Адамның тұрақты моральдық қасиеттері – мінез-құлық, ізгілік, адалдық, қайраттылық сияқты жақсылықтар жиынтығы. Психологиялық және философиялық анықтамалар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адамның тұрақты моральдық қасиеттері
Steady moral qualities in people
Моральдық мінез немесе мінез (грекше "charaktêr" сөзінен алынған) – жеке адамның тұрақты моральдық қасиеттерін талдау. Мінез ұғымы әртүрлі қасиеттерді білдіре алады, соның ішінде эмпатия, батылдық, қайраттылық, шыншылдық және адалдық сияқты ізгіліктердің немесе жақсы мінез-құлықтардың немесе әдеттердің болуы немесе болмауы; бұл қасиеттер сонымен қатар адамның жұмсақ дағдыларының бір бөлігі болып табылады. Моральдық мінез – бір адамды екіншісінен ерекшелейтін қасиеттер жиынтығы, бірақ мәдени деңгейде, әлеуметтік топтың ұстанатын моральдық мінез-құлықтары оны біріктіріп, басқалардан ерекшелендіретін мәдени ерекшеліктерді анықтайды. Психолог Лоуренс Первин моральдық мінезді "әртүрлі жағдайларда тұрақты үлгідегі мінез-құлықты білдіруге дайындық" деп анықтайды. Философ Мари И. Джордж моральдық мінезді "адамның моральдық әдеттері мен бейімділіктерінің жиынтығы" деп атайды. Аристотель айтқандай: "Мінез-құлықтың белгісін іс-әрекеттерден туындайтын қуаныш немесе қайғыда көруіміз керек".
Moral character or character (derived from charaktêr) is an analysis of an individual's steady moral qualities. The concept of character can express a variety of attributes, including the presence or lack of virtues such as empathy, courage, fortitude, honesty, and loyalty, or of good behaviors or habits; these attributes are also a part of one's soft skills. Moral character refers to a collection of qualities that differentiate one individual from anotheralthough on a cultural level, the group of moral behaviors to which a social group adheres can be said to unite and define it culturally as distinct from others. Psychologist Lawrence Pervin defines moral character as "a disposition to express behavior in consistent patterns of functions across a range of situations". The philosopher Marie I. George refers to moral character as the "sum of one’s moral habits and dispositions". Aristotle said, "we must take as a sign of states of character the pleasure or pain that ensues on acts."
Шолу
"Характер" сөзі ежелгі грек тіліндегі "charaktêr" сөзінен шыққан, ол монетаға басылған белгіні білдірген. Кейіннен ол бір нәрсені басқалардан ажыратуға мүмкіндік беретін айырмашылыққа айналды. Моральдық қасиеттерді қарастыруда екі бағыт бар: Нормативтік этика – дұрыс және бұрыс мінез-құлықты көрсететін моральдық стандарттарды қамтиды. Бұл – дұрыс әрекетті сынау және не дұрыс, не бұрыс екенін анықтау. Қолданбалы этика нақты және даулы мәселелерді, сондай-ақ моральдық таңдауды қамтиды, көбінесе адамдардың мәселеге қолдау білдіруі немесе қарсы болуымен байланысты жағдайларды қарастырады. Әскери саласында, әсіресе басшылықты дамытуда, мінез-құлықтың маңыздылығы ерекше атап өтіледі. Әскери басшылар моральдық құндылықтарды тек теориялық білумен ғана шектеліп қоймай, сонымен қатар оларды өзінде жүзеге асыруы керек. Әскери басшылардан үлгілі болу күтіледі. Олар өздерінен төмен тұрғандардың ішкі дүниесіне және мінез-құлқына үлгі көрсетеді. Әскери басшылар этикалық және моральдық тұрғыдан қиын мәселелерге тап болады. Осындай шешімдерді қабылдау үшін, әсіресе олардың салдары қол астындағы адамдардың өміріне әсер еткенде, мықты моральдық қасиеттер өте маңызды.
The word "character" is derived from the Ancient Greek word "charaktêr", referring to a mark impressed upon a coin. Later it came to mean a point by which one thing was told apart from others. There are two approaches when dealing with moral character: Normative ethics involve moral standards that exhibit right and wrong conduct. It is a test of proper behavior and determining what is right and wrong. Applied ethics involve specific and controversial issues along with a moral choice, and tend to involve situations where people are either for or against the issue. In the military field, character is considered particularly relevant in the leadership development area. Military leaders should not only "know" theoretically the moral values but they must embody these values. Military leaders are expected to lead by example. They demonstrate values and behaviors that they expect their subordinates to follow. Military leaders face ethical and morally challenging issues. Strong moral character is crucial for making these decisions, especially when the consequences of these decisions affect the lives of those under their command.
Тарих
Стэнфорд философия энциклопедиясы адамгершілік мінез-құлыққа қатысты философиялық көзқарастардың маңызды дамуының тарихи шолуын ұсынады. Платон, Аристотель және Карл Маркс пікірлеріне көп көңіл бөлінеді, себебі олардың барлығы гректерден кейін моральдық мінез туралы идеяны ұстанады. Маркс Аристотельдің ізгілік пен жақсы мінез-құлықтың өзін-өзі бағалау мен өзіне сенімділікке негізделгені туралы тұжырымын қабылдайды. Платонның пікірінше, жан үш бөліктен тұрады: Ақыл, Құштарлық және Рух. Моральдық мінезге ие болу үшін біз жалпы жақсылыққа қандай үлес қосатынымызды түсінуіміз керек, сондай-ақ рухымыз бен құштарлығымыз ақыл бөлігінің басшылығымен келісу үшін дұрыс тәрбиеленуі керек. Платонға сәйкес, адамгершілік мінез-құлық жалпы жақсылыққа тікелей байланысты және оған үлес қосуды түсінумен байланысты. Ақыл мен даналықты үйлестіру адамға жақсылықтың нағыз мәнін ажыратуға мүмкіндік береді. Аристотель кейбір адамдардың өте ұлы қабілеттері мен мінез-құлқы бар екенін айтады. Оның мінездің ұлы қасиеттеріне қатысты айтқан сөзі – êthikai aretai – біз оны әдетте моральдық ізгілік немесе моральдық жетістік деп аударамыз. Моральдық ізгілік немесе мінез-құлықтың ерекшелігі туралы сөз болғанда, басты назар адамды этикалық тұрғыдан мақтауға лайық ететін қасиеттер жиынтығына аударылады. 1919 жылы Альберт Эйнштейн досы, голланд физигі Хендрик Лоренцке Бірінші дүниежүзілік соғыстың адамгершілікке қарсы салдарына байланысты көңілінің толуы туралы хат жазды. Ол "Біз есте сақтауымыз керек, әдетте адамдардың моральдық қасиеттері елден елге айтарлықтай өзгешеленбейді" деп атап өтті.
The Stanford Encyclopedia of Philosophy provides a historical account of some important developments in philosophical approaches to moral character. A lot of attention is given to Plato, Aristotle, and Karl Marx's views, since they all follow the idea of moral character after the Greeks. Marx accepts Aristotle's insight that virtue and good character are based on a sense of self esteem and self confidence. Plato believed that the soul is divided into three parts of desire: Rational, Appetitive, and Spirited. In order to have moral character, we must understand what contributes to our overall good and have our spirited and appetitive desires educated properly, so that they can agree with the guidance provided by the rational part of the soul. According to Plato, Moral Character is directly linked to and understanding contributions to the overall good. Associating reason and wisdom allows for individuals to discern the true nature of what is good. Aristotle tells us that there are people who exhibit excellences – excellences of thought and excellences of character. His phrase for excellences of character – êthikai aretai – we usually translate as moral virtue or moral excellence. When we speak of a moral virtue or an excellence of character, the emphasis is on the combination of qualities that make an individual the sort of ethically admirable person that he is. In 1919, Albert Einstein wrote in a letter to his friend, Dutch physicist Hendrik Lorentz, about his disillusionment concerning the inhumane consequences of World War I. He noted “We must remember that, on the average, men’s moral qualities do not greatly vary from country to country”.
Діни көзқарастар
Мәсіхшілік мінез-құлық "Киелі Рухтың жемісін" көрсетумен де анықталады: сүйіспеншілік, қуаныш, тыныштық, шыдамдылық, қайырымдылық, ізгілік, адалдық, мейірімділік және өзіне ұстау. Рақымшылық және толық бұзылу туралы ілімдер түпкі күнә салдарынан адамзаттың, толығымен немесе ішінара, Құдайдың араласуынсыз жақсылыққа жете алмайтынын айтады; әйтпесе, ең жақсысы, адам тек өзімшілдік үшін жақсы мінез-құлықты ғана тақлид ете алады. Ислам діні моральдық мінез-құлыққа ерекше мән береді, бұл көптеген үйретімдерінде көрінеді. Қоғамның ізгілік құндылықтарын дамытуға қабілетті екеніне берік сенім бар. Кейбір жазбаларда барлық мұсылмандардың шындықты жарыққа шығаруға және жамандықтың алдын алуға міндетті екендігі айтылған. Адамның моральдық тұрғыдан дұрыс болуы үшін Құдайға сенуі керек деген идея көптеген үйретімдерде кездеседі. Дін мен мораль байланысты, бірақ бір-бірімен толықтай сәйкес емес. Дін моральға тәуелді болғанымен, екеуінің арақатынасы мәдениеттерге, жүйелі сенімдерге және жеке тұлғаларға қарай өзгеруі мүмкін. Христиандық, Ислам және индуизм сияқты көптеген діндер өз жандарындағы адамдарға моральдық нұсқаулар береді, олардың қасиетті мәтіндеріндегідей. Алайда, жеке сенімдер діни сенімдерден өзгеше болуы мүмкін екенін есте ұстаған жөн, бұл моральдық мінездің күрделілігіне әсер етеді.
Christian character is also defined as presenting the "Fruit of the Holy Spirit": love, joy, peace, patience, kindness, goodness, faithfulness, gentleness, and self control. Doctrines of grace and total depravity assert that – due to original sin – mankind, entirely or in part, was unable to be good without God's intervention; otherwise at best, one could only ape good behavior for selfish reasons. The Islamic religion is highly concerned with moral character which is presented in many of their teachings. There are strong beliefs that society as a whole has the potential to grow in the values of virtue. Certain writing states that all Muslims have the obligation to bring truth to light as well as to prevent evil. The ideology that to be a morally correct individual, there must be a belief in God is represented in many teachings. Religion and morality are interconnected; however, are not synonymous. While religion depends on morality, the relationship between the two can vary across cultures, systematic beliefs, and individuals. There are many religions such as Christianity, Islam, and Hinduism that provide their followers with moral guidelines, emphasizing those found within their sacred texts. However it is important to realize that individual beliefs can vary from religious beliefs, contributing to the complexity of moral character.
Ғылыми эксперименттер
Адамның моральдық мінез-құлқын эмпирикалық тұрғыдан зерттеу үшін бірқатар қызықты эксперименттер жүргізілді. 1985 жылы АҚШ-та өткізілген бір тәжірибеде адамдардың моральдық шешімдеріне телефон кабинасынан табылған он теңге әсер еткен. Нәтижесінде, телефон кабинасынан он теңге тапқан субъектілердің 87%-ы басқа біреудің қателігінен қалған, мөрленген және адрестелген хатты жіберді, ал он теңге таппағандардың тек 4%-ы ғана көмектесті. Бұл, адамның басқаларға көмектесуіне қатысты шешімінде, тұрақты моральдық сипаттан гөрі, кездейсоқ факторлардың маңыздырақ болуы мүмкін екенін көрсетті. Джон М. Дорис экологиялық жарамдылық мәселесін көтеріп, эксперименттік нәтижелердің табиғи жағдайдағы құбылыстарды көрсететінін сұраққа салады. Ол бұл нәтижелердің көптеген адамдардың моральдық мінез-құлық туралы ойлауымен қайшы келетінін мойындайды. Тағы бір тәжірибеде Корнелл университетінің студенттерінен әртүрлі моральдық дилеммаларға тап болғанда өздерінің және әріптестерінің қалай әрекет ететінін болжау сұралады. Адамдар өздерінің басқалардан гөрі жомарт және мейірімді болатынын қайта-қайта болжады. Алайда, моральдық дилеммаға түскенде, субъектілер болжағандай жомарттық пен мейірімділік танытпады. Психологиялық тұрғыдан алғанда, экспериментке қатысушылар моральдық мінез-құлықтың базалық деңгейін дұрыс болжап, басқалардың өзінен бас тарту жиілігін дәл анықтады. Бұл зерттеулер, билікке байланысты моральдық мінездің қалай жұмыс істейтінін түсінуге көмектеседі. Колледж студенттеріне кездейсоқ түрде билігі жоқ тұтқын немесе биліктегі күзетші рөлі берілді. Олардан өздеріне тағайындалған рөлдерге толыққанды енуі талап етілді. Күзетшілерге аз ғана ережелер берілді және олар өздерінің көптеген ережелерін жасауға рұқсат алды. Тәжірибе күзетшілер тарапынан зорлық-зомбылық белгілері мен тұтқындардың психологиялық стресіне байланысты тоқтатылды. Зерттеу билік рөлінің қалыпты адамдардағы зиянды мінез-құлықты тудыруға және осылайша олардың моральдық мінез-құлқына әсер етуге қабілетті екенін көрсетті.
There have been a number of intriguing experiments to try to empirically examine moral character. In one experiment that was done in the United States in 1985, a moral decision made by people was influenced by whether or not they had found a dime in a public phone booth. The findings were that 87% of subjects who found a dime in a phone booth mailed a sealed and addressed envelope that was left at the booth in an apparent mistake by someone else, while only 4% of those who did not find a dime helped. This suggested that transient chance factors may matter more than fixed moral character in someone's choice whether to help others. John M. Doris raises the issue of ecological validity – do experimental findings reflect phenomena found in natural contexts. He recognizes that these results are counterintuitive to the way most of us think about morally relevant behavior. Another experiment asked college students at Cornell to predict how they would behave when faced with one of several moral dilemmas, and to make the same predictions for their peers. Again and again, people predicted that they would be more generous and kind than others. Yet when put into the moral dilemma, the subjects did not behave as generously or as kindly as they had predicted. In psychological terms, the experimental subjects were successfully anticipating the base rate of moral behavior and accurately predicting how often others, in general, would be self sacrificing. can be used to shed light on the workings of moral character related to roles of power. College students were randomly assigned roles of either a powerless prisoner or a guard in a position of authority. From there participants were told to be completely immersed in their assigned roles. Guard were given few regulations and were allowed to create many of their own rules. The experiment was cut short due to signs of abuse from the guards as well as psychological distress from the prisoners. The study showed how roles of power can tie detrimental behavior to every day individuals thus affecting their moral character.