Кіріспе

Додо (; 2 сәуір 1614 – 29 сәуір 1649), ресми түрде Ю патшайымы (Принц Ю) деп танылған, маньчжу ханзадасы және ерте Цинь әулетінің әскери генералы.

Отбасылық негіздер

Додо Маньчжу Айсин Гиоро руында, кейінгі Цзинь әулетінің негізін қалаушы Нурхачидің 15-ші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның анасы – Нурхачидің басты әйелі Абахай ханым, ол Додоның толыққанды ағалары Ажиге мен Доргонды да өмірге әкелді.

Хонг Тайджи билігі

1620 жылы Додоға ежен атағы берілді. Ол 13 жасында бейль болып, Plain White Banner-ді басқарды және Ритуалдар мен Соғыс министрліктерінде істерді басқара бастады. 1628 жылы Додо Хун Тайджиге Моңғолияның Чахар елін жаулап алуға еріп, көрсеткен ерлігі үшін eerkechuhuer (額爾克楚虎爾) атағын алды. Келесі жылы ол Хун Тайджиге еріп Мин әулетін жаулап алды, Ұлы Қытай қабырғасын өтіп, Мин астанасы Пекинге жақындады. 1631 жылы Додо Далинхеде Мин әскерін қоршауға қатысты. Шайқас барысында аттан құлап, Жинчжоу қаласы маңында өлімге жуық болды. Келесі жылы ол Чахар хандығының Лигдан ханына қарсы жорыққа қатысты. 1635 жылы Далинхе шайқасында алғаш рет бас қолбасшы болып тағайындалды. 1636 жылы Додо "Бірінші дәрежелі Ю ханзадасы" атағымен циньванққа көтерілді. Ол Хун Тайджиге Кореяның Жосон әулетіне қарсы жорықта ілесіп, Наньхан тауында жауды жеңді. Екі жылдан кейін ол әскерімен бірге жезөкшелерді алып келгені үшін екі дәрежеге төмендетілді. 1641 жылы Додо Сонгжин шайқасына қатысып, Цин әскерін басқарды. Ол соңғы шайқаста Сон тауындағы жаудың қалдықтарын талқандау үшін жасалған шабуылға жетекшілік етті, Хооге әскерімен бірігіп Сон тауын қоршады және Мин генералы Хонг Ченчжоуды тұтқынға алды. Осы жетістігі үшін ол бір дәрежеге көтеріліп, юньванқ атанды.

Шуньцзи императорының билігі

1644 жылы Додо Мин әскері үшін Шанхай асуын ашқаннан кейін Мин империясының аумағына енді. Олар Шанхай асуында Ли Цзиченгтің басшылығымен көтерілісші күштерді жеңіп, Мин астанасы Пекин қаласын басып алды. Содан кейін Додо циньван дәрежесіне қайта ие болды және «Елді бейбіттендіретін ұлы генерал» (定國大將軍) атағымен марапатталды. Конг Юде мен Гэн Чжунминмен бірге Додо маньчжу және хань әскерлерінен құралған 200 мыңдық армияны басқарып, Ли Цзиченгтің көтерілісші әскерінің қалдықтарына шабуыл жасады. Жауды Хэнань провинциясынан Шэньсиге дейін жеңіп, ығыстырып шығарды. 1645 жылдың бірінші айында Додо Тонг асуы мен Сиань қалаларын жаулап алды, ал екінші айда Оңтүстік Мин әулетіне (құлаған Мин әулетінің қалдықтары) шабуыл жасады. Төртінші айда Додо Янчжоу қаласын басып алып, оны қорғаған Ши Кэфа атты шенеунікті өлімге кестірді, сосын Янчжоуда қырғын жасауға бұйрық берді. Келесі айда Додоның әскері Янцзы өзенін кесіп өтіп, Оңтүстік Мин астанасы Нанкин қаласын басып алды және Оңтүстік Мин билеушісі Хунгуан императорын тұтқынға алды. Алтыншы айда Додо Чжэцзян провинциясын жаулап алып, Пекинге оралды. Осыдан кейін ол «Бірінші дәрежелі Дею принці» (和碩德豫親王) атағын алды. 1645 жылы Додо Оңтүстік Мин императоры Хунгуанды (Фу патшасы Чжу Юсонды) оның соғыс стратегиясы үшін сынап, егер Оңтүстік Мин Цинь әскері Сары өзеннен бұрын шабуыл жасағанда, олар Циньді жеңіске жететін еді деді. Фу патшасы өзін қорғауға тырысқанда жауап бере алмады. 1646 жылы Додо «Даңқ таратушы ұлы генерал» (揚威大將軍) болып тағайындалды және Сонид моңғолдарының көтерілісін басуда жеңіске жетті. Бір жылдан кейін оған «Мемлекеттік істерге көмектесуші аға және Бірінші дәрежелі Дею принці» (輔政叔和碩德豫親王) атағы берілді.

Өлім

Додо 1649 жылы 36 жасында шешек ауруынан қайтыс болды. Додоның інісі Доргонмен өте жақын қарым-қатынасы болған деседі. Доргон Шаньсидегі Цзян Сянға (姜瓖) шабуыл жасап жатқанда Додоның ауыр сырқатқа шалдыққанын естіді, сол үшін ол дереу қайтып Пекинге бет бұрды, бірақ Жюйонг өткеліне жеткенде Додоның қайтыс болғанын естіді. Доргон қатты қайғырып, қара киім киіп, Пекинге асығыс қайтып бара жатып жылады.

Өлімнен кейін төмендеу және қалпына келтіру

1652 жылы Шунчжи императоры Додоны, император оның Доргонмен байланысы бар деп санайтын, және Доргонның таққа таласу ниеті болған деген күдігінен кейін, қайтыс болғаннан кейін джунван мәртебесіне төмендетті. 1671 жылы Кангси императорының тұсында Додоға "Тонг" (通) есімі берілді, осылайша оның титулы "Екінші дәрежелі Ютонг ван" (多羅豫通郡王) болды. 1778 жылдың қаңтар айында Цяньлун императоры Додоның мәртебесін қайтадан цинванға көтерді және оны Цин әулетінің ата-бабалар ғибадатханасына қосты. Жеті айдан соң Мукден сарайында Додоға арналған құлшылық орны салынды.