Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1923 жылға дейінгі қарым-қатынастар
none
relations before 1923
Грекия мен Түркия арасындағы қарым-қатынас 1830 жылдары Грекияның Осман империясынан тәуелсіздік жариялағаннан кейін құрылуымен басталды. Қазіргі заманғы қарым-қатынастар 1923 жылы Түркияның Бірінші дүниежүзілік соғыста Осман империясының жеңіліске ұшырауынан кейін құрылуын жариялағаннан бастау алды.
Relations between Greece and Turkey began in the 1830s following Greece's formation after its declaration of independence from the Ottoman Empire. Modern relations began when Turkey declared its formation in 1923 following the defeat of the Ottoman Empire in World War I.
Грекия мен Түркияның ұлтшылдықтарын ақтау үшін пайдаланылған оқиғаларға толы қарсыластығы бар. Бұл оқиғалардың ішінде Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасу, Стамбулдағы қырғын және Кипрдегі қауымдық зорлық-зомбылық жатыр. 1930 жылдан 1955 жылға дейін грек-түрік даулары халықаралық қатынастарда маңызды рөл атқармады, ал Суық соғыс кезеңінде ішкі және екіполярлық саясат өзара бәсекелестікті шектеді. 1990 жылдардың ортасынан бастап және одан кейінгі жылдары бұл шектеулер алынып тасталды, нәтижесінде екі ел де бір-бірі үшін ең үлкен қауіп-қатерге айналды. Шығыс Жерорта және Эгей теңіздерін бақылауда ұстау екі елдің қарсыластығының негізін құрайды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін БҰҰ теңіз құқығы жөніндегі конвенциясы (ЮНКЛОС), Кипрдің отарсыздандырылуы және Додеканез аралдарының Грекия құрамына қосылуы қарым-қатынастарда жағдайды ширетті. Теңіз және әуе кеңістігіндегі аумақтық даулар, аз ұлт өкілдерінің құқықтары, сондай-ақ Түркияның Еуропалық Одақ (ЕО) және оның мүше мемлекеттерімен, әсіресе Кипрмен қарым-қатынасы сияқты бірнеше мәселелер екі елдің қазіргі қарым-қатынасына үнемі әсер етеді. Энергия құбырларын бақылау мәселесі де олардың қарым-қатынасында маңызды орын алып отыр.
Greece and Turkey have a rivalry with a history of events that have been used to justify their nationalism. These events include the population exchange between Greece and Turkey, the Istanbul pogrom and Cypriot intercommunal violence. Greek Turkish feuding was not a significant factor in international relations from 1930 to 1955, and during the Cold War, domestic and bipolar politics limited competitive behaviour against each other. By the mid 1990s and later decades, these restraints on their rivalry were removed, and both nations had become each other's biggest security risk. Control of the eastern Mediterranean and Aegean seas remain the basis of the countries' rivalry. Following the aftermath of World War II, the UNCLOS treaty, the decolonisation of Cyprus, and the addition of the Dodecanese to Greece's territory have caused turbulence in the relationship. Several issues frequently affect their current relations, including territorial disputes over the sea and air, minority rights, and Turkey's relationship with the European Union (EU) and its member states—especially Cyprus. Control of energy pipelines is also an increasing focus in their relations.
Дипломатиялық өкілдіктер
Грекия мен Осман империясы арасындағы алғашқы ресми дипломатиялық байланыс 1830 жылы жасалды. Екі ел арасындағы консулдық қатынастар 1834 жылы орнатылды. 1853 жылы Стамбулда грек елшілігі ашылды; ол дағдарыс кезеңдерінде жұмылын тоқтататын және 1923 жылы Түркия Республикасы құрылғанда жаңа астана Анкараға көшірілді. Грекияның Түркиядағы дипломатиялық өкілдіктеріне Анкарадағы елшілігі, сондай-ақ Стамбул, Измир және Эдирнедегі бас консулдықтары кіреді.
The first official diplomatic contact between Greece and the Ottoman Empire occurred in 1830. Consular relations between the two countries were established in 1834. In 1853, a Greek embassy was opened in Istanbul; this was discontinued during periods of crisis and eventually transferred to the new capital Ankara in 1923 when the Republic of Turkey was formed. Greece's missions in Turkey include its embassy in Ankara, and consulates general in Istanbul, İzmir and Edirne.
Өмірбаян
Византия империясы мен Осман империясының тарихы Түркия мен Грекия арасындағы қазіргі қарым-қатынастарға әсер етеді. Энтони Кальделис Византия империясын грек ұлтының ортағасырлық көрінісі және заманауи заманға дейінгі ұлттық мемлекет ретінде қарастырады. Түркияның мұрагер мемлекет емес, Осман империясының заңды жалғасы, республика екендігі туралы пікірталас жүріп жатыр. Кіші Азияда (Анатолияда) гректердің болуы Қола дәуірінің соңында (б.з.д. 1450 ж.) немесе одан да ертерек мерзімге дейін жетеді. Бірінші түркі қағандығының гөктүркілері «түрік» атауын саяси мақсатта қолданған алғашқы түркі мемлекеті болды. Византия империясымен алғашқы байланыс 563 жылы жасалған деп есептеледі. 10 ғасырда Селжұқ түркілері билікке келді. Византия империясы мен Селжұқ түркілері арасындағы алғашқы қақтығыс 1048 жылы Капетрон шайқасында болды. Бірақ, 1071 жылғы Манзикерт шайқасы және одан кейін Анатолияға түріктердің қоныстануы одан да маңыздырақ. Кейіннен бұрынғы Византия жерлерінде және ыдырап бара жатқан Селжұқ сұлтандығының аумағында түрік Анатолиялық бейліктері құрылды. Олардың бірі – Осман әулеті, ол Осман империясына айналды. 1453 жылы Осман империясы Византия империясының астанасы Константинопольді жаулап алды. 15 ғасырда қазіргі Грекия мен Түркияның көп бөлігі Осман империясының билігіне көшті. Келесі ғасырларда гректер Осман империясына қарсы үнемі, бірақ сәтсіз көтерілістер жасады. Грек ұлттығы 18 ғасырда қалыптаса бастады. 1821 жылдың наурыз айында Грекияның Тәуелсіздік соғысы басталды.
The histories of the Byzantine Empire and Ottoman Empire factor into modern relations between Turkey and Greece. Anthony Kaldellis views the Byzantine Empire as the medieval expression of a Greek nation and a pre modern nation state. There is a debate that Turkey is not a successor state but the legal continuation of the Ottoman Empire as a republic. The Greek presence in Asia Minor (Anatolia) dates to the Late Bronze Age (1450 BC) or earlier. The Göktürks of the First Turkic Khaganate was the first Turkic state to politically use the name Türk. The first contact with the Byzantine Empire is believed to have occurred in AD 563. In the 10th century, the Seljuk Turks rose to power. The first conflict between the Byzantine Empire and Seljuk Turks occurred at the Battle of Kapetron in 1048. More notable is the Battle of Manzikert in 1071 and the Turkish settlement of Anatolia that followed. Later, Turkish Anatolian beyliks were established in former Byzantine lands and in the territory of the fragmenting Seljuk Sultanate. One of those beyliks was the Ottoman dynasty, which became the Ottoman Empire. In 1453, the Ottoman Empire conquered Constantinople, the capital city of the Byzantine Empire. Much of modern Greece and Turkey came under Ottoman rule in the 15th century. During the following centuries, there were sporadic but unsuccessful Greek uprisings against Ottoman rule. Greek nationalism started to appear in the 18th century. In March 1821. the Greek War of Independence began.
Грекия мен Осман империясының қарым-қатынасы: 1822-1923
Грекияның тәуелсіздік соғысынан кейін 1830 жылы Грекия тәуелсіз мемлекет ретінде құрылды. Грекия мен Осман империясы арасындағы қарым-қатынас Шығыс мәселесі және Мегали идеясымен қалыптасты. Екі ел арасындағы қақтығыстарға 1854 жылғы Эпир көтерілісі, 1878 жылғы грек-македониялық көтерілісі және 1877-1878 жылдардағы Ресей-Түрік соғысы кезіндегі 1878 жылғы Эпир көтерілісі жатады. Османдықтар мен гректер арасындағы соғыстарға Греко-Түрік соғысы (1897) және екі Балқан соғысы кіреді. Екінші Балқан соғысының соңында Бухарест келісімі (1913) нәтижесінде Грекияның аумағы екі есеге артты; халқы 2,660,000-нан 4,363,000-ға өсті. Бірінші дүниежүзілік соғыста одақтастардың жеңісімен Грекияға Ной-сюр-Сен келісімінде Батыс Фракия, ал Севр келісімінде Шығыс Фракия және Смирна аймағы бойынша егемендік берілді. Грекияның осы үміттері грек-түрік соғысы (1919-1922) кезінде күйреп кетті. Грекия 1919 жылдың 15 мамырында Смирнаны басып алды, ал Мұстафа Кемал Паша (кейін Ататүрк), Севр келісіміне қарсы түрік оппозициясының жетекшісі, 1919 жылдың 19 мамырында Самсунға қонды, бұл оқиға Түркияның тәуелсіздік соғысының басталуы деп есептеледі. Мұстафа Кемал Анатолиядағы наразылық дауыстарын біріктіріп, Осман империясын басып алған одақтас әскерлерін ығыстыру және тәуелсіз түрік мемлекеті үшін жаңа шекаралар белгілеу мақсатымен ұлтшыл қозғалысты бастады. Түрік ұлты батыс өркениетінің деңгейіне көтерілуді көздеді және араб мәдениетінің ықпалымен жойылған түрік мәдениетін жаңғыртуға ұмтылды; бұл исламды араб мәдениетінен бөліп, оны жеке өмірге шектеуді де қамтыды. Анкарадағы түрік парламенті сұлтандықты ресми түрде жойды, ал Лозанна келісімі (1923) барлық қақтығыстарды тоқтатып, бұрынғы келісімдерді алмастырып, қазіргі Түркияны құрды. Келісімде Грекия мен Түркия арасында халық алмасу қарастырылды. Сондай-ақ, 1914-1922 жылдар аралығында жасалған қылмыстарға кешірім беру туралы декларация да енгізілді, бұл кезең көптеген қырқындарға толы болды. Грек геноциді – Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін басталып, соғыс және одан кейінгі кезеңде (1914-1922) жалғасқан Анатолиядағы христиан дініндегі Осман гректерінің жүйелі түрде қырылуы.
Following the Greek War of Independence, Greece was formed as an independent state in 1830. Relations between Greece and the Ottoman Empire were shaped by the Eastern Question and the Megali Idea. Conflicts between the two countries include the Epirus Revolt of 1854 during the Crimean War, the 1878 Greek Macedonian rebellion and the Epirus Revolt of 1878 during the Russo Turkish War (1877–1878). Wars between the Ottomans and the Greeks include the Greco Turkish War (1897) and the two Balkan Wars. By the end of the Second Balkan War due to the Treaty of Bucharest (1913) Greece grew by two thirds; it went from and its population from 2,660,000 to 4,363,000. With the Allies' victory in World War I, Greece was awarded sovereignty over Western Thrace in the Treaty of Neuilly sur Seine; and Eastern Thrace and the Smyrna area in the Treaty of Sèvres. Greek gains were largely undone by the subsequent Greco Turkish War (1919–1922). Greece occupied Smyrna on 15 May 1919, while Mustafa Kemal Pasha (later Atatürk), who was to become the leader of the Turkish opposition to the Treaty of Sèvres, landed in Samsun on 19 May 1919, an action that is regarded as the beginning of the Turkish War of Independence. Mustafa Kemal united the protesting voices in Anatolia and began a nationalist movement to repel the Allied armies that had occupied the Ottoman Empire and establish new borders for a sovereign Turkish nation. The Turkish nation would be Western in civilisation and would elevate Turkish culture that had faded under Arab culture; this included disassociating Islam from Arab culture and restricted it to the private sphere. The Turkish Parliament in Ankara formally abolished the Sultanate and the Treaty of Lausanne (1923) ended all conflict and replaced previous treaties to constitute modern Turkey. The treaty provided for a population exchange between Greece and Turkey. The treaty also contained a declaration of amnesty for the perpetrators of crimes that were committed between 1914 and 1922, a period which was marked by many atrocities. The Greek genocide was the systematic killing of the Christian Ottoman Greek population of Anatolia which started before World War I, and continued during the war and its aftermath (1914–1922).
Грекия мен Түркия арасындағы алғашқы қарым-қатынастар: 1923-1945
Халық алмасудан кейін Грекия жаулықты тоқтатуға ниеттенді, бірақ келіссөздер алмастырылған халықтардың мүліктеріне баға беру мәселесіне байланысты тоқтап қалды. 1930 жылы Элефтериос Венизелос бастамасымен, Мустафа Кемал Ататүрікпен және Исмет Инону үкіметімен бірлесіп, Грекия мен Түркия арасында бірқатар шарттарға қол қойылды, бұл екі елдің қарым-қатынасын жақсартуға және де-факто одақ құруға мүмкіндік берді. Осы шарттардың аясында Грекия мен Түркия Лозанна шарты екі елдің шекараларын түпкілікті реттеу құралы екендігіне келісті, қарсы әскери немесе экономикалық одақтарға қосылмауға және теңіз қарулану жарысын дереу тоқтатуға міндеттелді. Грекия 1936 жылғы келісімге қол қойды, ол Түркияға Босфор және Дарданелл бұғаздарын басқару құқығын берді және әскери кемелердің өтуін реттеді. Бұл елдер 1938 жылы Салоника келісімін жасады, ол Лозанна шартының нәтижесінде Грекиямен Түркия шекарасындағы демилитаризацияланған аймақтарды жойды. 1941 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Түркияның бейтараптығына байланысты, Ұлыбритания блокаданы алып тастады және Афинадағы ашаршылықты жеңілдету үшін Түркиядан астық тасымалдауға рұқсат берді. Азық-түліктерді бүкіл ел бойынша Қызыл Айдың, Түрік Қызыл Жарты Ай ұйымдастырған науқаны арқылы жинады, ал операцияны Америка-Грек соғыс көмек қоры және Константинопольдік гректер одағы қаржыландырды. Осы кезеңде Түркияда қалған грек азшылығы кемсітушілікке ұшырады. 1941 жылы, Екінші дүниежүзілік соғысқа дайындық күтіліп тұрғандықтан, «Жиырма сынып» аясында ересек ер адамдардан армян, грек және еврейлер еңбек батальондарына шақырылды. 1942 жылы Түркия «Варлык Вергиси» салығын енгізді, бұл салық Түркиядағы мұсылман емес азшылықтарға ауыр соққы берді. Ресми түрде, бұл салық Германия немесе Кеңес Одағы елге басып кірген жағдайда қажет болатын мемлекеттік қазынаны толтыру үшін енгізілді. Алайда, салықтың басты мақсаты – азшылықтардың елдегі сауда, қаржы және өнеркәсіпке ықпалын азайту арқылы түрік экономикасын ұлттықтандыру болды.
Following the population exchange, Greece wanted to end hostilities but negotiations stalled because of the issue of valuations of the properties of the exchanged populations. Driven by Eleftherios Venizelos in co operation with Mustafa Kemal Atatürk, as well as İsmet İnönü's government, a series of treaties between Greece and Turkey were signed in 1930, in effect restoring Greek Turkish relations and establishing a de facto alliance between the two countries. As part of these treaties, Greece and Turkey agreed the Treaty of Lausanne would be the final settlement of their respective borders, pledged they would not join opposing military or economic alliances, and to immediately stop their naval arms race. Greece was a signatory to a 1936 agreement that gives Turkey control over the Bosporus and Dardanelles Straits, and regulates the transit of naval warships. The nations signed the 1938 Salonika Agreement which abandoned the demilitarised zones along the Turkish border with Greece that were a result of the Treaty of Lausanne. In 1941, due to Turkey's neutrality during the Second World War, Britain lifted the blockade and allowed shipments of grain from Turkey to relieve the great famine in Athens during the Axis occupation. Using the vessel , foodstuffs were collected by a nationwide campaign of Kızılay, the Turkish Red Crescent, and the operation was funded by the American Greek War Relief Association and the Hellenic Union of Constantinopolitans. During this period, the Greek minority that remained in Turkey faced discriminatory targeting. In 1941 in anticipation of the Second World War, in the Twenty Classes, adult male Armenians, Greeks and Jews were conscripted into labour battalions. In 1942, Turkey imposed the Varlık Vergisi, a special tax that heavily impacted the non Muslim minorities of Turkey. Officially, the tax was devised to fill the state treasury that would have been needed if Germany or the Soviet Union invaded the country. The tax's main purpose, however, was to nationalise the Turkish economy by reducing minority populations' influence and control over the country's trade, finance, and industries.
Әскери және дипломатиялық шиеленістер
ХХ ғасырдың соңына қарай екі ел арасында бірнеше ірі оқиғалар орын алды. 1986 жылы Эврос өзені бойындағы шекарада грек әскерінің бір салдаты қаза тапты. 1987 жылы түрік зерттеу кемесі "Сисмик 1" соғысқа ұқсас жағдайды тудырды. 1995 жылы екі елдің де егемендігіне талас тудырған, адам тұрмайтын Имия аралы үшін әскери дағдарыс басталды. Екі тараптың да шабуылдасып, оқ атысуы жиі болып тұрады. Бұл қарым-қатынас кернеулі болғанда және соғыс қаупі туғанда жағдайды тұрақсыз етеді. 1990 жылдары Дүйгү Базоғлу Сезер Грекияның Түркияны айналып алу саясатын ұстанғанын айтты. Бірақ 1995 жылы бұл қаупі шындыққа айналды. Оған жауап ретінде Түркия 1996 жылы Израильмен келіссөздер жүргізді, бұл араб елдерінде наразылық тудырды. АҚШ Әскери колледжінің профессоры доктор Р. Крейг Нейсон бұл қақтығысты Эгей және Жерорта теңіздерін бақылау үшін күрес деп қарастырады.
Towards the end of the 20th century, there were several high profile incidents between the countries. In 1986 by the border at the Evros River, a Greek soldier was shot dead. In 1987, the Turkish survey ship Sismik 1 nearly triggered a war. In 1995, a military crisis erupted over an uninhabited island called Imia, over which both countries claim sovereignty. Lesser incidents where both side exchange fire often occur. This creates volatility when relations are tense and the risk of starting war. In the 1990s, Duygu Bazoglu Sezer claims Greece pursued a policy of encircling Turkey. In 1995, however, this fear materialised. In reaction, Turkey spoke with Israel in 1996, which caused uproar in Arab countries. Dr. R. Craig Nation of the United States Army War College views the conflict between the nations as a fight for control over the Aegean Sea and the eastern Mediterranean.
Оң қарым-қатынастар
1995 жылы Грекияда Костас Симитис сайлануымен және оның басымдықтарды қайта анықтауымен қарым-қатынастар өзгере бастады, бірақ бұл өзгеріс келесі жылдары сыртқы істер министрлерінің кездесуінде ғана байқалды. 1998 жылы күрд сепаратисі Абдулла Оджалан Кениядағы Грекия елшілігінен келе жатқанда ұсталды, бұл оқиға Грекияның сыртқы істер министрінің отставкаға келуіне және оның орнына Түркиямен келіссөздерді жақтаған адамның тағайындалуына әкелді. 1999 жылғы Измит жер сілкінісінен кейін 1999 жылғы Афина жер сілкінісі жақсы ниеттің күшеюіне және қарым-қатынастарды өзгертуге көмектескен, «жер сілкінісі дипломатиясы» деп аталған жағдайға соқтырды. Соңынан қарым-қатынас жақсарды. Бұл жақсартуларға ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес, әскери шығындарды азайту, заңсыз көші-қонды болдырмау және шекарадағы миналарды жою туралы келісімдер кірді. Сонымен қатар, Грекия Түркияның Еуропалық Одаққа (ЕО) кіруіне қарсылығын тоқтатты. Доктор Р. Крейг Нейсон көптеген прогресс болғанын, бірақ ең маңызды мәселелерде үлкен қадам жасалмағанын айтады. 2023 жылдың желтоқсанында бейбіт қарым-қатынастарды жаңартпаққа тытылды. Диалог қайта басталды және жақсы көршілік қарым-қатынастар туралы декларацияға қол қойылды. Дегенмен, сарапшылар бұл декларацияның маңызына күмәнмен қарайды, кем дегенде Кипр мәселесі шешілгенше.
In 1995, relations began to change with the Greek election of Kostas Simitis who redefined priorities but it wasn't until the meeting of the foreign ministers the following years that this was noticed. In 1998, the capture of the Kurdish separatist Abdullah Öcalan– on the way from the Greek embassy in Kenya – and the related fallout led to the Greek foreign minister resigning, whose replacement was with a strong supporter for discussions with Turkey. The 1999 İzmit earthquake followed by the 1999 Athens earthquake led to an outpouring of goodwill and what has been called earthquake diplomacy that aided in a change of relations. In the years that followed, relations improved. They included agreements on fighting organised crime, reducing military spending, preventing illegal immigration, and clearing land mines on the border. Additionally, Greece lifted its opposition to Turkey's accession to the European Union (EU). Dr R. Craig Nation states there was a lot of progress but ultimately not on the issues that mattered. In December 2023, a new attempt was made at peaceful relations. Dialogue has opened, with the signing of a declaration on good neighbourly relations. Pundits however remain unconvinced it means anything, at least until the Cyprus issue is addressed.
Эгей теңізі мен Шығыс Жерорта теңізі конфликттері
Түркия мен Грекия арасындағы дау негізінен грек аралдарына теңізге қатысты құқықтарды талап етудің негізі болып табылатын ерекше экономикалық аймақ құруға рұқсат ету мәселесіне байланысты. Кейбіреулер бұл қақтығыстың себебі – егемендікті жоғалтудан қорқу деп санайды. Режеп Тайип Ердоғанның кезінде Түркияның «Көк Отан» саясаты қалыптасты. Лаузанна шартына сәйкес, жағалауға жақын аралдар мен кіші аралдар тиісті мемлекеттің құрамына кірді. Грекия бұл шекті 1936 жылы ұзартты, Түркия жақсы қарым-қатынастардың арқасында бұған наразылық білдірмеді және 1964 жылы осы қадамды қайталады. БҰҰ теңіз құқығы жөніндегі конвенциясы (UNCLOS) 1982 жылы аумақтық суларды анықтады және 1994 жылы күшіне енді. Конвенцияға 168 мемлекет қол қойды, оның ішінде Грекия бар, бірақ Түркия жоқ. Түркия Грекияның аралдарының жағажайынан 12 теңіз милиін талап ету құқығын жоққа шығарады, бұл конвенцияға сәйкес рұқсат етілген, бірақ Түркия пікірінше, бұл құқық тек материкке ғана тиесілі, әйтпесе Грекия Эгей теңізінде үстемдік құрады. Еуроодақ конвенцияға мүше болуды талап етеді. Жерорта теңізіндегі басқа елдермен де қақтығыс күшейді. 2019 және 2022 жылдары Түркия Ливиямен теңіздегі экономикалық құқықтарын кеңейту туралы келісім жасады, оған Грекия мен Египет қарсылық көрсетті. Кипр дауы одан әрі әскери күштерді жинауға себеп болды. Бұл дау Грекияның Кипрдегі төңкерісімен ушықты және түрік әскерінің Кипрге басып кіруіне әкелді. 1974 жылы Грекия Түркия жағалауындағы грек аралдарын әскерилендірді, Түркия оның заңдылығына күмән келтірді. 1975 жылы Түркия Измирде әскери база құрды. 2022 жылы әскери күштерді жинау жалғасты.
The conflict between Turkey and Greece is largely over whether the Greek islands are allowed an exclusive economic zone, the basis of claiming rights over the sea. Some claim fear of sovereignty loss is what is driving this conflict. Under Recep Tayyip Erdoğan, the Blue Homeland policy of Turkey has emerged. Islands and islets Iying within of the coast were included as part of the respective state under the Treaty of Lausanne. Greece controversially extended this limit to in 1936, which Turkey did not dispute due to good relations and reciprocated in 1964. The conference for the UN sea treaty UNCLOS defined territorial waters in 1982 and came into force in 1994. There are 168 nations as signatories of the treaty, including Greece but not Turkey. Turkey disputes Greece can claim 12 miles off the coast of its islands, which the sea treaty permits, implying only the mainland has this right, otherwise it would give Greece dominant control of the Aegean. The EU requires membership of the sea treaty as a condition. There has been an extension of the conflict with other nations in the Mediterranean. In 2019 and 2022, Turkey made deals with Libya to extend its economic rights over the sea, which were countered with Greece and Egypt. The Cyprus dispute created a subsequent military build up. The dispute escalated with Greece's coup in Cyprus, which led to the Turkish invasion of Cyprus. In 1974, Greece reacted with the militarisation of the Greek islands off the coast of Turkey, the legality of which is challenged by Turkey. In 1975, Turkey created Izmir army base. Military buildups in 2022 have continued.
Кипр мен ЕО
Грекия 1981 жылдан бері ЕО мүшесі. Кипр 2004 жылы қосылды. Түркия 1987 жылы мүшелікке өтініш білдірді және 1999 жылы толыққанды кандидат атанды. Грекия ЕО-ға қабылданғаннан бері Түркияның ЕО-ға қосылуына қарсы күш жұмсады және осы мәселе туғанда кінәлаудың нысаны болды. Бұл, 1995 жылдан кейін саясатын өзгерткеніне қарамастан, Папандреу үкіметі кезінде қолдау тапқан өзгеріске қарамастан болды. Түркияда бұл Түркияның негізін қалаушы зайырлы доктринасы – Кемализмнен және саяси Исламның күшеуіне әсер етті. Осман империясының тарихына қатысты Кемализмдегі ұмытылу орнына, ол Түркияның мақтаныш пен ұлттық идентификациясының көзіне айналды. Кемализм Түркияның Еуропалық бағытталған баламалы идентификациясына эволюциялады, Түркия жаңадан қалыптасып келе жатқан Еуразиялық саяси құрылымдағы өңірлік орталыққа айналды. 1994 жылы Грекия мен Кипр, Түркияның Кипрдегі кез келген әскери әрекеті Грекиямен соғысқа алып келеді деген қауіпсіздік доктринасына келісті. 1997 жылы Кипр кеңестік кезеңдегі екі S-300 зымырандық жүйесін сатып алды, бұл Кипр мен Түркия арасында саяси дағдарысқа әкеп соқты. 1990 жылдардағы аралды бөлу жөніндегі келіссөздер Түркия тарапының Солтүстік Кипрді тәуелсіз мемлекет ретінде мойындауына байланысты сәтсіз аяқталды, бұл мәселе 2022 жылға дейін шешілмей келеді. 2004 жылы Кипр ЕО-ға қосылғанда, Кипрдің вето құқығын пайдалану мүмкіндігі Түркияға қатысты басқа да мәселелерге әсер етті. Түркияның мигранттар дағдарысы да ЕО-мен қарым-қатынасына үлкен әсер етті.
Greece has been a member of the EU since 1981. Cyprus joined in 2004. Turkey submitted its application to join in 1987 and became a full candidate in 1999. Greece since its admission had made a concentrated effort to oppose Turkey's admission to the EU and was scapegoated for resentment when it happened. This is despite its change of policy post 1995 and that was advocated during the Papandreou government. In Turkey, this contributed to the shift away from Turkey's founding secular doctrine Kemalism and the rise of political Islam. There was a change to the Kemalism amnesia of the Ottoman Empire's past, which instead became a source of pride and identity for Turkey. Kemalism evolved to an alternative identity of European orientation as Turkey became a regional centre in the emerging Eurasian political formation. In 1994, Greece and Cyprus agreed on a security doctrine that would mean any Turkish military action in Cyprus would cause war with Greece. In 1997, Cyprus purchased two Soviet era S 300 missile systems, resulting in a political standoff between Cyprus and Turkey. Negotiations on the division on the island in the 1990s failed because of the Turkish side's recognition of North Cyprus as an independent state, an issue that remains as of 2022. When Cyprus joined the EU in 2004, the possibility of a veto by Cyprus contributed to other issues involving Turkey. Turkey's migrant crisis has also had a big effect on its relationship with the EU.
Энергия құбырлары
2010 жылы Израиль, содан кейін Мысыр Жерорта теңізінің шығысында табиғи газ кен орындарын тапқаннан бастап Грекия мен Түркия арасындағы шиеленіс күшейді. Аймақта әлемдегі табиғи газ қорының 5% орналасқан деп есептеледі. Эгей теңізі мен Кипрдің тарихи қауіпсіздік мәселелері Еуропаның энергия қажеттіліктерін шешу үшін маңызды. Каспий теңізі – мұнай өндіруші ең көне аймақтардың бірі; оның қоры 48 миллиард баррель мұнай және 292 триллион куб фунт табиғи газ құрайды. Каспий теңізі елдерінен бөлек, географиялық орналасуын пайдалануға ниеттенген басқа да жеткізушілер бар. 2022 жылдың мамырында Грекия Түркияның қарсыласы – Біріккен Араб Эмираттарымен (БАӘ) БАӘ-нің сұйытылған табиғи газын тарату жөнінде келісімге келді.
The 2010 discovery of natural gas deposits in the eastern Mediterranean, first by Israel and then Egypt, has increased tensions between Greece and Turkey. The region is estimated to contain 5% of the world's known natural gas reserves. Historical security issues of the Aegean and Cyprus are important for resolving Europe's energy needs. The Caspian Sea is one of the oldest oil producing regions; it is estimated to have reserves of 48 billion barrels, and 292 trillion cubic feet of natural gas. Outside of the Caspian Sea nations, there are other suppliers that wish to leverage the geographical positioning of the nations. In May 2022, Greece signed a deal with Turkey's rival the United Arab Emirates for the distribution of the UAE's liquefied natural gas.
Түрік көтерілісшілері мен баспана іздеушілер
2010 жылы Түркияда 2003 жылы жасалған әскери төңкеріс әрекетіне қатысқан деген айыппен сотталғандардың ісінде, заговоршылар мешіттерге шабуыл жасауды, Түркияның өз әскери ұшағын атып түсіріп, одан кейін гректерді кінәлауды және Стамбулдағы әскери төңкерісті бастау үшін бомбалар қоюды жоспарлағандары айыпталды. Грекия Түркияда шабуылдар жоспарлаған DHKP-C мүшелерін көп рет қамауға алды. Түркия Грекияны DHKP-C сияқты террористерді қолдауда айыптайды.
During the 2010 trial of those accused of organising a 2003 alleged military coup attempt in Turkey called Sledgehammer, the conspirators were accused of planning attacks on mosques, triggering a conflict with Greece by Turkey shooting down one of its own warplanes and then accusing Greeks of this and planting bombs in Istanbul to initiate a military takeover. Greece has on many occasions arrested members of the DHKP C who planned attacks in Turkey. Turkey has accused Greece of supporting terrorists such as the DHKP C.
Түркияда авторитарлыққа қарай бет бұру байқалып, оның салдарынан түрік босқындары көбейді, мысалы, президентті қорлаған айыбымен сотталған саясатшы Лейла Бирлик. Бұл көрсеткіш 2016 жылғы Түркиядағы төңкеріс талпырысынан кейін артты, одан кейін 995 адам, оның ішінде әскери қызметкерлер де, пана сұрады. 2017 жылы Грекияда 1800-нен астам түрік азаматы пана сұрады, олардың арасында қастандық жоспарлағандар да болды. Кейде бұл елдер арасындағы қарым-қатынастарда шиеленіс тудырады.
Turkey has seen a slide to authoritarianism resulting in Turkish refugees becoming more common, like politician Leyla Birlik accused of insulting the president. This has increased since the failed 2016 Turkish coup d'état attempt, after which 995 people, including military personnel, applied for asylum. More than 1,800 Turkish citizens requested asylum in Greece in 2017, including those who plotted the assassination. Sometimes, this causes tensions between the nations in other areas.
Уақыт шкаласы
Жыл Күн оқиға 1923 30 қаңтар Түркия мен Грекия грек және түрік халықтарын алмасу туралы конвенцияға қол қойды. 24 шілде Лозанна шартына қол қойылды. Ол 1924 жылдың 6 тамызында күшіне енеді. 1926 26 маусым Mahalli Idareler Kanunu (жергілікті мемлекеттік басқару туралы акт; No. 1151/1927) Имброс және Тенедос аралдарының жергілікті әкімшілігіне қатысты жарияланды, бұл аралдарды жергілікті басқару құқығынан айырды. Бұл Лозанна шартының 14-бабын жойған секілді; аталған ережелер ешқашан сақталмаған деп саналады. 1933 14 қыркүйек Грекия мен Түркия достық пактісіне қол қойды. 1934 9 ақпан Грекия мен Түркия, сондай-ақ Румыния мен Югославия өзара қорғаныс туралы Балқан келісімін жасады. 1938 27 сәуір Грекия мен Түркия 1930 жылғы 30 қазандағы Достық, бейтараптық, татуласу және төрелік туралы келісімге қосымша келісімге және 1933 жылғы 14 қыркүйектегі достық пактісіне қол қойды. 1941 6 қазан SS Kurtuluş Грекияға гуманитарлық көмек жеткізген бес сапардың біріншісін бастады, бұл Грекияның осьтік күштер басып алған кезіндегі Ұлы ашаршылықты жеңілдетуге бағытталған шара болды. 1942 11 қараша Түркия өнеркәсібін мемлекеттендірді және грек азшылығын қоса алғанда, мұсылман емес азшылықтарға бағытталған кемсітушілік салықты (Varlık Vergisi) енгізді. Бұл Италиямен бейбітшілік шартына қол қойылғаннан кейін жасалды. 1950 Грекия мен Түркия Корея соғысында БҰҰ күштерінің жағында күресті. 1952 18 ақпан Грекия мен Түркия ресми түрде НАТО мүшелері болды. 1953 28 ақпан Грекия, Түркия және Югославия арасындағы Балқан келісімі күшіне енді. 1955 6-7 қыркүйек Стамбулда грек халқына қарсы қырғын жасалды. 1964 Түркия премьер-министрі Исмет Инону 1930 жылғы грек-түрік достық келісімінен бас тартып, грек азшылығына қарсы шаралар қолданды. 1971 74 Грекияға жақын Эгей теңізінің солтүстігінде, Тасос аралының жанында мұнай кеніші табылды. Бұл 1960 жылдардың ортасынан бері жасалған алғашқы маңызды ашылу болды. 1974 15 шілде Грек әскери хунтасы 1974 жылғы Кипр төңкерісін ұйымдастырды. 20 шілде – 18 тамыз Түркия Кипрге басып кірді. 1994 7 наурыз Грекия үкіметі 19 мамырды (1914-1923) Понт гректерінің геноцидін еске алу күні деп жариялады. 1995 21 шілде Грекия 1982 жылғы БҰҰ Теңіз құқығы жөніндегі конвенцияны ратификациялады. Түркия Грекия өзінің теңіз аумағын 12 теңіз шақырымына дейін кеңейтсе, бұл конвенцияны қолдану соғысқа себеп болуы мүмкін деп мәлімдеді. 26 желтоқсан Имия-Кардак дағдарысы. 2001 14 қыркүйек Грекия үкіметі 14 қыркүйекті Түрік мемлекетінің Кіші Азиядағы грек халқына жасаған геноцидін еске алу күні деп жариялады.
Year Date Event 1923 30 January Turkey and Greece sign the Convention Concerning the Exchange of Greek and Turkish Populations agreement 24 July Treaty of Lausanne is signed. It would come into force 6 August 1924. 1926 26 June Mahalli Idareler Kanunu (the local government act; no. 1151/1927), concerning the local administration of Imbros and Tenedos islands was published, which stripped the islands of their local governance. This was seen as revoking article 14 of the Treaty of Lausanne; it is argued the provisions were never observed. 1933 14 September Greece and Turkey sign a Pact of Cordial Friendship. 1934 9 February Greece and Turkey, as well as Romania and Yugoslavia, sign the Balkan Pact, a mutual defence treaty. 1938 27 April Greece and Turkey sign the Additional Treaty to the Treaty of Friendship, Neutrality, Conciliation and Arbitration of 30 October 1930, and the Pact of Cordial Friendship of 14 September 1933. 1941 6 October SS Kurtuluş starts the first of five voyages, carrying humanitarian aid to Greece to alleviate the Great Famine during the Axis occupation of Greece. 1942 11 November Turkey nationalises its industry and enacts Varlık Vergisi, a discriminatory tax targeted at non Muslims minorities, including the Greek minority. following the Treaty of Peace with Italy. 1950 Greece and Turkey both fight in the Korean War on the side of the UN forces. 1952 18 February Greece and Turkey officially become members of NATO. 1953 28 February The Balkan Pact between Greece, Turkey and Yugoslavia is enacted. 19556–7 September The Istanbul pogrom, in which the Greek population of Istanbul were targeted, occurs. 1964 Turkish prime minister İsmet İnönü renounces the Greco Turkish Treaty of Friendship of 1930 and took actions against the Greek minority. 1971 74 Oil is discovered in the north Aegean near the Greek island Thasos. It is the first major discovery since exploration started in the mid 1960s. 1974 15 July The Greek Junta sponsors the 1974 Cypriot coup d'état20 July – 18 August Turkey invades Cyprus. 1994 7 March The Greek government declares May 19 as a day of remembrance of the (1914–1923) Genocide of Pontic Greeks. 1995 21 July Greece ratifies the 1982 UN Convention on the Law of the Sea Turkey says the exercise of this treaty, if Greece expands its territorial waters to 12 nm, would be casus belli. 26 December Imia Kardak crisis 2001 14 September The Greek government declares September 14 as a day of remembrance of the Genocide of the Hellenes of Asia Minor by the Turkish state.