Кіріспе

Халықаралық патенттік құқық шарты

Патенттік ынтымақтастық шарты (ПТС) – 1970 жылы жасалған халықаралық патенттік құқық туралы шарт. Ол келісімшарт жасасқан әрбір мемлекетте өнертабыстарды қорғау үшін патенттік өтінімдерді берудің бірыңғай рәсімін қамтамасыз етеді. ПТС бойынша берілген патенттік өтінім халықаралық өтінім немесе ПТС өтінім деп аталады. ПТС өтінімі бір тілде қабылдау кеңсесіне (RO) бір рет тапсырылады. Одан кейін халықаралық іздестіру органы (ISA) жүргізген іздестіру, сондай-ақ өтінім нысаны болып табылатын өнертабыстың патентке жарамдылығы туралы жазбаша пікір жасалады. Бұл процедура халықаралық алдын ала тексеру органы (IPEA) жүргізетін алдын ала тексерумен толықтырылуы мүмкін. Соңында, тиісті ұлттық немесе аймақтық органдар өтінімді қараумен байланысты мәселелерді (ұлттық заңнамада көзделген жағдайда) және патент беруді басқарады. ПТС өтінімі өзі патент беруге әкелмейді, себебі «халықаралық патент» деген ұғым жоқ, патент беру – әрбір ұлттық немесе аймақтық органның құқығы. Яғни, барлық келісімшарт жасасқан мемлекеттерде өтінімнің беру күні тіркелген ПТС өтінімі, бір немесе бірнеше патент алу үшін ұлттық немесе аймақтық кезеңдерге ену қадамымен жалғастырылуы керек. ПТС процедурасы негізінен стандартты ұлттық немесе аймақтық патенттік өтінімге әкеледі, ол патент сұралған әрбір юрисдикцияда қолданыстағы заңға сәйкес мақұлдануы немесе қабылданбауы мүмкін. ПТС-ке қатысушы мемлекеттер, яғни ПТС-ке мүше мемлекеттер Халықаралық патенттік ынтымақтастық одағын құрайды. Бірінші халықаралық өтінімдер 1978 жылдың 1 маусымында берілген. 2022 жылдың желтоқсанына қарай ПТС-ке 157 мүше мемлекет кіреді.

Құжаттарды тапсыру

Іс-қимылдың бірінші қадамы – халықаралық (патенттік) өтінімді қабылдау кеңсесі (RO) деп аталатын құзыретті патенттік кеңсеге тапсыру. Бұл өтінім халықаралық өтінім немесе жай ғана PCT өтінім деп аталады, себебі ол халықаралық патентке де, PCT патентіне де әкелмейді, мұндай патенттер жоқ. PCT өтінімді тек бір тілде тапсыру қажет, бірақ халықаралық іздестіру мен халықаралық жариялау үшін өтінімнің аудармасы талап етілуі мүмкін, бұл өтінімді тапсыру тіліне және құзыретті немесе таңдалған халықаралық іздестіру органына байланысты. Егер PCT тіркеу күні қате көрсетілген болса, қабылдау кеңсесі өтінішті тіркеу күнінен бастап төрт ай ішінде кері қайтарылған деп жариялай алады. Алайда, кем дегенде бір өтінім берушінің PCT-ға қатысушы мемлекеттің азаматы немесе тұрғыны болуы талабы "халықаралық өтінімді тапсыру кезінде ғана орындалуы керек. Өтінім берушінің тұрғылықты жерінің (немесе азаматтығының) кейінгі өзгерістері халықаралық өтінімнің жарамдылығына әсер етпейді". Көптеген мемлекеттерде өтінім беруші немесе кем дегенде бір өтінім беруші өтінішті қабылдаған кеңсе азаматы немесе тұрғыны болуы керек. Кез келген келісуші мемлекеттің өтінім берушілері ұлттық қауіпсіздік ережелеріне сәйкес Женевадағы Халықаралық бюроға PCT өтінімін бере алады. PCT өтінімін тапсырған кезде барлық келісуші мемлекеттер автоматты түрде белгіленеді. Кез келген келісуші мемлекет жасаған ескертулерді ескере отырып, шарттың талаптарына сай келіп, PCT тіркеу күні берілген PCT өтінімі, белгіленген әрбір мемлекеттегі нақты өтінім күні ретінде қарастырылатын, тұрақты ұлттық өтінімнің әсерін тигізеді. Халықаралық іздестіру органдары (ISA) және Халықаралық алдын ала тексеру органдары (IPEA): 1. Австрия патенттік кеңсесі (AT). 2. Австралия патенттік кеңсесі (AU). 3. Ұлттық өнеркәсіптік меншік институты (BR). 4. Канаданың зияткерлік меншік басқармасы (CA). 5. Чилидің өнеркәсіптік меншік ұлттық институты (CL). 8. Еуропалық патент басқармасы (EP). 9. Испанияның патент және тауар белгілері басқармасы (ES). 10. Финляндияның патенттік және тіркеу басқармасы (FI). 11. Үндістан патенттік кеңсесі (IN). 12. Израиль патенттік кеңсесі (IL). 13. Жапония патенттік кеңсесі (JP). 14. Кореяның зияткерлік меншік басқармасы (KR). 15. Зияткерлік меншік жөніндегі федералды қызмет (Роспатент) (Ресей Федерациясы) (RU). 16. Швеция патенттік және тіркеу кеңсесі (SE). 17. Сингапурдың зияткерлік меншік басқармасы (SG). 18. Түркияның патент және тауар белгілері басқармасы. 19. Украинаның мемлекеттік зияткерлік меншік қызметі (UA). 20. АҚШ патент және тауар белгілері басқармасы (US). 21. Солтүстік патенттік институты (XN). 22. Вишеград патенттік институты (XV). 23. Филиппиннің зияткерлік меншік басқармасы (PH). 24. Еуразиялық патенттік ұйым (EA) (ISA және IPEA ретінде 2022 жылдың 1 шілдесінде жұмыс істей бастайды). Ескерме 1: Барлық халықаралық іздестіру органдары сонымен қатар халықаралық алдын ала сараптама жасау органдары болып табылады.

Іздестіру және жазбаша пікір

Содан кейін уәкілетті халықаралық іздестіру органы (ХІО) талап етілген нысанға қатысты ең тиімді бұрынғы деңгейдегі құжаттарды табу үшін іздестіру немесе "халықаралық іздестіру" жүргізеді. Іздестіру нәтижесінде халықаралық іздестіру есебі (ХІЕ) және патентке қабілеттілік туралы жазбаша пікір бірге беріледі. Өтініш беруші таңдауы мүмкін ХІО, өтінішті қабылдаған кеңсеге байланысты. 2013 жылы ең көп таңдалған ХІО – Еуропалық патент бюросы (ЕПБ) (барлық шығарылған ХІЕ-нің 37,7%), одан кейін Жапония патент бюросы (ЖПБ) (20,7%) және Корея зияткерлік меншік бюросы (КЗМБ) (14,8%) болды. ХІО ХІЕ-ні және оған қоса берілетін жазбаша пікірді "Халықаралық іздестіру органы іздестіру көшірмесін алған күннен бастап үш айдың ішінде немесе басымдық күнінен бастап тоғыз айдың ішінде, қайсысы кейінірек бітсе, соның мерзімінде" дайындауы тиіс. ХІЕ, РКӨ өтінімімен бірге (немесе мүмкіндігінше одан кейін) жарияланады. Жазбаша пікір бастапқыда құпия болып табылады, бірақ ол халықаралық алдын ала сараптама есебімен алмастырылмаса (қараңыз: ерікті сараптама), онда ол 30 айдың ішінде өтініштің берілген күнінен немесе, болған жағдайда, басымдық күнінен бастап, патентке қабілеттілік туралы халықаралық алдын ала есеп (Патенттік ынтымақтастық шартының I тарауы немесе IPRP I тарауы) нысанында қолжетімді болады. Егер ХІЕ ағылшын тілінде болмаса, ол жариялау үшін ағылшын тіліне аударылады. Тағайындалған кеңсе IPRP I тарауының ағылшын тіліне аударылуын талап ете алады. Халықаралық іздестіру есебі өтініш берушіге ұлттық қорғаныс алудың мақұлдығын шешуға көмектеседі, және егер солай болса, қанша елде алуға болады, сондай-ақ әр елде ұлттық кезеңге кіру үшін төленуге тиіс алымдар мен басқа да шығындарды, соның ішінде аударма құнын анықтауға көмектеседі. РКӨ бойынша РКӨ өтінімін берудің тағы бір артықшылығы – көптеген ұлттық патенттік органдар халықаралық іздестіру есебіне сенеді (бірақ РКӨ оларды осыны істеуге міндеттемейді) және өздері бұрынғы деңгейді іздеуді жүргізбейді, соның салдарынан өтініш беруші іздеу ақысын үнемдей алады. Міндетті халықаралық іздестіруге қоса, қатысушы халықаралық іздестіру органдары өтініш берушінің сұрауы бойынша және тиісті алымдар төленгеннен кейін кем дегенде бір қосымша халықаралық іздестіруді жүргізе алады. Бұл кейінгі ұлттық кезеңдерде жаңа бұрынғы деңгейдің келтірілу мүмкіндігін азайтуға бағытталған. Қосымша халықаралық іздестіру өтініш берушілерге "бұрынғы деңгейдегі құжаттардың тілдік әртүрлілігін ескере отырып" қосымша іздестіру есебін алуға мүмкіндік береді.

Жарияланым

PCT өтінімін Женевада (Швейцария) орналасқан WIPO-ның Халықаралық бюросы араб, қытай, ағылшын, француз, неміс, жапон, корей, португал, орыс және испан тілдеріндегі он "жарияланым тілінің" бірінде жариялайды. Жариялану әдетте өтінішті тіркеу күнінен бастап 18 ай өткен соң немесе, егер басымдық құқығы талап етілсе, ең ерте басымдық күнінен бастап жүзеге асырылады. Дегенмен, бұл ережеден екі ерекшелік бар. Біріншіден, өтінім беруші ерте жариялауды сұраса, PCT өтінімі одан бұрын жариялануы мүмкін. Екіншісі, егер басымдық күнінен кейін 18 ай өткен соң PCT өтінімінде тек АҚШ мемлекеті көрсетілсе, онда өтінім автоматты түрде жарияланбайды. PCT өтінімі жарияланғаннан бастап басымдық күнінен кейін 28 айға дейін кез келген үшінші тарап өнертабыстың жаңалыққа иелігі және өнертапқыштық деңгейі туралы пікір білдіре алады. Пікірлер анонимді түрде ұсынылуы мүмкін, мұндай пікірлерді ұсыну үшін ешқандай төлем қажет емес. Халықаралық өтінімді жариялаудан алдын-алу үшін оны кері тартып алуға болады. Ол үшін Халықаралық бюроға (ХБ) "өтінімді кері тарту туралы хабарлама жариялауға қажетті техникалық дайындықтар аяқталғанға дейін жеткізілуі тиіс".

Факультативтік тексеру

Халықаралық алдын ала сараптаманы сұрау ("талап ету") опциясы бар. Халықаралық алдын ала сараптама уәкілетті Халықаралық алдын ала сараптама органы (IPEA) тарапынан жүргізіледі және оның мақсаты – "талап етілген өнертабыстың жаңалыққа ие екендігі, ойлап табу деңгейіне (көзге түспейтін) жететіні және өнеркәсіптік қолданылуға жарамдылығы туралы мәселелер бойынша алдын ала және міндетті емес пікір қалыптастыру". Бұл халықаралық алдын ала сараптама есебін (IPER) тудырады. 2004 жылдан бері IPER "патент алу мүмкіндігі туралы халықаралық алдын ала есеп (Патенттік ынтымақтастық шартының II тарауы)" (жиі "IPRP II тарауы" деп қысқартылады) деп аталады. Халықаралық алдын ала сараптама жүргізу туралы талапты, белгілі бір мерзімде ұсыну қажет, оған Халықаралық бюроның пайдасына "қызмет ақысын" және IPEA пайдасына "алдын ала сараптама ақысын" төлеу шарт. Талап ету құны өтініш беруші пайдаланатын IPEA-ға байланысты өзгереді. Халықаралық алдын ала сараптама жүргізу туралы талап өтініш берушіге талаптарды, сипаттаманы және суреттерді өзгерту мүмкіндігін береді. Әйтпесе, өтініш беруші ISR жіберілгеннен кейін екі ай ішінде талаптарды бір рет ғана өзгерте алады. Басқаша айтқанда, халықаралық алдын ала сараптама жүргізу туралы талап берудің артықшылықтары бар, мысалы, шығын мен күш үнемдеу ("сондай-ақ, патент алу процесінің қысқаруы/тездетілуі мүмкін").

Халықаралық алдын ала сараптама жүргізу туралы талап беруге альтернатива – ISA жасаған жазбаша пікірге жауап ретінде бейресми түсініктемелер ұсыну. Бұл бейресми пікірлер жарияланбайды. Бейресми түсініктемелерді ISA немесе IPEA емес, Халықаралық бюроға (IB) ұсыну керек. Олар PCT өтінімінің ісінде сақталады және талап берілмеген жағдайда, тағайындалған кеңселерге жіберіледі, себебі "[PCT] және Ережелерде ештеңе де әрбір келісім жасасушы мемлекеттің патентке қойылатын талаптарды өз қалауынша белгілеу еркіндігін шектемейді". Егер ұлттық немесе аймақтық кезеңге кіру белгіленген мерзімде жүргізілмесе, PCT өтінімі әдетте ұлттық немесе аймақтық өтінімнің күшін жояды.

Статистика

PCT-ның миллиондық өтініші 2004 жылдың соңында, ал екі миллиондық өтініші 2011 жылы тіркелді. 30 жылдан астам уақыттан бері алғаш рет 2009 жылы PCT өтінімдерінің саны төмендеді, 2008 жылмен салыстырғанда 4,5 пайызға кеміді. 2013 жылы шамамен 205 000 халықаралық өтінім тіркелді, бұл 2013 жылды бір жыл ішінде 200 000-нан астам PCT өтінімі тіркелген алғашқы жыл етті. 3 миллиондық PCT өтінімі 2017 жылғы 2 ақпанда жарияланды. 1978 жылы жүйе қолданысқа енгізілгеннен бері тіркелген PCT өтінімдерінің жалпы саны 2020 жылдың соңына қарай 4 миллионға жетеді деп болжанып отыр. Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы PCT жүйесінің статистикасын PCT Жылдық шолуында, Дүниежүзілік зияткерлік меншік көрсеткіштерінде және IP Статистикалық деректер орталығында ұсынады.