Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1978–1979 жылғы Қытайдағы наразылық қозғалысы
1978–1979 protest movement in China
1978 жылдың қарашасынан 1979 жылдың желтоқсанына дейін мыңдаған адам Қытайдың саяси және әлеуметтік мәселелеріне наразылық білдіру үшін Пекиннің Шичэн ауданындағы Сидан көшесінің ұзын кірпіш қабырғасына "ірі әріптермен жазылған плакаттарды" (үлкен кейіпкер плакаттарын) жапты; бұл қабырға "Демократия қабырғасы" деп аталды. Қытай үкіметінің ымырасымен, басқа да наразылық түрлері, мысалы, ресми емес журналдар, петициялар және демонстрациялар да Қытайдың ірі қалаларында жылдам тарады. Бұл қозғалысты Қытай демократиялық қозғалысының бастауы деп қарастыруға болады. Ол "Демократия қабырғасы қозғалысы" деп те белгілі. Бұл қысқа мерзімді саяси бостандық "Бейжің көктемі" деп аталды.
From November 1978 to December 1979, thousands of people put up "big character posters" on a long brick wall of Xidan Street, Xicheng District of Beijing, to protest about the political and social issues of China; the wall became known as the Democracy Wall Under acquiescence of the Chinese government, other kinds of protest activities, such as unofficial journals, petitions, and demonstrations, were also soon spreading out in major cities of China. This movement can be seen as the beginning of the Chinese Democracy Movement. It is also known as the "Democracy Wall Movement". This short period of political liberation was known as the "Beijing Spring".
Мәдени революция
1966 жылы Мао Цзэдун Мәдени революцияны бастағанда, миллиондаған орта мектеп, жоғары мектеп және колледж студенттері Маоның шақыруына жауап беріп, Қытай Коммунистік партиясының ішіндегі "капиталистік жолшыларды" жою мақсатымен "Қызыл гвардия" ретінде ұйымдастырылды. Бірақ 1969 жылы Мао студенттерді қоғамдық тәртіпті қалпына келтіруде пайдаланғаннан кейін, "Қызыл гвардия" студенттерін елді мекендерге жіберу арқылы "Ауылға түсу қозғалысын" бастады. Бұл қозғалыс көптеген қызыл гвардияшылардың Мао тарапынан қасақана тасталып кеткендей сезінуіне себеп болды. 1971 жылы Линь Бяоның жасаған төңкеріс әрекеті мен өлімі халықтың Маоға және Мәдени революция идеологиясына деген сенімін күрт әлсіретті. 1974 жылғы 19 қарашада Ли Ичжэнің мақаласы Гуандун провинциясының қабырғасында пайда болды. 67 беттік мақалада негізгі мәселелер: 1) Мәдени революция кезінде Қытай Коммунистік партиясының бюрократиялық жемқорлығынан азаматтарға келген зиян; және 2) Қытайда демократия мен құқықтық жүйені орнату қажеттілігі. Бұл үлкен плакат халықтың Мәдени революцияны және Қытайдың саяси жүйесін қайта қарастыруын көрсетті. Демократиялық қозғалыстың ядросын бұрынғы Қызыл гвардияшылар құрады.
In 1966, when Mao Zedong launched the Cultural Revolution, millions of middle school, high school, and college students answered Mao's call, being organized as the "Red Guards" to rebel and root out the "capitalist roaders" from within the Chinese Communist Party. But, in 1969, after using students in restoring the social order, Mao launched the "Down to the Countryside Movement" to exile the student "Red Guards" to rural areas. This movement caused a lot of red guards to feel purposely abandoned by Mao. In 1971, Lin Biao's attempted coup and death deeply shook the collective peoples' faith on Mao and the Cultural Revolution's ideology. On November 19, 1974, Li Yizhe's paper appeared on a wall in Guangdong Province. The 67 pages of the paper focused on: (1) Damage to the citizens caused by bureaucratic corruptions of the Chinese Communist Party during the Cultural Revolution; and (2) the need to practice democracy and a legal system in China. This big character poster proved that people started to re evaluate the Cultural Revolution and political system of China. The core of the Democracy Movement was composed of former Red Guards.
1976 жылғы Тяньаньмэн оқиғасы
Премьер-министр Чжоу Энлай, ҚКП-ның беделді басшысы, 1976 жылдың 8 қаңтарында қайтыс болды. 5 сәуірде Циньмин мерекесінде Бейжіңнің мыңдаған тұрғыны Тяньаньмэнь алаңында жиналды. Олар Чжоудың қазасын жоқтау үшін өлеңдер жазып, алаңға үлкен плакаттар іліп, «Төрттік» тобының опасыздығы мен Құрылтайлық революцияның зиянды әсеріне деген наразылықтарын білдірді. Жауап ретінде Мао полиция мен ХХА-ға халықты таратуға бұйрық берді, нәтижесінде шамамен төрт мың адам тұтқындалды. Бұл оқиға «5 сәуір қозғалысы» деп те аталды. Дэн Сяопин бұл қозғалыстың «қара қолы» деп жарияланды. 7 сәуірде Мао Цзэдун ҚКП Орталық Комитетінің Саяси бюросына Дэн Сяопиннің ресми ұстанымдарын айыптауды және Хуа Гофэннің Дэннің Мемлекеттік кеңес Премьер-министрі және ҚКП төрағасының орынбасары лауазымдарын иеленуін ұсынды. Комитет екі ұсынысты да қабылдады. Дэн жұмысқа оралғаннан кейін Мао дәуіріндегі кейбір саяси шешімдерді түзетуге кірісті. 1978 жылдың көктемінде 1957 жылы «Оңшылдарға қарсы» қозғалысы кезінде қызметінен алынған 130 000 адамның әлеуметтік мәртебесі қайта орнатылды. Дэн Хуаның заңдылығына күдік тудырып, идеологиялық бағытта үстемдік үшін күресін жалғастырды. Мысалы, Дэн 1977 жылдың 24 мамырында «Екі нәрсе» саясаты марксизмге қайшы келеді» деген мақала жазды. Дэн Сяопиннің қолдауымен Ху Яобаң партиялық «Теориялық ағымдар» журналына 1978 жылдың 10 мамырында «Прагматизм – шындықты бағалаудың жалғыз өлшемі» деген мақаланы жариялауға бағыт берді, бұл Ден мен Хуа арасындағы маңызды айырмашылықты көрсетті. Бұл мақала «Гуанмин күнделігі», «Халық күнделігі» және «Халықтың бостандық армиясының күнделігі» газеттерінде жарияланды және көп ұзамай Қытайда үлкен талқылауға себеп болды, ол «Шындықтың өлшемдері туралы талқылау» деп аталды.
Premier Zhou Enlai, a widely respected senior CCP leader, died on January 8, 1976. On April 5, at the Qingming Festival, thousands of Beijing's residents gathered in Tiananmen Square. They wrote poems and put up big character posters in Tiananmen Square to mourn for Zhou and express their anger towards the impious Gang of Four and the destructive Cultural Revolution. In response, Mao ordered the police and the PLA to disperse the people, and around four thousand were arrested. This incident was also called the April 5th Movement. Deng Xiaoping was announced as the "black hand" of the movement. On April 7, Mao Zedong proposed that the Politburo of the Central Committee of the CCP denounce Deng Xiaoping's official positions and that Hua Guofeng would assume Deng's positions as Prime Minister of the State Council and the Vice Chairman of the CCP. The committee adopted both proposals. After Deng came back to work, he started to fix some political decisions of Mao's era. During the spring of 1978, 130,000 victims of the Anti Rightist Movement who had been removed from their positions in 1957, recovered their social statuses. Deng continued to challenge Hua's legitimacy and fight for the domination in ideological field. For example, Deng wrote an essay on May 24, 1977 titled "The 'Two Whatever' Policy Does Not Accord With Marxism". Under the support of Deng Xiaoping, Hu Yaobang indicated a party journal, Theoretical Trends to publish the article "Pragmatism is the Only Standard in Measuring Truth" on May 10 of 1978, which marked the key difference between Deng and Hua. This article was re published in Guangming Daily, People's Daily, and People's Liberation Army Daily and soon caused a huge discussion movement in China, which was called The Discussion on Criteria of Truth .
Идеологиялар
Демократиялық қабырға қозғалысы негізгі мәселені бюрократизм мен бюрократиялық топты жою деп баяндады. Оған түрлі саяси көзқарастары мен қызығушылықтары бар көптеген жеке адамдар мен шағын топтар қатысты. "Ұйымдық тұрғыдан алғанда, бір ғана қозғалыс болған жоқ". Демократиялық қабырғаға қатысушылар "демократияның" бюрократиялық топ пен халық арасындағы қайшылықты шешу құралы екендігіне келіссе де, ұсынылған демократиялық институттардың мәні келіспеушіліктердің басты себебі болды. Қозғалысқа қатысушылардың көпшілігі осы қозғалысты марксизмнің дұрыс және бұрыс түсініктері арасындағы күрес ретінде қарастырды. Көптеген қатысушылар Париж коммунасынан шабыттанған классикалық марксистік көзқарастарды қолдады. Демократиялық қабырға қозғалысына марксистер емес және марксизмге қарсылар да қатысты, бірақ олар азшылықты құрады. Сондықтан "демократия" талаптары жиі айтылды, бірақ оның мағынасы бойынша бірлік болған жоқ. Бұл журналдар да социализм, демократия, марксизм, азаматтық құқықтар, мораль, әлеуметтік-экономикалық жағдайлар (жалақы реформасы, теңсіздік, тұтыну тауарлары мен тұрғын үй тапшылығы), сондай-ақ өнер мен әдебиет мәселелері сияқты кең ауқымды тақырыптар мен идеологиялық ұстанымдарды талқылады.
The Democracy Wall movement framed the key issue as the elimination of bureaucratism and the bureaucratic class. It involved many individuals and small groups with diverse political views and areas of concern. "From an organizational standpoint, there was no single movement" While Democracy Wall participants agreed that "democracy" was the means to resolve the conflict between the bureaucratic class and the people, the nature of the proposed democratic institutions was a major source of disagreement. A majority of participants in the movement viewed the movement as part of a struggle between correct and incorrect notions of Marxism. Many participants advocated classical Marxist views that drew on the Paris Commune for inspiration. The Democracy Wall movement also included non Marxists and anti Marxists, although these participants were a minority. Thus, demands for "democracy" were frequent but without an agreed upon meaning. These journals likewise discussed a wide range of topics and ideological stances, including commentaries on socialism, democracy, Marxism, civil rights, and morality, socioeconomic conditions (including wage reform, inequality, and consumer and housing shortages) as well as artistic and literary matters.
Қабырға плакаттары
Ресми талқылаудың ықпалымен, халық та үлкен плакаттар іліп, пікір-таластың туындауына себепкер болды. 1977 жылдың 18 тамызында ҚКП-нің 11-ші Ұлттық съезі конституцияның 45-бабына «Төрт еркіндік» (қытайша: 四大自由) қосуды ұсынды. («Төрт еркіндік» немесе «Төрт үлкен» – Мәдени революция кезеңіндегі саяси ұран, ол адамдардың сөз еркіндігіне, пікірсайыс еркіндігіне және үлкен плакаттар ілу еркіндігіне ие екенін білдіреді.) 1978 жылдың маусым және шілде айларында Пекиннің ірі университеттерінде үлкен плакаттар кеңінен тарады. Бастапқыда плакаттар «Төрттік топты» және бұрынғы сәтсіз мемлекеттік саясатты сынау мақсатымен жарияланды, бұл Дэн Сяопиннің саяси билікке қол жеткізу күресінің бір бөлігі болды. Қыркүйек айында шетелдік журналистер қытай халқымен еркін байланысқа рұқсат етілгенін хабарлады. Бұл хабарлама ҚКП-нің ішкі басылымы «Reference Information» журналында жарияланды.
Under the influence of the official discussion, the general public also started to put up big character posters to cause a debate. On August 18, 1977, the 11th National Congress of the CCP recommended adding the "Four Freedoms" (Chinese: 四大自由) to Article 45 of the constitution. ("Four Freedoms" or "Four Big" was a political slogan during the Cultural Revolution, which means people have the rights to freedom of speech, freedom of debate, and freedom of putting up big character posters.) From June to July 1978, big character posters were widely spread on major universities of Beijing. The posters were initially encouraged to criticize the Gang of Four and previous failed government policies as part of Deng Xiaoping's struggle to gain political power. In September, foreign journalists reported that they were allowed free contact with the Chinese people. This report was reproduced in the CCP's internal journal, Reference Information.
Демократиялық қабырғаның басталуы
1978 жылғы 1 қазанда "ойды азат ету, халыққа ең жақсы қызмет көрсету – ҚКП мүшелерінің міндеті" деген сөздер, ҚКП партиясының тақырыбы ретінде, азаматтар тарапынан Пекин қаласындағы Сидан қабырғасына жазылды. Осыдан кейін, елдің барлық аймандарындағы көше қабырғаларына адамдар өз пікірлерін және еркін стильдегі әдебиеттерін жазуға рұқсат берілді. 1978 жылғы 23 қарашада Лю Пу (қытайша: 吕朴) өзінің жазбаларын Сидандағы Демократия қабырғасына жапсырды. Ол Мао Цзедунды сынап, 1978 жылғы 5 сәуірдегі қозғалыстың нақты себептерінің артта қалған экономика, қатаң идеологиялық бақылау және халықтың төмен деңгейдегі тұрмыс жағдайы екенін көрсетті. Бұл плакат "Демократия қабырғасының тұңғыш жарығы" деп аталды. 25 қарашада Рен Вандинг және тағы сегіз жас Демократиялық Ассамблея тобын құрды. Екі күннен кейін олар Сидан Демократия қабырғасының жанына жиналып, Тяньаньмэнь алаңына қарай шеру ұйымдастырды. 10 мыңнан астам қатысушы Қытай үшін демократия мен адам құқықтарын талап етті. Осы күн Демократия қабырғасының басталу күні болып саналады. 26 қарашада ол Жапон Демократиялық Социалистік Партиясының өкілдеріне Конституцияға сәйкес Демократия қабырғасының қызметі заңды екенін мәлімдеді. Бірақ, ол кейбір партиялық жолдастардың Мао Цзедунды сынауға құлықсыз екенін айтып, олармен келісті. Денгтің бұл позициясы Демократия қабырғасына жиналған адамдардың санын арттырып, олар өз пікірлерін білдіру және Денгті қолдау үшін плакаттар іліп, жазбалар қалдырды.
On October 1, 1978, the words "to liberate thought, to provide the best service to the people are the duties of CCP members", a theme for the CCP Party, was posted on the Xidan Wall in Beijing by civilians. Since then, people were allowed to post their opinions and free style literature on street walls throughout the country. On November 23 of 1978, Lü Pu (Chinese: 吕朴) posted his writings on the Democracy Wall in Xidan. He critiqued Mao Zedong and pointed out that the real reasons behind the April 5 Movement were a backward economy, rigid thought control, and the poor living conditions of the people. This poster was called the "Fire Lighter of Democracy Wall". On November 25, The Democracy Assembly Group was formed by Ren Wanding and eight other youths. Two days later they gathered at Xidan Democracy Wall and led a public march to Tiananmen Square. Over 10000 participants demanded democracy and human rights for China. This date marks the beginning of the Democracy Wall. On November 26, he told the Japanese delegates of the Democratic Socialist Party that, according to the Constitution, the Democracy Wall activities were legal. However, he noted that some party comrades did not want to criticize Mao, and he agreed. Deng's attitude caused more and more people gathering in Democracy Wall and put up poster to express their opinions and support Deng.
"Бесінші жаңғыру"
Дегенмен, Дэнге қолдау көрсетушілермен қатар, Дэнге қарсы пікірлер де болды. 5 желтоқсанда Демократия қабырғасына жазушы және белсенді Вэй Цзиньшеннің "Бесінші модернизация: Демократия және басқалары" атты ең танымал плакаты ілінді. Бұл ұзақ мақала Мао мен Дэннің демократиялық емес тәжірибесін қатты сынады. Сондай-ақ, ол: 1) Германия, Ресей және Қытай тарихы халықтың нашар тұру жағдайының себебі демократияға қарсылық екенін көрсетті; және 2) Югославияның саяси жүйесі халыққа экономикалық жақсарту әкелуге жарамды үлгі болар еді деп атап өтті.
However, besides the pro Deng group, there was also anti Deng voice. On December 5, the most famous posters of the Democracy Wall, "The Fifth Modernization: Democracy and Others" written by writer and activist Wei Jingsheng, was posted on Democracy Wall. This long article strongly criticized the undemocratic practice of Mao and Deng. It also emphasized that (1) the history of Germany, Russia and China proved that anti democracy was the cause of the poor living conditions of the people; and (2) the political system of Yugoslavia would be a good model for bringing economic wellbeing to the people.
Өтініш берушілердің қабырға плакаты
Демократия, бостандық және адам құқықтары туралы айтатын үлкен плакаттардан басқа, шағымданушылардың өзі жазған көптеген плакаттарда Мәдени революция кезіндегі қасірет пен қуғын-сүргін, сондай-ақ жергілікті шенеуніктердің жемқорлығы туралы толыққанды мәліметтер келтірілген. Олар өз плакаттарын сол қабырғаларға жабыстырып, орталық үкіметтің назарын жеке мәселелеріне аударуға тырысты. Бірақ, осындай плакаттарды көбінесе білімі аз адамдар жазғандықтан, кейбір мақалалары ғана ресми емес журналдарда қайта жарияланса, шағымданушылардың көптеген плакаттары кейін жыртылып тасталды.
Besides the big character posters, that talk about the democracy, freedom, and human rights, there were also many posters written by petitioners detailing the suffering and persecution endured during the Cultural Revolution and bureaucratic corruption of local officials. They put up their posters on the same walls and tried to draw attention from the central government to solve their individual cases. However, because this kind of posters were written by less educated people, except for some articles which were re published in unofficial journals, most of the petitioner's posters were torn off afterwards.
Бейресми журналдар
Академик Лю Шенг-чи Демократиялық қабырға қозғалысының журналдары үш санатқа бөлінеді дейді: 1) радикалды солшылдар, 2) орталықшылдар және 3) радикалды оңшылдар. Бұл іс-шаралар да бірігіп, күшті, шоғырланған құрылым құруға ұмтылды. 1979 жылдың 15 қаңтарында алты жетекші ресми емес журнал негізгі конституциялық құқықтар үшін күресу ниетін білдірді: жазалаусыз сөз және баспасөз бостандығы. Бұл бостандықтар ешқашан іске аспады. 28 қаңтарда Бейжіңдегі жеті ресми емес журналдың өкілдері Демократиялық қабырғадағы әдебиеттеріне жасалған сынға қарсы тұру үшін бірлескен конференция ұйымдастырды. Осы өкілдер содан кейін апта сайын жиналып, ағымдағы қоғамдық мәселелерді талқылады. Дегенмен, бұл ұйым әлі де жеткіліксіз ұйымдасқан болып қалды және олардың пікірлерінің айырмашылығы мақсаттарына жетуге кедерес келтірді.
Academic Liu Sheng chi writes that the journals of the Democracy Wall movement fall into three categories: (1) the radical left, (2) moderates, and (3) the radical right. The activities were also seeking to organize together to form a stronger concentrated structure. On January 15 of 1979, six leading unofficial journals announced their intention to fight for the basic constitutional rights: freedom of speech and freedom of the press without retaliation. These freedoms were never realized. On January 28, the members of seven unofficial journals in Beijing organized a joint conference to counter the criticism against their literature on Democracy Wall. These members then met weekly to discuss recent public issues. However, this was still a very loose organization and their opinions varied to the point of not achieving their objectives.
Бейресми журналдардың әсері
Қабырғадағы плакаттар мен жасырын журналдардың байланысы тығыз болды. Журналдарда плакаттарды басып шығару, сондай-ақ басылған беттерді Жидан қабырғасына жабыстыру кең таралған әдет еді. Журнал редакторлары өз журналдарын Демократия қабырғасының жанында сатты. Техникалық мамандар мен қаржының жетіспеуіне байланысты журналдарды басып шығару және жариялау оңай болған жоқ. Сондықтан журналдардың таралымы салыстырмалы түрде аз болды, әдетте бір саны 200-500 дананы құрады. Мысалы, 1979 жылдың мамыр айында "Халық анықтамасы" (қытайша: 群众参考消息) газетінің редакторы есеп бергендей, олардың 300-400-ге жуық абоненты болған және екі ай ішінде оқырмандардан 1000-ге жуық хат алған. Дегенмен, қабырғадағы плакаттармен салыстырғанда, журналдар абоненттер санынан гөрі көбірек таралды, себебі адамдар оларды қолмен көшіріп, басқаларға жіберу арқылы бүкіл Қытайға кеңінен таратуға мүмкіндік берді. Бүгінгі күні ресми емес құжаттардың ең толық жинағы – 20 томдық «Қытай материгінде тараған жер асты басылымдарының жинағы» (қытайша: 大陆地下刊物汇编), оны 1980 жылдан 1985 жылға дейін Тайвань институты Қытай коммунистік мәселелерін зерттеу бойынша редакциялады.
The wall posters and the underground journals' connections were intimately linked. It was a common practice to print posters in the journals, as well as to post the printed pages on the Xidan Wall. The editors also sold their journals near the Democracy Wall. Printing and publishing journals was not an easy task due to the lack of technicians and funding. So, the journals' circulation was relatively small, usually from 200 to 500 copies per issue. As, for example, the editors of People's Reference News (Chinese: 群众参考消息) calculated in May 1979, they had some 300 400 subscribers and had received almost 1000 letters from readers in two months. However, compared to wall posters, journals were more substantial than the numbers of subscribers, because people usually hand copy and re send to other people, which caused the unofficial journal to be widely spread all over China. The most complete collection of the unofficial documents today is the 20 volume Collection of Underground Publications Circulated on Chinese Mainland (Chinese: 大陆地下刊物汇编), which was edited by the Taiwanese Institution for the Study of Chinese Communist Problems from 1980 to 1985.