Кіріспе

Ланцелот дю Лак – 1974 жылы түсірілген француздық фантастикалық драмалық фильм, сценарийін Роберт Брессон жазып, режиссерлік еткен. Ол Ланселот пен Гвиневраның махаббатының тарихын қайта баяндайды, Камелот пен Дөңгелек үстелдің құлауын көрсетеді. Фильм Артурий аңызы мен ортағасырлық романстарға, әсіресе Ланселоттың Грааль циклына және Кретиан де Тройестің еңбектеріне негізделген. Брессонның кейінгі фильмдеріндей, актерлік құрамында жаңа актерлер көп болды, олардың көпшілігі басқа фильмдерде түспеген. Брессонның режиссерлік шешімі актерлердің ойынында эмоцияның жоқтығын қажет етті және Грааль аңызының фантастикалық элементтерін азайтты немесе толығымен жойды. Фильмнің көп бөлігі ортағасырлық "романтика" стилінде бейнеленгенімен, кадрларда зорлық-зомбылық көріністері де бар.

Сюжет

Артур патша 100 салт аттыны Киелі Гральді табуға жіберді. Артур миссияның сәтсіз аяқталғанын және жорық барысында 70 салт аттының қаза тапқанын естігенде, қатты күйзелді. Оралғандардың арасында королева Гвиневраның жақыны Ланселот та болды. Ол серіктерінің өліміне қайғырып, парызы мен королеваға деген махаббатының арасында қиналып жүрді. Ол бұл қарым-қатынасты аяқтағысы келді, бірақ Гвиневра қарсылық танытты. Оның айтуынша, жаулардың қолынан қаза тапқандардың орнына, Гральді іздеуге жіберілген салт аттылар бір-біріне шабуыл жасаған, ал олардың арасында Ланселот басты рөлде болған. Жағдайды одан да қиындатқан нәрсе – Камелоттың көптеген салт аттылары Ланселотты күдікпен қарады немесе тіпті жек көреді, оны Дөңгелек үстелдегі сүйікті деп есептейді. Бірақ Гауэйн мен Лайонель оның ең жақын достары болды. Гвиневраға деген махаббатына толы Ланселот алдағы турнирден бас тартып, королевамен жасырын кездесуге ниеттенді. Гауэйн оны көндіруге тырысты, бірақ сәтті болмады. Турнирге бет алғанда Мордред (бұрын Ланселот пен Гвиневраның құпия кездесу орнын тауып, королеваның шарфын көріп, Ланселоттың турнирден қашу себебі королева екеніне күдіктенген) патшаны осы жайттан хабардар етуге тырысты, бірақ оның әрекеті сәтсіз аяқталды. Кейін турнир кезінде ақ қалқанды белгісіз салт атты бірінен кейін бірін жеңіп шықты. Гауэйн мен Артур оның атын және атқа отыруын танып, оның Ланселот екенін түсінді. Ланселот тағы да көп салт аттыларды, соның ішінде Мордредті жеңіп, орнынан қозғалды. Кетіп бара жатқанда, ол теңселіп құлады, жараланғаны анық көрінді. Кейін Гауэйнге Гвиневра Ланселоттың "жоғалып кеткенін" және ақ қалқанды салт атты оның өзі бола алмайтынын айтты. Лионель (бұрын ақ қалқанды салт аттыны жарақаттаған) Ланселоттың абыройын қорғауға тырысты, бірақ Гауэйн оны тоқтатып, Ланселотты іздеуге аттыларды жіберді, бірақ нәтижесіз болды. Содан кейін Ланселот қайтыс болды деп есептелді. Кейін Гауэйн королеваны оның құпия кездесу орнында іздеді, бірақ Гвиневра Ланселотқа деген махаббатына беріліп, кетуден бас тартты. Гауэйн кетеді, сол кезде Артур патша, соның ішінде патшаға хабарлаған Мордредпен бірге оны қарсы алады. Патша дереу Гвиневраны Ланселотпен бірге өткен кездесулері болған мұнараға қамап қояды. Кейін Ланселоттың жасырынғандығы және Ескалотқа барып, қартайған шаруаның күтімінде болғаны белгілі болды. Ланселотқа адал Лионель мен салт аттылардың көмегімен ол екі салт аттыны (олардың бірі Гауэйннің інісі Агравен) өлтіріп, королеваны босатады. Артур бірден ғашықтар паналаған қамалға қарсы жорық бастайды. Соның салдарынан көптеген жандар қаза тапты, олардың арасында Гауэйн де болды. Осы қайғылы жағдайға және інісінің өліміне қарамастан, ол бұрынғы досына реніш білдірмейді және Артурмен бірге Гвиневраны құтқаруға тырысқанмен, сәттілікке ие болған Ланселот екеніне сенеді. Содан кейін ол жараларынан көз жұмады. Гвиневра, махаббаттары үшін төгілген қанға өкініп, Ланселотты оны Артурға қайтаруға мәжбүрлейді, ол оны ойсырап орындайды. Кейін ол Мордредтің сатқындығын біледі. Ланселот дереу Артурдың жағына шығып, Мордредке қарсы аттанады. Камлан шайқасы қанды соғысқа айналады, онда ешкім аман қалмайды, соның ішінде Артур патша мен Мордред те. Соңғы демде Ланселот шайқас даласында теңселіп құлайды. Гвиневраның есімін сүбіре жұлдыз, ол көз жұмар алдында аспанда биікке самғайтын сұңқарды көреді.

Өндіріс

Фильм 1973 жылдың маусым айының соңынан қыркүйек айының басына дейін Ноирмутье-ан-Иль аралында түсірілді. Ол 1,66:1 экран қатынамындағы 35 мм түсті пленкаға түсірілді.

Шығару

Фильм 1974 жылдың мамыр айында Канн кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді, одан кейін 1974 жылдың 26 қыркүйегінде Францияда кең экранға шықты. Оның әлемдік телепремьерасы 1974 жылдың 4 мамырында Батыс Германияда өтті.

Қабылдау

Фильм сыншылар тарапынан жақсы қабылданды, қазіргі уақытта Rotten Tomatoes сайтында 16 рецензия негізінде 95% «жаңа» рейтингке ие. 2002 жылғы Sight & Sound журналының барлық уақыттардағы ең ұлы фильмдерге арналған сауалнамасында Майкл Ханеке осы фильмді екінші орынға қойған. Фильм 1974 жылғы Канн кинофестивалінде FIPRESCI жүлдесін жеңіп алды. Дэвид Лоуэри осы фильмді «Жасыл рыцарь» фильмінің шабыт көзінің бірі деп атайды, ол «Сэр Гауэйн және Жасыл рыцарь» атты Артур аңызының бейімделуі болып табылады.