E.M. Форстердің «Станок тоқтайды» әңгімесі: болашақты болжаған ғылыми фантастика. Интернет, байланыс технологиялары туралы ойлар. Кітаптар мен антологиялар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1909 жылы Е.М. Форстердің ғылыми фантастикалық әңгімесі, Хоквиндтің "Машина тоқтайды" альбомы.
1909 E. M. Forster science fiction short story
the album by Hawkwind
"Машина тоқтайды" – Е.М. Форстердің ғылыми фантастикалық әңгімесі. Алғаш рет 1909 жылғы қарашада "Оксфорд және Кембридж шолуында" жарияланғаннан кейін, 1928 жылы Форстердің "Мәңгілік сәт және басқа да әңгімелер" жинағында қайта басылды. 1965 жылға дейінгі ең жақсы повестьтердің бірі деп танылып, сол жылы "Қазіргі заманғы қысқа әңгімелер" атты танымал антологияға енді. 1973 жылы ол "Ғылыми фантастиканың Даңқ залы", 2-томға да қосылды. Әңгіме адамзаттың жер астында өмір сүріп, барлық қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін алып машинаға тәуелді болатын әлемде өрбиді және жедел хабар алмасу мен Интернет сияқты технологияларды болжайды.
"The Machine Stops" is a science fiction short story by E. M. Forster. After initial publication in The Oxford and Cambridge Review (November 1909), the story was republished in Forster's The Eternal Moment and Other Stories in 1928. After being voted one of the best novellas up to 1965, it was included that same year in the populist anthology Modern Short Stories. In 1973 it was also included in The Science Fiction Hall of Fame, Volume Two. The story, set in a world where humanity lives underground and relies on a giant machine to provide its needs, predicted technologies similar to instant messaging and the Internet.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл оқиғада адамзаттың көп бөлігі жер бетінде тіршілік ету қабілетін жоғалтқан әлемді суреттейді. Әрбір адам жерастындағы стандартты бөлмеде жеке өмір сүреді, оның барлық физикалық және рухани қажеттіліктерін құдіретті, жаһандық Машина қамтамасыз етеді. Саяхаттауға рұқсат бар, бірақ ол танымал емес және көбінесе қажет емес. Адамдар бір-бірімен байланыс жасайтын жалғыз қызметі – идеялар мен біліммен бөлісу үшін бір түрлі жылдам хабар алмасу/бейнеконференция машинасы арқылы байланысады. Басты екі кейіпкер – Вашти мен оның ұлы Куно әлемнің қарама-қарсы жақтарында тұрады. Вашти өміріне қанағаттанған, ол, әлемнің көптеген тұрғындары сияқты, екінші қолдан келген «идеяларды» өндіріп, оларды үздіксіз талқылайды. Алайда, оның ұлы Куно – сезімтал және бүлікшіл. Ол тартынған Ваштиді өзінің бөлмесіне саяхат жасауға (және одан туындайтын жағымсыз жеке қарым-қатынасқа) көндіреді. Ол оған санитарлық, механикалық әлемге деген көңілінің тоқ еместігін айтады. Ол оған Машина әлемінен тыс жерде өмір сүретін басқа адамдарды көргенін және Жер бетіне рұқсатсыз барғанын айтады. Бірақ Машина оны қайта ұстайды және оған «Жерсіздік» – жерастынан қуылғандық және өлімге ұшырау қаупі төндіреді. Вашти ұлының алаңдауын қауіпті ақымақтық деп есептеп, өз жағына қайтады. Уақыт өте келе, Вашти күнделікті өмірін жалғастыра бергенде, екі маңызды жағдай орын алады. Біріншіден, адамдарға Жер бетіне бару үшін қажетті тыныс алу аппараттарын пайдалануға рұқсат берілмейді. Көптеген адамдар бұл жағдайды қуана қарсы алады, өйткені олар тікелей тәжірибеден және оны қалайтындардан күдіктенеді және қорқады. Екіншіден, Машинаға табыну нысаны ретінде қаралатын «Механизм» деп аталатын бір түрлі дін құрылады. Адамдар Машинаны адамдар жасағанын ұмытып, оны өздерінің қажеттіліктерінен жоғары тұратын мистикалық күшке айналдырады. Машинаның құдайлығын қабылдамағандар «механикалық емес» деп есептеліп, жерсіздікпен қорқытылады. Осы уақытқа дейін Машинаның өзіндегі ақауларды жөндеуге арналған «Жөндеу аппараты» да сәтсіз аяқталады, бірақ бұл туралы алаңдаушылық Машинаның өзінің шексіз күші туралы түсініктермен жоққа шығарылады. Осы кезеңде Куно Ваштидің бөлмесіне жақын бөлмеге ауыстырылады. Ол Машина бұзылып бара жатыр деп сенеді және оған «Машина тоқтайды» дейді. Вашти өмірін жалғастырады, бірақ ақырында Машинада ақаулар пайда бола бастайды. Бастапқыда адамдар бұзылуларды Машинаның қалауы ретінде қабылдайды, олар енді оған толық бағынышты, бірақ жағдай нашарлай береді, өйткені Машинаны қалай жөндеу керектігі туралы білім жоғалып кеткен. Соңында Машина құлайды, «цивилизацияны» өзімен бірге алып кетеді. Куно Ваштидің қираған бөлмесіне келеді. Олар екеуі де жойылмас бұрын, адамзаттың табиғатпен байланысының ең маңызды екенін және адамзатты қайта құру және Машинаның қателігін қайталамау үшін жер бетіндегі тұрғындарға тиесілі екенін түсінеді.
The story describes a world in which most of the human population has lost the ability to live on the surface of the Earth. Each individual now lives in isolation below ground in a standard room, with all bodily and spiritual needs met by the omnipotent, global Machine. Travel is permitted, but is unpopular and rarely necessary. Communication is made via a kind of instant messaging/video conferencing machine with which people conduct their only activity: the sharing of ideas and what passes for knowledge. The two main characters, Vashti and her son Kuno, live on opposite sides of the world. Vashti is content with her life, which, like most inhabitants of the world, she spends producing and endlessly discussing secondhand 'ideas'. Her son Kuno, however, is a sensualist and a rebel. He persuades a reluctant Vashti to endure the journey (and the resultant unwelcome personal interaction) to his room. There, he tells her of his disenchantment with the sanitised, mechanical world. He confides to her that he has visited the surface of the Earth without permission and that he saw other humans living outside the world of the Machine. However, the Machine recaptures him, and he is threatened with 'Homelessness': expulsion from the underground environment and presumed death. Vashti, however, dismisses her son's concerns as dangerous madness and returns to her part of the world. As time passes, and Vashti continues the routine of her daily life, there are two important developments. First, individuals are no longer permitted use of the respirators which are needed to visit the Earth's surface. Most welcome this development, as they are skeptical and fearful of first hand experience and of those who desire it. Secondly, "Mechanism", a kind of religion, is established in which the Machine is the object of worship. People forget that humans created the Machine, and treat it as a mystical entity whose needs supersede their own. Those who do not accept the deity of the Machine are viewed as 'unmechanical' and threatened with Homelessness. The Mending Apparatus—the system charged with repairing defects that appear in the Machine proper—has also failed by this time, but concerns about this are dismissed in the context of the supposed omnipotence of the Machine itself. During this time, Kuno is transferred to a room near Vashti's. He comes to believe that the Machine is breaking down, and tells her cryptically "The Machine stops." Vashti continues with her life, but eventually defects begin to appear in the Machine. At first, humans accept the deteriorations as the whim of the Machine, to which they are now wholly subservient, but the situation continues to deteriorate as the knowledge of how to repair the Machine has been lost. Finally, the Machine collapses, bringing 'civilization' down with it. Kuno comes to Vashti's ruined room. Before they both perish, they realise that humanity and its connection to the natural world are what truly matters, and that it will fall to the surface dwellers who still exist to rebuild the human race and to prevent the mistake of the Machine from being repeated.
Тақырыптар
Форстер өзінің "Қысқа әңгімелер жинағы" (1947) кітабының алғы сөзінде: "«Машина тоқтады» – Г.Г. Уэллстің ертерек бір «жұмақтарына» жауап ретінде жазылған" деп жазды. «Уақыт машинасы» романында Уэллс балаша Элоилердің грек құдайлары сияқты бейкүнә өмір сүретінін, ал еңбек ететін Морлоктар жер астында тұрып, олардың осы шаттыққа толы өмірін қамтамасыз ететінін бейнелеген. Уэллстің саяси тұрғысынан қараған пікірінен өзгеше, Форстер технологияның өзін басты бақылаушы күш деп көрсетеді.
In the preface to his Collected Short Stories (1947), Forster wrote that "'The Machine Stops' is a reaction to one of the earlier heavens of H. G. Wells." In The Time Machine, Wells had pictured the childlike Eloi living the life of leisure of Greek gods while the working Morlocks lived underground and kept their whole idyllic existence going. In contrast to Wells' political commentary, Forster points to the technology itself as the ultimate controlling force.
Сыни қабылдау
The Fantasy Book Review романын "дистопиялық және керемет" деп сипаттайды, сондай-ақ: "Осындай қысқа романда «Машина тоқтады» готикалық әуес оқиғаларынан да әлдеқайда қорқынышты. Барлық адам оны оқып, технологиялық «жетістіктер» жолымен қаншалықты шалқалап кетеміз және тіріліктің нағыз мағынасын қалай ұмытамыз деген ойға келуі керек", – деп жазады. Форстердің жаһандану, интернет, бейнеконференциялар және 21 ғасырдың басқа да құбылыстарын болжауымен қатар, Уилл Гомперц 2020 жылдың 30 мамырында BBC сайтында былай деп жазды: ««Машина тоқтады» тек болжамды ғана емес; 2020 жылғы карантиндегі өмірдің таң қалдыратын, аузын ашып таңданысқа салушы, тыныс кететіндей дәл әдеби суреттемесі». 2010 жылы Wired журналының Рэнди Альфред мынадай жазды: «1909 жыл: Э.М. Форстер «Машина тоқтады» атты кітабын жариялады, бұл болашақтағы ақпаратқа бағытталған қоғамның қаншалықты тез тоқтап қалуы туралы қорқынышты әңгіме. Оқиғаның кейбір аспектілері енді алыс болашақтағыдай көрінбейді».
The Fantasy Book Review calls The Machine Stops "dystopic and quite brilliant," noting, "In such a short novel The Machine Stops holds more horror than any number of gothic ghost stories. Everybody should read it, and consider how far we may go ourselves down the road of technological 'advancement' and forget what it truly means to be alive;" rating the story as 10 out of 10. As well as Forster predicting globalisation, the Internet, video conferencing and other aspects of 21st century reality, Will Gompertz, writing on the BBC website on 30 May 2020, observed, "'The Machine Stops' is not simply prescient; it is a jaw droppingly, gob smackingly, breathtakingly accurate literary description of lockdown life in 2020." In 2010, Wired magazine's Randy Alfred wrote, "1909: E. M. Forster publishes 'The Machine Stops,' a chilling tale of a futuristic information oriented society that grinds to a bloody halt, literally. Some aspects of the story no longer seem so distant in the future."
Бейімделулер
Филип Савилл режиссерлік еткен телеадаптациясы 1966 жылғы 6 қазанда Ұлыбританияда британдық ғылыми-фантастикалық антологиялық телесериалдың екінші маусымы аясында көрсетілді. Бұл – шоудың екінші маусымынан сақталған төрт эпизодтың бірі. 2001 жылы BBC Radio 4 Грегори Норминтонның радиоқойылымын эфирге шығарды. Филип Франкстің тағы бір радиоадаптациясы 2022 жылғы 19 маусымда Radio 4 арнасында берілді. Драматург Эрик Коблдің 2004 жылғы сахналық адаптациясы 2007 жылғы 16 қарашада Огайо штатының Кливленд қаласында WCPN 90.3 FM радиосында жаңғырылды. TMS: The Machine Stops – Майкл Лент жазып, Марк Рене сурет салған, 2014 жылғы ақпанда Alterna Comics баспасынан шыққан графикалық роман сериясының адаптациясы. Драматург Нил Даффилдтің адаптациясы 2016 жылғы мамыр-маусым айларында Йорк Корольдік театрында қойылды.
A television adaptation, directed by Philip Saville, was shown in the UK on 6 October 1966 as part of the second series of British science fiction anthology TV series Out of the Unknown. It is one of only four episodes known to exist from the show's second series. In 2001, BBC Radio 4 aired Gregory Norminton's adaptation as a radio play. Another radio adaptation, by Philip Franks, aired on Radio 4 on 19 June 2022. Playwright Eric Coble's 2004 stage adaptation was broadcast on 16 November 2007 on WCPN 90.3 FM in Cleveland, Ohio. TMS: The Machine Stops is a graphic novel series adaptation written by Michael Lent with art by Marc Rene, published by Alterna Comics in February 2014. Playwright Neil Duffield's adaptation was staged at York Theatre Royal in May–June 2016.