Роберт Эзра Парк: Америкалық әлеуметтанушының өмірі мен еңбектері
Robert E. Park
Роберт Эзра Парк (1864-1944) – американ социологы, қалалық социологияның, нәсілдер қарым-қатынасының және әлеуметтік зерттеулердің негізін қалаушы. 🏙️📚
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық социолог (1864–1944)
American sociologist (1864–1944)
Роберт Езра Парк (14 ақпан 1864 – 7 ақпан 1944) – американдық қалалық социолог, АҚШ-тың алғашқы социология ғылымының ең ықпалды тұлғаларының бірі саналады. Парк социология саласындағы пионер болды, оны пассивті философиялық ғылымнан адам мінез-құлқын зерттеуге негізделген, белсенді ғылымға айналдырды. Ол қалалық қоғамдарды зерттеуге, нәсілдік қатынастарға және эмпирикалық негізделген зерттеу әдістерін дамытуға, әсіресе криминология саласындағы қатысушы байқауларға маңызды үлес қосты. 1905 жылдан 1914 жылға дейін Парк Букер Т. Вашингтонмен бірге Тюскеги институтында жұмыс істеді. Тюскегиден кейін 1914 жылдан 1933 жылға дейін Чикаго университетінде оқытумен айналысты, онда Чикаго социология мектебінің дамуында жетекші рөл атқарды. Парк адам экологиясы, нәсілдік қатынастар, адамдардың көші-қоны, мәдени ассимиляция, әлеуметтік қозғалыстар және әлеуметтік дезорганизация салаларындағы еңбектерімен танымал. Ол социологияны табиғи ғылым ретінде анықтауда маңызды рөл атқарды және социологияның моральдық ғылым екеніне қатысты сенімге қарсы шықты. Ол социологияны "жеке адамдардың қалай қоғамға еніп, оның тұрақты корпоративтік өмірінде ынтымақтасатынын зерттеуге арналған көзқарас және әдіс" деп қарастырды.
Robert Ezra Park (February 14, 1864 – February 7, 1944) was an American urban sociologist who is considered to be one of the most influential figures in early U. S. sociology. Park was a pioneer in the field of sociology, changing it from a passive philosophical discipline to an active discipline rooted in the study of human behavior. He made significant contributions to the study of urban communities, race relations and the development of empirically grounded research methods, most notably participant observation in the field of criminology. From 1905 to 1914, Park worked with Booker T. Washington at the Tuskegee Institute. After Tuskegee, he taught at the University of Chicago from 1914 to 1933, where he played a leading role in the development of the Chicago School of sociology. Park is noted for his work in human ecology, race relations, human migration, cultural assimilation, social movements, and social disorganization. He played a large role in defining sociology as a natural science and challenged the belief that sociology is a moral science. He saw sociology as " a point of view and a method for investigating the processes by which indiviudals are inducted into and induced to cooperate in some sort of permanent corporate existence, society."
Балалық шағы және ерте өмір
Роберт Парк 1864 жылғы 14 ақпанда Пенсильвания штатының Лузерн округіндегі Харвивилл қаласында Хирам Аса Парк және Теодосия Уорнер Парк отбасында дүниеге келді. Парк туғаннан кейін отбасы дереу Миннесота штатының Ред-Винг қаласына көшіп келді, сол жерде ол өсті. Криминология саласындағы біліміне сілтеме жасай келе, Парк кейіннен бандит Джесси Джеймске кездескенін еске алды, ол кезде жас Парк оған жергілікті ұстаханаға бару жолын көрсеткен. Ол аса жақсы оқушы саналмаған, бірақ өзінің қаласының халқы мен олардың тегі туралы білуді ұнатқан, бұл өмір бойына пайдалы боларына сенген. Парк 1882 жылы орта мектепті бітіріп, он үш оқушының арасында жалпы оныншы орынды иеленді. Парк орта мектептен кейін колледжге түсуге ниеттенген, бірақ әкесі оның ұлын "оқуға жарамды" деп санамады және баланың жоспарына қолдау көрсетпеді. Осының салдарынан Роберт үйден қашып, теміржолда жұмыс істеді. Берлинде Парк философ Вильгельм Виндельбандтың шәкірті болған орыс авторы Богдан А. Кистяковскийдің әлеуметтік ғылымдар логикасы туралы кітабын оқыды. Ол полиция тілшісі, жазамызшы, очеркші және қалалық газет редакторы сияқты әртүрлі журналистік қызметтерде жұмыс істеді, "ғылыми баяндама" техникаларын талап ететін ашып айту мақалалары мен зерттеу материалдарын жазды, кейін бұл зерттеулерге ұқсас екенін түсінді. Журналист ретіндегі тәжірибесі оның әлемге деген көзқарасына және оны зерттеу әдісіне әсер етті. Ол көп жыл бойы журналист болғанымен, тек ағымдағы оқиғаларды баяндаумен толық қанағаттанбады. Парк осы оқиғалардың беткі жағынан тереңірек үңіліп, олардың ұзақ мерзімді маңыздылығын түсінуді қалады.
Robert E. Park was born in Harveyville, Luzerne County, Pennsylvania, on February 14, 1864, to parents Hiram Asa Park and Theodosia Warner Park. Immediately following his birth, the Park family moved to Red Wing, Minnesota, where he grew up. Suggesting something of a criminology credential, Park later recalled an encounter with bandit Jesse James, who young Park provided with directions to a local blacksmith's shop. He was not considered a promising student, but he liked learning about the people in his town and their ancestries, a niche which would prove to be useful throughout his life. Park graduated high school in 1882, finishing tenth overall in a class of thirteen. Park was interested in attending college after high school, but his father did not consider his son "study material" and did not support the boy's plan. As a result, Robert ran away from home and found a job working on a railroad. In Berlin, Park read a book on the logics of social sciences by Russian author Bogdan A. Kistyakovski, who studied under philosopher Wilhelm Windelband. He worked in various journalistic capacities, such as being a police reporter, general reporter, and feature writer and city newspaper editor and wrote muckraking stories and investigative pieces and articles that called for techniques of "scientific reporting," which he later realized was similar to survey research. His experience as a journalist impacted his view on the world and how people should study it. Although he was a journalist for many years he was not totally satisfied with just reporting current events. Park wanted to dive deeper than the surface of these events and understand the underlying long term significance of the events.
Адамның экологиясы
Парк адам экологиясы терминін енгізді, ол адамдар мен олардың табиғи, әлеуметтік және құрылған ортасы арасындағы қарым-қатынасты зерттейді. Бұл термин бұрын өсімдіктер мен жануарлардың өзара байланысына қолданылған талдау түрін адамдардың өзара байланысына қолдану әрекеті ретінде сипатталады. Парк өзі адам экологиясын "біріншіден, биотикалық тепе-теңдік пен әлеуметтік тепе-теңдіктің бұзылу процестерін зерттеуге жасалған тыраш, бір салыстырмалы тұрақты тәртіптен екіншісіне өту" деп түсіндіреді. Богардус Паркты адам экологиясының негізін қалаушы деп мойындайды, "Ол тек атауын ғана емес, сонымен қатар үлгілерін жасады, экологиялық ұғымдардың алғашқы мысалдарын көрсетті, негізгі экологиялық процестерді анықтады және басқа әлеуметтанушыларға қарағанда экология саласындағы зерттеулерді дамытуға көбірек студенттерді ынталандырды" дейді. Бұл цикл төрт кезеңнен тұрады: байланыс, қақтығыс, бейімделу және ассимиляция. Бірінші қадам – байланыс, одан кейін бәсекелестік. Содан кейін, біраз уақыттан соң, иерархиялық құрылым пайда болуы мүмкін – бір нәсілдің үстемдік танытуы және басқаларының бағынуы. Соңында ассимиляция орын алды. Парк бұл "әр жерде қайталануға бейім оқиғалар циклі" екенін және оны басқа әлеуметтік процестерде де көруге болатынын мәлімдеді.
Park coined the term human ecology, the study of the relationship between humans and their natural, social, and built environments. The term has been described as an attempt to apply the interrelations of human beings a type of analysis previously applied to the interrelations of plants and animals. Park himself explains human ecology as, "fundamentally an attempt to investigate the processes by which the biotic balance and social equilibrium are disturbed, the transition is made from one relatively stable order to other". Bogardus acknowledges that Park is the father of human ecology, proclaiming, "Not only did he coin the name but he laid out the patterns, offered the earliest exhibit of ecological concepts, defined the major ecological processes and stimulated more advanced students to cultivate the fields of research in ecology than most other sociologists combined." The cycle has four stages: contact, conflict, accommodation, and assimilation. The first step is contact followed by competition. Then, after some time, a hierarchical arrangement can prevail – one of accommodation – in which one race was dominant and others dominated. In the end assimilation occurred. Park declared that it is "a cycle of events which tends everywhere to repeat itself" and that it can also be seen in other social processes."
Сын-пікірлер
Парктің қақтығыс теориясы бірнеше себеппен күшін жоғалтты, ал оның теориялары мен әлеуметтануға қосқан үлесі уақыт өте келе назарсыздан қалдырылып, ұмытылды. Чикаго мектебінің өркендеген кезеңінен кейінгі жылдары Парктің беделі төмендеді және оның «символикалық интеракционизм» идеясы кейіннен ығыстырылды. Парк нәсілдер аралық қатынастар циклы туралы теориясына келгенде консерватор деп жиі айтылды. Паркке сын танушылар оның нәсілдер аралық қатынастар теориясын дұрыс түсінбеді, Парк төрт кезеңнен өтудің сөзсіз болатынын айтты деп ойлады; қазіргі дискурс Парк мұндай нәрсені білдірген бе деген мәселені талқылайды. Парктің қақтығыс теориясында нәсілдер аралық қатынастар осы іргелі теорияның ерекше жағдайы ретінде ғана қарастырылады. Нәсілдік топтар немесе кез келген басқа топ қақтығыс кезеңінде белгісіз мерзімге қалуы мүмкін. Паркке расистік көзқарастары үшін де сын айтылды. Конго реформа қауымдастығының редакциялық хатшысы қызметін атқарган кезде Парк ақ нәсілдің өркениеттік миссиясын, яғни африкалықтардың жабайылығын жою идеясын қорғады. Тускиги институтындағы жылдары Еуропалық империализмге деген бұл құштарлық оңтүстіктегі қара шаруалардың стереотиптік бейнесімен толықтырылды, олар Парк қазіргі қалалық өмірде анықтаған теріс тенденциялардың алғашқы көрінісі болды. Империализм және нәсілге қатысты осы ерте көзқарастары «романтикалық расизм» деп аталды, ол оның кейінгі, кеңейтілген әлеуметтанулық перспективаларына күшті әсер етті. Парктің шәкірті, қара марксист Оливер К. Кокс ескерткендей, осы нәсілдік ессенциализм Паркті Джим Кроу дәуіріндегі нәсілдік қатынастарды табиғи шешім ретінде мистификациялауға әкелді. «Мәдениеттердің қақтығысы мен бірігуіне қатысты білім беру» атты эссесінде Парк былай деді: «Негр табиғаты бойынша яһуди сияқты зиялы немесе идеалист емес; Шығыс Африкалық сияқты ойға шомылған, терең ойлы емес; ағылшын сияқты жаңашыл, шекараны зерттеуші емес. Ол ең алдымен өмірді өзі үшін жақсы көретін суретші. Оның кәсібі – әрекет емес, өрнек беру. Оны, былайша айтқанда, нәсілдер арасындағы әйел деп атауға болады». Парктің нәсілдік темпераментке сенуі, расистік болғанымен, «әлеуметтік мұра» «биологиялық мұрамен» бірге жұмыс істейтініне сенуімен біршама жұмсалды. Яғни, ол кейбір нәсілдер белгілі бір темпераментке көбірек бейім болғанымен, адамның толық бейнесі оның әлеуметтік қасиеттерінен де тұрады деп ойлады. Парк сондай-ақ Франц Боасқа «қаралардың ақтарға қарағанда ақыл-ойы төмен екенін көрсететін ғылыми дәлел жоқ» деген қорытындысын қолдады. Луис Вирт пен Роуз Хэм Ли әлеуметтанушыларының еңбектері Парктің ойлауының кемшіліктерін көрсетті, әсіресе Америкадағы этникалық топтарға қатысты оның көзқарастарына сүйенуде. Парктің еврейлердің, христиандардың және қытайлықтардың толық ассимиляциясы болды деген қорытындысы Вирт пен Хэм Лидің еңбектерінде дұрыс емес екені дәлелденді.
Park's theory of conflict has been discredited for a number of reasons, and his theories and contributions in sociology have largely been neglected and forgotten over time. In the years following the heyday of the Chicago school, Park's reputation took a downfall, and his idea of "symbolic interactionism" was subsequently pushed aside. Park was frequently called a conservative when it came to his theory of the race relations cycle. Critics of Park misinterpreted his theory of race relations, believing that Park meant to assert that progression through the four stages was inevitable; current discourse debates whether Park meant anything of the sort. Within Park's theory of conflict, race relations exists merely as a specific case of this greater theory. Racial groups, or any other kind of group can remain in the conflict stage indefinitely. Park was further criticized for perceived racist tendencies. Already in his work as an editorial secretary of the Congo Reform Association, Park defended the idea of a noble white civilizing mission to elevate an allegedly savage African population. During his years at the Tuskegee Institute, this nostalgia for European imperialism was complemented by a stereotypical depiction of black peasants in the South as a primitive counterpart of the negative tendencies Park identified in modern city life. These early views on imperialism and race have been called a form of "romantic racism" that strongly influenced his later more elaborated sociological perspectives on the same issues. As already the black Marxist Oliver C. Cox, a student of Park, has warned, this racial essentialism eventually led Park to a mystification of race relations in the Jim Crow era as a natural solution to racial conflict. In his essay Education in its relation to the conflict and fusion of cultures, Park can be quoted: The Negro is, by natural disposition, neither an intel lectual nor an idealist, like the Jew; nor a brooding introspective, like the East African; nor a pioneer and frontiersman, like the Anglo Saxon. He is primarily an artist, loving of life for its sake. His métier is expression rather than action. He is, so to speak the lady among the races. Park's belief in inherited racial temperaments, though racist, was somewhat offset by his belief in "social inheritance" working in tandem with "biological inheritance". Put simply, he thought that while some races are more predisposed to certain temperaments, a whole person is also made up of their social qualities. Park also supported Franz Boas' conclusion that there was no scientific evidence to indicate that "Blacks were as a group intellectually inferior to Whites". The works of sociologists Louis Wirth and Rose Hum Lee illustrate the downfalls of Park's thinking, specifically in relation to adhering to his views on ethnic groups in America. Park's conclusions that the complete assimilation of Jews, Christians, and Chinese folks have occurred was shown within Wirth and Hum Lee's work to be untrue.