Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әдеттегі халықаралық теңіз құқығы – құқықтық ұғым
Customary international maritime law
the legal concept
Теңіз бостандығы – теңіз құқығының қағидасы. Ол мұхиттарда қатынас жасау еркіндігіне баса назар аударады. Сондай-ақ, ол судағы соғыстарды да жоламайды. Бұл еркіндік тек қажетті халықаралық келісім арқылы ғана бұзылуы мүмкін. Бұл қағида Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ президенті Вудро Вильсон ұсынған он төрт тармақтың бірі болды. Конгреске сөйлеген сөзінде президент былай деді:
Freedom of the seas is a principle in the law of the sea. It stresses freedom to navigate the oceans. It also disapproves of war fought in water. The freedom is to be breached only in a necessary international agreement. This principle was one of U. S. President Woodrow Wilson's Fourteen Points proposed during the First World War. In his speech to the Congress, the president said:
«Бейбіт және соғыс кезінде де, аумақтық сулардан тыс теңіздерде кеме қатынасының абсолюттік еркіндігі, халықаралық келісімдерді орындау үшін халықаралық шаралар арқылы теңіздер толығымен немесе ішінара жабылмаса». Америка Құрама Штаттарының одақтастары Ұлыбритания мен Франция бұл ұсынысқа қарсы болды, себебі Ұлыбритания сол кезде де қуатты теңіз күшіне ие болды. Вильсонның басқа ұсыныстары сияқты, теңіз бостандығы да неміс үкіметі тарапынан қабылданбады. Бүгінде «теңіз бостандығы» ұғымын Біріккен Ұлттар Ұйымының Теңіз құқығы жөніндегі конвенциясының 87-бабының 1-тармағында табуға болады, онда былай делінген: «Ашық теңіздер барлық мемлекеттерге, жағалаудағы немесе құрлықтағы мемлекеттерге де ашық». 87-бабының 1-тармағының (а) – (f) тармақтарында қатынас жасау, әуеден ұшу, су асты кабельдерін төсеу, жасанды аралдар салу, балық аулау және ғылыми зерттеулерді қамтитын, толық емес тізім келтірілген.
Absolute freedom of navigation upon the seas, outside territorial waters, alike in peace and in war, except as the seas may be closed in whole or in part by international action for the enforcement of international covenants. The United States' allies Britain and France were opposed to this point, as the United Kingdom was also a considerable naval power at the time. As with Wilson's other points, freedom of the seas was rejected by the German government. Today, the concept of "freedom of the seas" can be found in the United Nations Convention on the Law of the Sea under Article 87(1) which states: "the high seas are open to all states, whether coastal or land locked". Article 87(1) (a) to (f) gives a non exhaustive list of freedoms including navigation, overflight, the laying of submarine cables, building artificial islands, fishing and scientific research.
Тарихи негіздер
XV ғасырдың соңынан бастап XVII ғасырға дейін әртүрлі мемлекеттер теңіздің бір бөлігіне құқық таластырды. 1609 жылы голландиялық заңгер және философ Гюго Гроций теңіздер мен мұхиттарға қатысты халықаралық құқықтық ілімнің негізі саналатын «Mare Liberum» (латын тілінен аударғанда – «теңіздердің бостандығы») атты еңбекті жазды. Гроттың «теңіз бостандығы» тұжырымы Гроттың идеялары мен Джон Селден арасындағы бір ғасырлық пікірталас барысында ғана қабылданды. Грот теңіз бостандығы қағидасын алғаш ұсынған деп есептелсе де, Үнді мұхиты мен Азияның басқа да теңіздеріндегі елдер Грот 1604 жылы «De Jure Praedae» («Жемқорлық туралы заң») атты еңбегін жазғанға дейін еркін теңізде жүзу құқығын мойындаған. Ал бұрын, XVI ғасырда, испан теологы Франсиско де Витория халықаралық құқық (jus gentium) қағидалары негізінде теңіздердің бостандығы туралы идеяны қарапайым түрінде ұсынған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде мемлекеттер өздерінің жағалауларындағы көптеген ресурстар мен су кеңістіктерін кеңейтіп, иеленуге кірісті. 1950 жылдардың соңы мен 1970 жылдары төрт халықаралық келісімге қол қойылды, бірақ 1982 жылға дейін, Біріккен Ұлттар Ұйымының Теңіз құқығы жөніндегі конвенциясы қабылданғанға дейін мәселелер елдер арасында шешілмеді. БҰҰ Теңіз құқығы жөніндегі конвенциясы (ЮНКЛОС) – мемлекеттердің құқықтары мен міндеттерін, сондай-ақ әлемдік мұхитты пайдалануын, сауданы, қоршаған ортаны және теңіз және ашық теңіз ресурстарын басқару ережелерін қамтитын теңіз құқығы туралы келісім. ЮНКЛОС 1950 жылдардың соңы мен 1970 жылдары жасалған төрт халықаралық келісімнің орнын басты. 2013 жылғы мәлімет бойынша, 165 ел және Еуропалық Одақ конвенцияға қосылған.
Between the end of the 15th century up until the 17th century various powers claimed sovereignty over parts of the sea. In 1609, Dutch jurist and philosopher Hugo Grotius wrote what is considered the foundation of international legal doctrine regarding the seas and oceans – Mare Liberum, a Latin title that translates to "freedom of the seas". The Grotian concept of "freedom of the sea" was only accepted after a century long debate between Grotius' ideas and John Seldens. While it is generally assumed that Grotius first propounded the principle of freedom of the seas, countries in the Indian Ocean and other Asian seas accepted the right of unobstructed navigation long before Grotius wrote his De Jure Praedae (On the Law of Spoils) in the year of 1604. Previously, in the 16th century, Spanish theologian Francisco de Vitoria postulated the idea of freedom of the seas in a more rudimentary fashion under the principles of jus gentium. During World War II, nations started to expand and claim many resources and water territories all over their surrounding coasts. There were four international treaties meticulously drafted in the late 1950s and onto the 1970s, but the issues were not resolved between nations until 1982 when the United Nations Convention on the Law of the Sea was introduced. UNCLOS is a Law of the Sea treaty: an agreement of rights and responsibilities of nations and their use of the world's ocean with guidelines of trade, environment, and the management of marine and open seas resources. UNCLOS replaced the four international treaties drafted in the late 1950s through 1970s. As of 2013, 165 countries and the European Union have joined the convention.
Ашық теңіз және тіркеу
Халықаралық құқық бойынша, конвенцияның 92-бабында кемелердің тек бір мемлекеттің туымен жүзуі және халықаралық шарттарда немесе осы конвенцияда нақты көзделген ерекше жағдайларды қоспағанда, ашық теңізде оның айрықша юрисдикциясына бағынуы тиіс; алайда, кеме белгілі бір қылмыстық әрекеттерге, мысалы, қабақ ұруға қатысқан жағдайда, кез келген мемлекет жалпы юрисдикция принципі бойынша юрисдикцияны жүзеге асыра алады. Ашық теңіз – теңіздің аумақтық теңіз немесе ішкі сулар, сондай-ақ аумақтық сулар мен эксклюзивті экономикалық аймақтарға жатпайтын кез келген бөлігі ретінде анықталған. 1982 жылғы конвенцияның 88-бабында ашық теңіздің тек бейбіт мақсаттарда пайдаланылуы қажет екені айтылған. Көптеген елдер ашық теңізде әскери оқулар мен конвенциялық және ядролық қару-жарақтарды сынақтан өткізеді. Кемелерге дұрыс жаза тағайындау үшін, меншік құқығын растау мақсатында оларды бір елде тіркеу қажет. Кеме иелері кейде Панама, Бермуд аралдары, Италия, Мальта және Нидерланды сияқты елдерді таңдап, тіркеу ақысын төмендетуге тырысады. Cruise Lines International Association мәліметінше, АҚШ порттарына зақым келген коммерциялық кемелердің 90%-ы шетелдік тулармен жүзеді. Бақылау мен реттеудің төмен деңгейімен байланысты төмен тіркеу құнына байланысты, көптеген кемелер мен танкерлер басқа елдерде тіркелген, бірақ олардың көпшілігі (әсіресе Жапония мен Грекия) басқа елдердегі жеке тұлғаларға немесе компанияларға тиесілі, бұл «ыңғайлы ту» жүйесі деп аталады. Кемені Панамада тіркеу, оның кеме иесінің елінің емес, Панаманың теңіз заңдарымен басқарылатынын білдіреді. Кеме иелері мұны Панамада салығының төмендігі және көптеген елдерге қарағанда еңбек және қауіпсіздік ережелерінің азырақ болуына байланысты жасайды. Осылайша, кеме иелері өз қызметкерлерін қауіпсіз емес жағдайда ұзақ уақыт жұмыс істеуге мәжбүрлеп, пайдасын арттыра алады. Либерия, Кипр және Багам аралдары сияқты басқа елдер де ыңғайлы ту ұсынады, бірақ Панамада осы схема бойынша тіркелген кемелердің саны ең көп. АҚШ-та тіркелген кемелердің құны жоғарырақ болады, ал қызметкерлердің жалақысы одан да жоғары. 1920 жылғы Merchant Marine Act, сондай-ақ Джонс заңы (46 USC § 883) – АҚШ-тағы жағалау саудасын реттейтін және осы саудамен заңды түрде айналыса алатын кемелерді және олардың жұмыс істеу ережелерін анықтайтын теңіз заңы. Бұл заң АҚШ азаматтарының және АҚШ порттарында және кемелерінде жұмыс істейтін адамдардың жұмыс орындарын қорғау мақсатында қабылданған. Әлемдегі көптеген кемелер әртүрлі тулармен жүзіп, әлемнің әртүрлі бөліктерінен келген, АҚШ-қа қарағанда жалақысы төмен экипаждарға ие. Джонс заңы американдықтардың жұмыс орындарын қорғайды және жолаушыларды жағалау бойымен тасымалдауды шектейді. 46 USC § 12108 АҚШ суларында балықты коммерциялық аулау немесе тасымалдау үшін шетелдік кемелерді пайдалануды қосымша шектейді.
According to international law, Article 92 of the convention which describes ships shall sail under the flag of one state only and, save in exceptional cases expressly provided for in international treaties or in this convention, shall be subject to its exclusive jurisdiction on the high seas; however, when a ship is involved in certain criminal acts, such as piracy, any nation can exercise jurisdiction under the doctrine of universal jurisdiction. High seas were defined as any part of the sea that was not either territorial sea or internal waters, territorial waters and exclusive economic zones. Article 88 of the 1982 Convention states that the high seas shall be reserved for peaceful purposes. Many countries engage in military maneuvers and the testing of conventional weapons and nuclear weapons on the high seas. In order to deliver the right punishment to the right person or state, ships must be registered to a country to show proof of ownership. The owner of the vessel sometimes prefers to pay the lower registration fees by picking countries such as Panama, Bermuda, Italy, Malta and the Netherlands. According to Cruise Lines International Association, 90% of commercial vessels calling on U. S. ports fly foreign flags. To avoid the high cost with more rules and regulations, ships and tankers sometime prefer lower cost registration with a lower standard of inspection and regulation by picking a country that exercises less control over their registered ships, though many ships are owned by individuals or companies in another country (most commonly Japan and Greece) under a system called "flag of convenience". Registering a ship in Panama means that the ship is governed by the maritime rules of Panama rather than the ship owner's country. Ship owners do this because Panama has low taxes and fewer labor and safety regulations than most other countries. Ship owners can make their staff work longer hours in less safe environments, and therefore maximize their profits. Other countries, including Liberia, Cyprus and the Bahamas also offer flags of convenience, but Panama has the most ships registered under the scheme. Ships registered with the US will cost more, and the employee wages will be even higher. The Merchant Marine Act of 1920, also known as the Jones Act (46 USC § 883) is a maritime law that controls coastal trade within the United States and determines which ships may lawfully engage in that trade and the rules under which they must operate. The act is in place to protect jobs for US citizens and its people working at U. S. ports, and on U. S. vessels. Many vessels around the globe sail under many different flags, and have different crews from different parts of the world where the pay rate is much lower than the U. S. The Jones Act protects the Americans' jobs and restricts coastwise transportation of passengers. 46 USC § 12108 additionally restricts the use of foreign vessels to commercially catch or transport fish in U. S. waters.