Амистад: Құлдыққа қарсы күрес және сот айданы

Кіріспе

1997 жылы түсірілген Стивен Спилбергтің фильмі

"Амистад" – 1997 жылы түсірілген американдық тарихи драма. Фильм 1839 жылы испандық құл кемесі "Амистадта" болған оқиғаларға негізделген. Осы оқиға барысында құл саудасы үшін ұрланған менде тайпасының өкілдері Куба жағалауында өз бақылауларына кемеге ие болып, кейіннен "Вашингтон" атты АҚШ кіріс кемесімен ұсталды. Олардың ісі 1841 жылы АҚШ Жоғарғы Сотында қаралып шешілді. Фильмде Морган Фримен, Энтони Хопкинс, Мэтью Макконаги және Синке рөліндегі Джимон Хоунсу түскен. Сонымен қатар, Пит Постлетуэйт, Найджел Хоторн және сол кезде танылмаған Чиветель Эджиофор да қосалқы рөлдерде ойнады. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, бүкіл әлем бойынша 58 миллион доллардан астам табыс әкелді.

Сюжет

1839 жылы "Амистад" кемесі испан колониясы Кубаның жағалауында қара нәсілді құлдарды тасымалдап келеді. Тұтқынның бірі – Синке, экипажға қарсы көтеріліс ұйымдастырады, олардың көпшілігі қаза табады. Екі кеме жүргізуші, Педро Монтес пен Хосе Руис, кемені Африкаға қайтаруға көмектессе, аман қалуға рұқсат алады. Бірақ испандар оларды алдап, АҚШ суларына бет бұрады. АҚШ-тың кіріс кемесі "Вашингтон" кемені тоқтатады, көтерілісшілер тұтқындалады. Құлдардың тағдыры төңірегінде күрделі сот процесі басталады. АҚШ прокуроры Уильям С. Холаберд оларға қастандық және кісі өлтіру айыптарын тағады. Бірақ қылмыстық іс бойынша бұл айыптамалар қабылданбайды, өйткені оқиға АҚШ-тың теңіз шегінен тыс жерде болған. Содан кейін азаматтық іс қозғалады. Монтес пен Руис "Амистад африкалықтарын" өздерінің мүлігі деп талап етеді, ал "Вашингтон" кемесінен келген екі офицер оларды құтқарылған мүлік деп есептейді. Испания королевасы Изабелла II, 1795 жылғы келісім – Пинкни келісіміне сүйене отырып, Монтес пен Руисті қолдайды. Дипломатиялық дағдарыстың алдын алу үшін президент Мартин Ван Бюрен, мемлекеттік хатшысы Джон Форсайтқа испан тарапының талабын қолдауды бұйырады. Осы уақытта, құлдықты жоюшы Льюис Таппан және оның серігі, қара нәсілді Теодор Джоадсон (бұрынғы құл), тұтқындарға көмектесуге бел буады. Олар бұрынғы АҚШ президенті және қазіргі АҚШ өкілі Джон Куинси Адамсқа жүгінеді, бірақ ол іске араласуға ықыласты болмайды. Сондықтан олар жас және эксцентриктік адвокат Роджер Шерман Болдуинді жалдайды. Болдуин тіл білмейтіндіктен клиенттерімен тікелей сөйлесе алмайды, бірақ құлдар кубалық емес, Африкадан ұрланып, тыйым салынған Атланттық құл саудасы арқылы заңсыз тасымалданған адамдар деп күдіктенеді. Ол Джоадсонмен бірге "Амистад" кемесін қарап шығып, тұтқындар Сьерра-Леонеден ұрланып, Гаванаға жеткізілгенше португалдық құл кемесі "Текора" арқылы Атлант мұхитында тасымалданғанын дәлелдейтін құжаттарды табады. Сот судьясы таңғалып, АҚШ пен Испания үкіметтерінің ісін тоқтатып, тұтқындарды босатуға ниетті екенін білдіреді. Бұл мүмкіндіктің алдын алу үшін Ван Бюрен судьяны жас Коглинмен ауыстырады, оның басқаруға оңай болатынына сенімді. Джоадсон Адамстан кеңес сұрайды, ол сот ісін әдетте жақсы "оқиғасы" бар тарап жеңетінін айтады. Болдуин мен Джоадсон босатылған Джеймс Ковиді аудармашы ретінде жалдап, Синкеге сот алдында тікелей куәлік беруге мүмкіндік береді. Ол үйінен қалай ұрланғанын және Орталық жолдың қорқынышты жағдайларын айтады. Болдуин Корольдік теңіз күштерінің Батыс Африка эскадрильясының капитаны Фицджеральдты Синкенің куәлігін растау үшін шақырады. Ол тұтқындардың "Текора" кемесімен Ломбокодағы құл бекінісінен алынғанын болжайды. Фицджеральд тергеу кезінде Ломбоконың бар екеніне тікелей дәлел жоқ екенін мойындайды. Жағдай шиеленіскен кезде Синке кенеттен тұрып, "Бізге бостандық беріңіз!" деп талап етеді. Синкенің әсерлі сөздеріне қозғанған судья Коглин африкалықтарды босатуға және Монтес пен Руистің заңсыз құл саудасымен айыпталуын бұйырады. Оңтүстік Каролина сенаторы Джон К. Калхунның, американдық оңтүстіктің құл иеленушілерінің мүддесін қорғайтын, қысымымен Ван Бюрен істі Жоғарғы Сотқа шағымдайды. Болдуин мен Джоадсон тағы да Адамстың қабылдауына барып, Синкемен кездескеннен кейін ол Жоғарғы Сотта африкалықтарды қорғауға келіседі. Адамстың құмарлықпен айтқан сөзі сотты үкімді бекітуге және африкалықтарды босатуға көндіреді. Корольдік теңізшілер Фицджеральдтың басшылығымен Ломбокоға шабуыл жасайды және ондағы құлдар босатылады. Фицджеральд кеменің зеңбіректерімен бекіністі қиратып, Форсайтқа сарказммен толы хат жазады, ол дұрыс болғанын – құл бекінісі енді жоқ екенін хабарлайды. Ван Бюрен африкалықтарды босатуға жол бермегені үшін беделін жоғалтады және 1840 жылғы сайлауда Уильям Генри Харрисонға жеңіледі. Испания үкіметі Американдық Азамат соғысына дейін өтемақы талабын жалғастырады. Суретте Синке Африкаға оралады, бірақ Сьерра-Леонедегі азаматтық соғыс салдарынан отбасымен қайта қосыла алмайды.

The schooner La Amistad is transporting black slaves off the coast of the Spanish colony of Cuba in 1839. A captive, Cinqué, leads an uprising against the crew, most of whom are killed. Two navigators, Pedro Montes and Jose Ruiz, are spared on condition they help sail the ship to Africa. The Spaniards betray them and instead sail into U. S. waters, where the ship is stopped by the U. S. revenue cutter Washington, and the mutineers are arrested. A complicated legal battle ensues over the slaves. United States Attorney William S. Holabird brings charges of piracy and murder against them. Those charges are dismissed in a criminal case because the killings occurred outside of United States territorial waters. A civil case then follows, with the Amistad Africans being claimed as property by Montes and Ruiz, and as salvage by two officers from the Washington. The Spanish government of Queen Isabella II intervenes in support of Montes and Ruiz, under the Treaty of 1795, also known as Pinckney's Treaty. To avoid a diplomatic incident, President Martin Van Buren directs his Secretary of State John Forsyth to support the Spanish claim. Meanwhile, abolitionist Lewis Tappan and his black associate Theodore Joadson (a former slave), resolve to help the captives. They approach the brilliant lawyer, former U. S. president and serving U. S. representative John Quincy Adams, but he is reluctant to get involved. They instead hire the young and eccentric attorney Roger Sherman Baldwin. Baldwin, unable to converse directly with his clients due to the language barrier, suspects the slaves are not Cubans but Africans who have been kidnapped and transported illegally as part of the banned transatlantic slave trade. He and Joadson search La Amistad and find documents which prove the captives were kidnapped from Sierra Leone and transported across the Atlantic aboard the Portuguese slave ship Tecora before being transferred to La Amistad in Havana. The judge is impressed and signals his intention to dismiss the U. S. and Spanish governments' case and release the captives. To preclude this possibility, Van Buren replaces the judge with a younger man, Coglin, who he believes will be easier to manipulate. Joadson seeks advice from Adams, who tells him that court cases are usually won by the side with the best 'story'. Baldwin and Joadson recruit freedman James Covey as a translator, enabling Cinqué to testify directly before the court. He describes how he was kidnapped from his home, and the horrors of the Middle Passage. Baldwin calls Captain Fitzgerald of the Royal Navy's West Africa Squadron to corroborate Cinqué's testimony. He speculates that the captives were taken aboard the Tecora at the notorious slave fort Lomboko. Under cross examination, Fitzgerald admits there is no direct evidence of Lomboko's existence. As tension rises, Cinqué abruptly stands and demands, "Give us, us free!". Moved by Cinqué's emotion, Judge Coglin rules that the Africans are to be released, and that Montes and Ruiz are to be arrested and charged with illegal slave trading. Under pressure from Senator John C. Calhoun of South Carolina, who represents the slave holding interests of the American South, Van Buren appeals the case to the Supreme Court. Baldwin and Joadson visit Adams again, and after meeting Cinqué he agrees to represent the Africans before the Supreme Court. Adams' impassioned and eloquent speech convinces the court to confirm the judgement and release the Africans. Lomboko is stormed by Royal Marines under the command of Captain Fitzgerald, and the slaves held there are freed. Fitzgerald orders the ship's cannon to destroy the fortress, and dictates a sardonic letter to Forsyth saying that he was correct — the infamous slave fort does not (now) exist. Van Buren is discredited by his failure to prevent the release of the Africans, and loses the 1840 election to William Henry Harrison. The Spanish government continues to press its claim for compensation up until the American Civil War. The captions say that Cinqué returns to Africa, but is unable to reunite with his family due to civil war in Sierra Leone.

Кастинг

Джозеф Синке рөлін таңдауда Спилберг актердің әсерлі сырт келбеті, басшылыққа ие болу қабілеті және Батыс Африка тегінен болуы міндетті екенін қатаң талап етті. Актер Синке сөйлейтін менде тілінің акцентін меңгеруі де қажет болды. Куба Гудингге кіші рөл ұсынылды, бірақ ол бас тартты және кейін өкінді. Дастин Хоффманға да рөл ұсынылды, бірақ ол да бас тартты, ал Уилл Смит пен музыкант Сил рөлді алуға тырысты. Лондон, Париж және Сьерра-Леонеде ашық кастингтер өткізілгеніне қарамастан, түсірілім басталғанға дейін тоғыз апта қалғанда рөл әлі толықтырылмады. Спилберг дұрыс актерді таба алмаса, өндірісті екі жылға дейін кешіктіруге дайын болды. 150-ден астам актерді қарастырғаннан кейін, Спилберг салыстырмалы түрде беймәлім актер Джимон Хунсудың фильм сценарийінен үзіндіні оқыған видеосын көрді. Хунсу ағылшын тілінде оқып, содан кейін менде тілінде үйренгеннен кейін, Спилберг оның өнеріне қатты әсерленді және оны Синке рөліне бекітті. Хунсу бастапқыда Фриманға ұсынылған Энсин Джеймс Ковидің кішкентай рөлін алу үмітімен кастингке қатысты, бірақ рөл өзіне тым жас екенін түсінген соң Джоадсонды ойнауды жөн көрді. Чиветель Эджиофор Лондонның Корольдік ұлттық театрында Отелло рөлін ойнап жүргенде және Лондон музыка және драмалық өнер академиясының студенті болғанда Кови рөлінде кинодағы дебютін жасады. АҚШ Жоғарғы Сотының зейнеткер судьясы Гарри Блэкмун фильмде Жозеф Стори рөлінде эпизодтық түріде пайда болды. Блэкмун фильмде ойнауға мәз болды және оны "ұлтымыздың құлдықпен күресі туралы маңызды фильм" деп атады.

Өндіріс

Джимон Хоунсу Жозеф Синке рөлін ойнаған кезде менде диалектін үйренуге бар болғаны 10 күн берілді; бұл диалект пен Хоунсудың туған Бенин диалектісінің екеуі де Батыс Африкадан болғанына қарамастан, олардың арасында аз ғана ұқсастық болды. Хоунсу менде тіліндегі барлық сөздерін жаттауға күш салды, бірақ ең маңызды сахналардан басқа, кейбіреулерін дыбыстамалық түрде оқыды, себебі сол сахналардағы әрбір сөзді түсінуге тырысты. Хоунсу фильм түсірілімінде нағыз шынжырлармен байланғанын фильмнің ең қиын тұсы деп есептеді, тіпті түсірілімнің алғашқы күнінде рольден бас тартуды ойлады. Көптеген сахналар Ньюпорт, Род-Айленд қаласында түсірілді. Сот залындағы көптеген көріністер Ескі Колония Үйінде, ал түрмедегі сахналар Форт-Адамста түсірілді. Джозеф Синке мен Джон Куинси Адамс алғаш рет кездескен сахнада Хоунсу мен Хопкинс актерлері "көздерін құрғатып, бірнеше рет қайталап түсірді", ал Спилберг оларға көз жастарын ұстап тұру керектігін үнемі еске салды, себебі бұл көріністің сол сәтіне сай емес еді. Хопкинс сахна аяқталғаннан кейін жылап қалғаны хабарланды.

Музыка

"Амистад" фильміне арналған музыканы Джон Уильямс жазған. DreamWorks Records лейблы 1997 жылдың 9 желтоқсанында саундтрек альбомын шығарды.

Сыни жауап

Amistad негізінен оң пікірлер алды. Rotten Tomatoes сайтында фильмнің мақұлдау деңгейі 67 сыншының пікіріне сүйене отырып 78% құрады, ал орташа бағасы 6.9/10 болды. Оның тұжырымы: "Амистад уағыз айтуға тырыспай, маңызды оқиғаны қызықтырғыш сезімталдықпен және тартымды шеберлікпен баяндайды". Metacritic 23 сынға негізделген 100 балдық шкала бойынша 63 балды есептеді, бұл "жалпы алғанда оң пікірлерді" көрсетеді. CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша фильмге A+ мен F шкаласы бойынша орташа баға "A−" берілді. USA Today газетінің журналисі Сьюзан Влощинна көптеген сыншылардың пікірін жиынтықтап былай деді: "Спилбергтің фильмдерінің арасында Amistad – сыр, әрекетке толы триллер, сот драмасы, тіпті мәдени қақтығыстар комедиясы – алаңдататын лирикалық "Шиндлер тізімі" мен ертегідей жасанды "Көгілдір түс" арасында орналасқан". Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді: "Амистад", Спилбергтің "Шиндлер тізімі" сияқты, жақсы адамдардың жаман жүйедегі бірнеше құрбанын сақтап қалу үшін шынайы түрде жұмыс істеу әрекеттері туралы. "Шиндлер тізімі" повестік тұрғыдан жақсырақ жұмыс істейді, себебі ол қауіпті алдау туралы, ал "Амистад" миллиондаған құлдарға ешқандай жеңілдік бермейтін шындықты іздеу туралы. Нәтижесінде, фильмде Спилбергтің бұрынғы фильмдеріндегідей эмоционалдық күш жоқ, немесе менің көзімнен жас шығарған "Көгілдір түс" сияқты. "Амистадтың" ең бағалы жағы – оның африкалық кейіпкерлеріне есімдер мен бейнелер беруі, себебі фильмдерде олар көбінесе бет-әлпеті жоқ құрбандар ретінде бейнеленеді. 2014 жылы бұл фильм Ноа Берлацкийдің "The Atlantic" журналындағы ақ құтқарушылар туралы мақаласында талқыланған бірнеше фильмнің бірі болды, ол оны "салтанатты әуесқойлық" деп атады. Морган Фриман фильмге өте риза, ол былай деді: "Мен бұл фильмді жақсы көрдім. Шынымен де солай ойладым. Өлім-жойқын көріністерде сәтке ойшаланып қалдым, менің ойымша, ол тым әсерлі болды. Бірақ [Спилберг] бір мәселені көрсетуді қалады, мен оны түсіндім".

Кассалық жинақ

Фильм 1997 жылдың 10 желтоқсанында, сәрсенбі күні No. (Number) 3-орында дебют жасады. Ол АҚШ кассасында $44,229,441 табыс әкелді.

Марапаттар мен құрметтер

"Амистад" төрт номинацияда: "Үздік қосалқы актер" (Энтони Хопкинс), "Үздік түпнұсқа драмалық саз" (Джон Уильямс), "Үздік кинематография" (Януш Камински) және "Үздік костюм дизайны" (Рут Э. Картер) номинацияларында. Сыйлық категориясы Номинант(тар) Нәтижесі Академия сыйлығы Үздік қосалқы актер Энтони Хопкинс Үздік кинематография Януш Камински Үздік костюм дизайны Рут Э. Картер Үздік түпнұсқа драмалық саз Джон Уильямс Американдық кинематографистер қоғамы Кинотеатрлардағы кинематографиядағы ең үлкен жетістік Януш Камински Көркемдік режиссерлер гильдиясы Үздік өндіріс дизайны (толық метражды фильм) Рик Картер, Тони Фэннинг, Кристофер Бюриан Мохр, Уильям Джеймс Тигарден, Лорен Полицци, Джон Бергер, Пол Сонски, Николас Лунди, Хью Лэндвер Чикаго кино сыншылары қауымдастығы Үздік қосалқы актер Энтони Хопкинс Ең үміткер актер Джим Хоунсу Кино сыншылары таңдауы сыйлығы Үздік фильм Үздік қосалқы актер Энтони Хопкинс Дэвид ди Донателло сыйлығы Үздік шетелдік фильм Стивен Спилберг Директорлар гильдиясы сыйлығы Үздік режиссура – толық метражды фильм Еуропалық кино сыйлығы Әлемдік кинодағы жетістік Стеллан Скарсгард Алтын глобус сыйлығы Үздік актер – драмалық фильм Джим Хоунсу Үздік режиссер Стивен Спилберг Үздік драмалық фильм Үздік қосалқы актер – фильм Энтони Хопкинс Грэмми сыйлығы Фильм немесе теледидар үшін жазылған үздік инструменталды композиция Джон Уильямс NAACP Image Award Фильмдегі үздік актер Джим Хоунсу Үздік фильм Үздік қосалқы актер – фильм Морган Фримен Онлайн кино сыншылары қоғамы Үздік қосалқы актер Энтони Хопкинс Продюсерлер гильдиясы сыйлығы Үздік кинофильм Стивен Спилберг, Дебби Аллен, Колин Уилсон Саяси кино қоғамы сыйлығы Ашылу Сателлит сыйлығы Үздік актер – драмалық фильм Джим Хоунсу Үздік бейімделген сценарий Дэвид Францони Үздік көркемдік режиссура және өндіріс дизайны Рик Картер Үздік кинематография Януш Камински Үздік костюм дизайны Рут Э. Картер Үздік режиссер Стивен Спилберг Үздік монтаж Майкл Кан Үздік драмалық фильм Стивен Спилберг, Дебби Аллен, Колин Уилсон Үздік түпнұсқа саз Джон Уильямс Screen Actors Guild Award Үздік қосалқы рөлдегі актер Энтони Хопкинс Оңтүстік-Шығыс кино сыншылары қауымдастығы Үздік қосалқы актер.

Amistad was nominated for Academy Awards in four categories: Best Supporting Actor (Anthony Hopkins), Best Original Dramatic Score (John Williams), Best Cinematography (Janusz Kamiński), and Best Costume Design (Ruth E. Carter). Award Category Nominee(s) Result Academy Award Best Supporting Actor Anthony Hopkins Best Cinematography Janusz Kamiński Best Costume Design Ruth E. Carter Best Original Dramatic Score John Williams American Society of Cinematographers Outstanding Achievement in Cinematography in Theatrical Releases Janusz Kamiński Art Directors Guild Excellence in Production Design for a Feature Film Rick Carter ,Tony Fanning, Christopher Burian Mohr, William James Teegarden Lauren Polizzi, John Berger, Paul Sonski Nicholas Lundy, Hugh Landwehr Chicago Film Critics Association Best Supporting Actor Anthony Hopkins Most Promising Actor Djimon Hounsou Critics' Choice Movie Award Best Film Best Supporting Actor Anthony Hopkins David di Donatello Best Foreign Film Steven Spielberg Directors Guild of America Award Outstanding Directing – Feature Film European Film Awards Achievement in World Cinema Stellan Skarsgård Golden Globe Award Best Actor – Motion Picture Drama Djimon Hounsou Best Director Steven Spielberg Best Motion Picture – Drama Best Supporting Actor – Motion Picture Anthony Hopkins Grammy Award Best Instrumental Composition Written for a Motion Picture or for Television John Williams NAACP Image Award Outstanding Actor in a Motion Picture Djimon Hounsou Outstanding Motion Picture Outstanding Supporting Actor in a Motion Picture Morgan Freeman Online Film Critics Society Best Supporting Actor Anthony Hopkins Producers Guild of America Award Best Theatrical Motion Picture Steven Spielberg, Debbie Allen, Colin Wilson Political Film Society Awards Exposé Satellite Award Best Actor – Motion Picture Drama Djimon Hounsou Best Adapted Screenplay David Franzoni Best Art Direction and Production Design Rick Carter Best Cinematography Janusz Kamiński Best Costume Design Ruth E. Carter Best Director Steven Spielberg Best Editing Michael Kahn Best Film – Drama Steven Spielberg, Debbie Allen, Colin Wilson Best Original Score John Williams Screen Actors Guild Award Outstanding Performance by a Male Actor in a Supporting Role Anthony Hopkins Southeastern Film Critics Association Best Supporting Actor

Басқа да мәдени маңызы бар

АҚШ Мемлекеттік департаменті мен Кубалық өнер және кино индустриясы институты (ICAIC) 1998 жылы Америка Құрама Штаттары мен Кубадағы нәсілдік күрес тарихына негізделген "мәдени дипломатияны" күшейту мақсатында "Амистад" фильмін көрсету үшін бірлесіп жұмыс істеді.