Кіріспе

Ирвин Котлер (1940 жылғы 8 мамыр) – канадалық зейнеткер саясаткер, 1999 жылдан 2015 жылға дейін Маунт-Рояль округінен парламент депутаты болды. 2003 жылдан бастап 2006 жылғы федералды сайлаудағы жеңілістен кейін Пол Мартиннің либералдық үкіметі биліктен тайғанша Канаданың Әділет министрі және Бас прокуроры қызметін атқарды. Ол алғаш рет 1999 жылғы қарашада өткен қосымша сайлауда Канада Төменгі палатасына сайланды, дауыс беруге келгендердің 92 пайызы оған дауыс берді.

Ерте өмір және білім

Адвокат ұлы Котлер Квебек провинциясының Монреаль қаласында еврей отбасында дүниеге келген. Бала кезінде Котлердің әкесі оны 1946 жылы Делормиер стадионына алып барды, онда олар Джеки Робинсонды алаңда көрді. Котлер бұл сәт оның азаматтық құқықтар мен бостандықтарына деген қызығушылығын оятқанын айтты, себебі ол әкесімен нәсілшілдікке қарсы пікір алмасты. Котлер 1961 жылы бакалавр (B.A.) және 1964 жылы құқық бакалавры (BCL) дәрежелерін Макгилл университетінде алып, «Макгилл құқық журналының» редакторы болды. Содан кейін ол Йель құқық мектебін LL.M. дәрежесімен бітірді.

Академия

Қысқа мерзім ішінде ол 1968 жылдан 1972 жылға дейін федералды Әділет министрі Джон Тернер үшін сөз жазушы болып жұмыс істеді.

Әділет министрі

2003 жылғы 12 желтоқсанда премьер-министр Пол Мартин оны Канаданың Әділет министрі және Бас прокуроры лауазымына тағайындады. Ол Канаданың Жоғарғы сотына екі әйелді тағайындауды ұсынды: Луиза Шаррон және Розали Абелла, Канада Жоғарғы сотының алғашқы еврей әйел судьясы. Әділет министрі ретінде Котлер Канаданың тұңғыш Ұлттық расизмге қарсы әділеттік бастамасын ұсынды, бұл үкіметтің Ұлттық расизмге қарсы іс-қимыл жоспарымен бірге жүргізілді. Оған Канаданың аборигендермен қарым-қатынасты жақсарту міндеті жүктелді және "жеті R" деп белгілі болған саясатты іске асырды: мойындау, құрметтеу, түзету, өкілдік, жауап беру, келісу және қарым-қатынас. 2005 жылдың басында Котлер Канаданың 2001 жылғы Терроризмге қарсы заңына Сенаттың қарауына араласты, бұл заң жобасының 145-бабымен талап етілді. 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін қабылданған бұл заң кейбір адам құқықтары ұйымдары мен қорғаушы адвокаттар тарапынан қауіпсіздік пен бостандық арасындағы негізсіз айырбас ретінде сынға алынды. Сенат комитеті алдында сөйлеген сөзінде Котлер бұл алаңдаушылықтарды жоққа шығарып, "қауіпсіздікті қорғау мен адам құқықтарын қорғауда ешқандай қайшылық жоқ" деді.

Либералды партия

2006 жылдың 22 ақпанында Либералдық партия 39-шы Канада Парламентінің оппозициялық көлеңке кабинетінде Котлерді қоғамдық қауіпсіздік және төтенше жағдайларға дайындық жөніндегі сыншы етіп тағайындады. 2007 жылдың 18 қаңтарында Котлер жаңадан сайланған лидер Стефан Дионның адам құқықтары жөніндегі сыншысы болып тағайындалды. Котлер 2008 жылғы сайлауда Квебек провинциясының Маунт-Рояль сайлау округін өкілдік ету үшін 55% дауыспен қайта сайланды. 2009 жылдың қаңтар айында Котлер Майкл Игнатьев басшылығымен Либералдық партияның адам құқықтары және халықаралық әділеттілік жөніндегі арнайы кеңесшісі, сосын адам құқықтары жөніндегі сыншы болып тағайындалды. Ол 2011 жылғы сайлауда бұрынғы қалалық кеңес мүшесі Саули Зайделдің күшті қарсылығын жеңіп қайта сайланды. Зайдел ұзақ жылдар бойы Либералдық партияны қолдаған, бірақ консерваторлардың тізімінен түскен кандидат еді және ол бар болғаны 2500 дауысқа ұтылды. Бұл 1940 жылдан бері Либералдық партияға Маунт-Рояль округінде төнген үшінші күшті сын-қатер болды, ал 1993 жылдан бері Монреальде орталық-оңшыл партияның жеңіске жақындаған ең жақсы мүмкіндігі еді. 2011 жылдың мамыр айында Котлер уақытша Либералдық партия лидері Боб Реймен әділет және адам құқықтары жөніндегі сыншы деп тағайындалды. Сондай-ақ, Котлер Ирандағы адам құқықтары жөніндегі парламентаралық топтың, Сергей Магнитский үшін әділеттілік жөніндегі парламентаралық топтың және барлық партиялық «Дарфурды құтқару» коалициясының төрағасы болды. 2013 жылы Котлер Нельсон Манделаның жерлеу рәсіміне Канаданың Либералдық партиясынан қатысу үшін таңдалды, себебі ол Манделамен апартеидке қарсы күресте жұмыс істегендігі үшін құрмет көрсетілді. Партия лидері Джастин Трюдо оған өз орнын берді. 2014 жылдың 5 ақпанында Котлер 42-ші Канада Федералды сайлауына қатыспайтынын жариялады. Ол «қоғамдағы маңызды мәселелер бойынша лекция оқып, жазып, адам құқықтары мен халықаралық әділеттілікті ілгерілететінін және саяси тұтқындардың мүддесін қорғайтынын» айтты. Котлер Ресей президенті Владимир Путиннің 2014 жылдың наурыз айында енгізген қарсы санкцияларының салдарынан Ресейге сапар шешуіне тыйым салынған он үш канадалықтың бірі болды. Ол өзінің ресми Twitter парақшасында: «Мен Ресейден сапар шешуіме тыйым салуды намыс белгісі деп қабылдаймын, емес, шеттету белгісі деп емес» деді. Котлер адам құқықтары мен демократия жөніндегі Женева саммитінде бірнеше рет сөз сөйледі.

Яһуди және Израиль белсенділігі

Котлер – Канадалық еврей конгресінің бұрынғы президенті, MEMRI кеңесшілер кеңесінің мүшесі, Халықаралық Рауль Валленберг қорының құрметті мүшесі, Genesis Prize Foundation кеңесші кеңесінің мүшесі және Израильдің сыртқы қатынастар жөніндегі кеңесінің мүшесі. Антисемитизмді зерттеген Котлер оны алты санатқа бөліп, «жаңа анти-иудейшілікті» сипаттайтын яһудилерге қарсы кемсітудің он үш белгісін анықтады. 1986 жылы ол нацистік соғыс қылмыскерлерін тергеу жөніндегі Deschênes комиссиясында Канадалық еврей конгресінің бас кеңесшісі болып тағайындалды. Котлер халықаралық заңгерлер тобымен бірге Иран президенті Ахмадинежадты БҰҰ хартасы мен Геноцид конвенциясы бойынша геноцидке қоқан-қастер ету үшін соттау үшін жұмыс істеді, Иран үкіметі нацистік партия сияқты анти-иудей риторикасын қолданғанын айтты. Котлер «Жалға алуға жауапкершілік коалициясы» деп аталған комиссияны басқарды, ол 2009 жылы «Геноцидтік және ядролық Иранның қаупі: алдын алуға жауапкершілік туралы өтініш» атты өтінішхат жариялады. Өтінішхатқа БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі бұрынғы жоғарғы комиссары Луиза Арбур, Швецияның бұрынғы вице-премьер-министрі Пер Ахлмарк және тарихшы Йегуда Бауэр қол қойды. Котлер United Against Nuclear Iran және Counter Extremism Project кеңесші кеңесінің мүшесі. 2012 жылы Котлер Канаданың сыртқы істер министрі Джон Бэрдке Біріккен Ұлттар Ұйымының мәжілісінде Палестина мемлекетін танудан бас тарту туралы кеңес берді. Екеуі 1960-шы жылдары Йель университетінде танысқан. 2016 жылы Ирвин Котлер «Ешқашан қайталамау» декларациясын жазды, оған әділет министрлері, парламентарийлер, заңгерлер және Халықаралық қылмыстық соттың бұрынғы прокуроры Луис Морено Окампо қол қойды. Котлер палестиналықтарға қарсы көзқарас танытқаны үшін сынға ұшырады, бірақ ол бұл сипаттаманы жоққа шығарып, екі мемлекеттік шешімді қолдайтынын айтты және Палестина ұлттық басшылығын сынға алды, «өкінішке орай, палестиналық басшылық мүмкіндікті пайдалану мүмкіндігін жіберіп алмады» деді. Сондай-ақ, «Израиль [Газада] азаматтарға зиян келтіруді азайтуға тырысады, жапырақшалар, хабарламалар және телефон арқылы азаматтарды нысанаға алынған аудандардан эвакуациялауға шақырып, гуманитарлық аймақтар мен дәліздер құрып, гуманитарлық көмек көрсетуді жеңілдетеді».

Тұтқындардың өкілдігі

Котлер еврей белсенділігі үшін совет ГУЛАГында қамалған Натан Шаранский ісі арқылы танымал тұтқындарды қорғауға кірісті. 1977 жылы Шаранскийдің әйелі Израильде кездескен кезде Котлерден Натанды өкілдік етуін сұрады. Котлердің сөзіне қарағанда, бұл іс оған "[халық пікірін жұмылдыру өте маңызды екенін]" үйретті және "[саяси тұтқындарды босатудың шешуші нүктесі істің әділетсіздігінде емес, тұтқынды босату олардың өзіне пайдалы екенін түсіндіруде, себебі бұл оларға шығынға айналады]". Котлердің тұтқындалғаны немесе Манделаны қандай да бір жолмен қорғағаны туралы мәлімдемеге Нельсон Мандела қоры және Оңтүстік Африканың екі көрнекті заңгері, соның ішінде Манделаның заңгерлер тобының соңғы тірі мүшесі қарсы шықты. Котлер Латын Америкасындағы Жакобо Тиммерман, Азиядағы Мухтар Пакпахан сияқты басқа да түрмеде отырған адамдарды қорғады. Египет үкіметі тұтқындаған египеттік демократиялық белсенді Саад Эддин Ибрагимді Котлер өкілдік етіп, 2003 жылы ақтады. Ол Маер Арардың түрмеде отырған кезеңінде оның заң кеңесшісі болды және қоғамдық тергеу талабын қолдады. Ол палестиналықтар мен израильдіктерді өз үкіметтеріне қарсы қорғады және Израиль мен Египет арасындағы Кемп-Дэвид бейбіт келісіміне шағын үлес қосты. Венесуэлалық оппозициялық саясаткер Леопольдо Лопес 2015 жылы Котлерді өзінің қорғау командасында адвокат ретінде таңдады. 2017 жылы Котлер Америка мемлекеттері ұйымының бас хатшысы Луис Алмагро тағайындаған тәуелсіз халықаралық сарапшылар тобына қосылуға шақырылды, олардың міндеті – Венесуэлада адамзатқа қарсы қылмыстар жасалғанына күдік тудыратын дәлелдер бар-жоғын анықтау.

Жеке өмір

Котлердің әйелі Ариэла (туған есімі Зееви) Иерусалимде туған. 1967-1979 жылдары Израиль Кнессетінің Ликуд партиясының мүшелеріне заңнамалық көмекші болып жұмыс істеді. Олар 1977 жылы Кнессет мүшелерімен түскі ас кезінде танысты. Котлерден Мысыр президенті Анвар Садаттан Израиль премьер-министрі Менахим Бегинге бейбіт келіссөздер туралы ұсыныстарды қамтитын хат жеткізу сұрады. Сондай-ақ ол Заң факультетінің бітіру салтанатында сөз сөйледі. 2022 жылы «Бірінші тұрған: Ирвин Котлердің істері мен себептері» атты деректі фильмінде оның өмірі көрсетілді. 2023 жылы Израиль президенті Исаак Герцог оған Израильдің Құрмет медалін табыс етті. 2023 жылы ол Lantos адам құқықтары сыйлығымен де марапатталды.