «Рассель» немесе a' Chomhairle деп атайды. Кеңес Шотландияда сайланған өкілдерінің көпшілігі тәуелсіздер құраған үш кеңес арасында біреуі. Басқа тәуелсіз басқарылатын кеңестер – Шетланд және Оркней. Морейді консерваторлар мен тәуелсіздерден құралған коалиция басқарады. Осы аймақты қамтитын Ұлыбритания парламенті округінің атауы – Na h Eileanan an Iar (Ұлыбритания парламенті округі), 2005 жылдан бері бұл округтің депутаты Ангус МакНейл, ал Шотландия парламенті округінің атауы – Na h Eileanan an Iar (Шотландия парламенті округі), қазіргі депутат – Аласдайр Аллан. 2014 жылғы Шотландия тәуелсіздігі жөніндегі референдумда аймақ 86,2% дауыс беруші қатысуымен 53,42% (10 544) қарсы және 46,58% (9 195) қолдау көрсетіп, тәуелсіздікке қарсы дауыс берді. 2022 жылы «Жаңару» ақ кітабының аясында «Аралдар форумы» ұсынылды, ол Сыртқы Гебрид аралдарындағы жергілікті саясаткерлер мен тұрғындарға Шетланд, Оркней, Англси және Уайт аралдарындағы әріптестерімен бірге кеңжолақты байланыс сияқты ортақ мәселелерді шешуге және аралдық қауымдастықтарының жағдайына қатысты мәселелерді үкіметпен тікелей талқылауға мүмкіндік береді.

" Bus na Comhairle " автобусы

Bus na Comhairle ("Кеңес автобусы" деген мағынада) – Шотландияның Батыс аралдарындағы кеңеске тиесілі жергілікті автобус компаниясы. Компания Льюис аймағының Бродбей бөлігін 7 автобуспен – 6 Optare Solo және 1 ADL Enviro 200 көлігімен қамтамасыз етеді.

Кеме апаттары

Архипелаг жел мен су тасқынына ұшырайды, ал маяктар оңтүстіктегі Барра Кедтен солтүстіктегі Льюистің Бт-ке дейінгі жерлерде теңіз саяхатына көмек ретінде орналастырылған. Мұнда көптеген кемелер қаза тапқан, ал Фланнан аралдары 1900 жылдың желтоқсан айында болған түсініксіз оқиғаның орны болып табылады, онда үш маяк сақшысы із-түзсіз жоғалып кетті. Ливерпульден Монреальге бағыт алған үш мачталы иммигрант кемесі "Анни Джейн" 1853 жылдың 28 қыркүйегінде дауыл кезінде Ватерсейдің батыс жағалауындағы жартасқа шағылысты. Он минут ішінде кеме суға батып, 450 адамды ашулы теңізге лақтырды. Ауқымды жағдайға қарамастан, арал тұрғындары жолаушылар мен экипажды құтқаруға тырысты. 350 ер адам, әйел және баланың қалдықтары жағажайдың артындағы құмдарға жерленген, ал кішкентай оба мен ескерткіш осы орынды белгілейді. Льюис аралының шығыс жағалауындағы Холмнің кішкентай аңдары 1919 жылдың басында HMS Iolaire кемесінің батып кеткен жері болды, бұл 20 ғасырдағы Ұлыбритания суларындағы ең қайғылы теңіз апаттарының бірі. Барра бұғазындағы Калвей 1941 жылы SS Politician кемесі бір малталы жүкпен сонда қағылғаннан кейін Комптон Маккензидің "Whisky Galore" романына шабыт берді.

Мәдениет

Христиан дінінің Батыс аралдарында терең тамырлары бар, бірақ негізінен өткендегі кландардың әртүрлі сенімдеріне байланысты, солтүстік аралдардағы (Льюис, Харрис, Солтүстік Уист) халқы тарихи түрде пресвитериандық, ал оңтүстік аралдардағы (Бенбекула, Оңтүстік Уист, Барра) халқы негізінен католик болып келген. 2001 жылғы халық санағы кезінде халықтың 42% Шотландия шіркеуімен байланысты екенін, 13% Рим-католик шіркеуімен, ал 28% басқа христиан шіркеулерімен байланысты екенін көрсетті. Осы соңғы топтың көп бөлігі қатаң сабат күнін сақтауымен танымал Шотландияның еркін шіркеуіне жатады. 11% дінге жатпайтынын айтты. Бұл Батыс аралдарды Шотландиядағы дінге сенбеушілердің ең аз үлесіне ие аймаққа айналдырды. Льюис және Харристе шағын епископтық қауымдар да бар, ал Сыртқы Гебридтер Аргилл және Аралдар епархиясының бір бөлігі болып табылады, ол епископтық және католик дәстүрлерінде де бар. Аралдарда гэль музыкасы танымал, ал Льюис және Харрис дәстүрлі музыка қоғамы осы жанрды насихаттауда белсенді рөл атқарады. Феис Барра 1981 жылы Бара және Ватерсей аралдарында гэль тілінің, әдебиетінің, музыкасының, драма және мәдениетін дамыту мақсатымен құрылды. Екі апталық фестиваль Шотландия бойынша тағы 43 феиске шабыттандырды. Льюис құбырлы оркестрі 1904 жылы, ал Льюис және Харрис құбырлы қоғамы 1977 жылы құрылды. Оңтүстік Уист Аскерниш гольф алаңына үйірленеді. Сыртқы Гебридтердегі ең көне алаң, ол Олд Том Морриспен жобаланған. 1930 жылға дейін пайдаланылғанмен, оның бар екені 2005 жылға дейін ұмытылып, қазір Моррис жасаған бастапқы дизайнына қайта жаңартылуда.