Кіріспе

1932 жылы Агата Кристидің "Пойро" романы

"End House" – британдық жазушы Агата Кристидің детективтік туындысы. Алғаш рет ол 1932 жылдың ақпанында АҚШ-та "Dodd, Mead and Company" баспасынан, ал сол жылдың наурыз айында Ұлыбританияда "Collins Crime Club" баспасынан жарық көрді. АҚШ басылымының бағасы $2.00 болды.

Исаак Андерсон 1932 жылдың 6 наурызында "The New York Times Book Review" басылымындағы шолуын былай бастады: "Агата Кристи автор болғанда және Геркуле Пуаро басты рөлде болғанда, әрқашан қызықты оқиға мен нағыз жұмбаққа кепілдік беріледі. End House-тағы лас іске жауапты адам өте тапқыр, бірақ кішкентай бельгиялық детективті әрқашан алдауға жеткіліксіз. Жақсы әңгіме, соңы өте таң қалдырады." Роберт Барнард: "Кристи мансабында көп рет қолданылған қарапайым тәсілдерді шеберлікпен пайдалану (мысалы, есімдерге назар аударыңыз – кішкентай есімдер және еркек/әйел есімдерінің аралас болуы оқырмандарға белгілі мүмкіндіктер). Механизмдегі кейбір қиындықтар, сондай-ақ көптеген мелодрама мен ықтимал емес жағдайлар осы туындыны классикалық үлгілердің ең жақсыларының қатарына қоймайды."

Басқа шығармаларға сілтеме

"Көк пойыздың құпиясы" кітабында баяндалған оқиғаларға екі рет (1 және 5-тарауларда) сілтеме жасалады, және 1-тарауда "Қорқыт үйдегі қауіп" Поароның осы кітапта сипатталған Француз Ривьерасына сапарынан кейінгі тамыз айында орын алатыны нақты айтылған. 9-тарауда қылмыстың ең ақылды түрі туралы айтылады, бұл кейіннен "Кертеңге: Пуароның соңғы ісі" кітабының тақырыбына айналды, ол Поароның өлімімен аяқталады. 14-тараудың басында Хейстингс Пуароның тазалыққа деген құштарлығының мантаж үстіндегі әшекейлерді түзеп тұрғанда бір істі шешуге қалай көмектескенін айтады. Бұл "Стайлздағы құпия оқиғаға" жанама сілтеме. 15-тарауда Пуаро "Пуароның ертедегі істері" кітабына енген "Шоколад қорапшасы" ісін еске алады, және командир Челленджерге бұрынғы өмірінде сәтсіздіктер болғанын мойындайды. 16-тарауда инспектор Жапп Пуародан зейнеткерлікке шығып, қабақтар өсірмегенін сұрайды. Бұл "Роджер Экройдтің өлімі" романында бейнеленген зейнеткерлікке шығу әрекетінің сәтсіздігіне жасалған жанама сілтеме, онда Поаро Кінгс-Аббат ауылына қоныстанғаннан кейін, сол ауылдағы кісі өлтіруді тергеуге шақырылады.

Тарихқа, географияға және қазіргі ғылымға сілтеме жасау

Девоннан Корнуоллға көшірілген кітаптағы Мейджестик қонақ үйі Торквейдегі Империал қонақ үйінің негізінде жазылған. Жетінші тарауда кейіпкерлер Австралияға ұшқан әйел ұшқыш туралы айтады. Бұл 1930 жылдың 5 мамырынан 24 мамырына дейін Англиядан Австралияға жалғыз өзі алғаш рет ұшқан Эми Джонсонға жасалған сілтеме. Майкл Сетонның әлемді жалғыз өзі айналып ұшу әрекеті 1932 жылы жарық көрген романның маңызды бөлігі болып табылады. Ол кезде мұндай қадам ешкім жасаған емес; 1933 жылы Уайли Пост жер шарын айналып ұшқан алғашқы ұшқыш атанды.

Құрлық жамылғысының жарлығы

Ұлыбританиядағы алғашқы басылымның ішкі жапқышында (сондай-ақ бет парағының қарсы бетінде) былай делінген: Үш күннің ішінде өлімнен үш рет құтылу! Бұл жай ғана оқиға ма, әлде қасақана жасалғандық па? Содан кейін төртінші түсініксіз оқиға орын алып, құпиялы Енд Хаус үйінің сүйкімді жас иесі Мисс Баклиге қара ниетті күштердің шабуыл жасап жатқанына еш күмән қалдырмайды. Төртінші әрекет, өкінішке орай, Корнуолл Ривьерасы қонақ үйінің бағында жасалады, сол жерде танымал бельгиялық детектив Геркуле Пуаро демалып жүрген еді. Пуаро дереу іске кірісіп, Агата Кристидің жазған ең ұлы шығармаларының бірі саналатын қылмыстың құпиясын ашады.

Сахна

Бұл оқиға 1940 жылы Арнольд Ридлидің пьесасы ретінде бейімделді және 1 мамырда Лондонның Вест-Эндіндегі Водевилл театрында алғашқы көрсетілімі болды. Пуаро рөлін Фрэнсис Л. Салливан сомдады.

Теледидар және кино

1989 жылы Вадим Дербеньев "Загадка Эндхауза" атты совет фильмін түсірді. Роман 1990 жылы Агата Кристидің "Пуаро" екінші сериясының бір бөлігі ретінде теледидарға бейімделді; бұл толыққанды романды бейімдеудің алғашқы жолы болды. Пуаро рөлін Дэвид Сюше, ал Ник Бакли рөлін Поли Уокер сомдады. Жалпы алғанда, фильм романға адал болды; алайда, Фреддидің күйеуі фильмде көрсетілмейді және оқиғаның мән-жайларында Никке оқ атпайды, Челленджер қашып кетуге рұхсат етілмей, тұтқындалады, ал Фредди мен Джимнің тағдыры ашылмаған күйде қалады. Полковник Уэстон бейімдеуден алынып тасталды, ал Мисс Лемон қосылды. Бұл эпизод Агата Кристидің туған қаласы Торквейге жақын, Девонның Салкомб қаласында түсірілді, оқиғаның өрісі болған Корнуолл жағалауында емес. Роман "The Mystery of End House" деген атаумен жапондық анимациялық серия "Агата Кристидің Ұлы детективтері Пуаро мен Марпл" эпизоды ретінде бейімделді. Ол 2004 жылы көрсетілді. Роман 2009 жылы көрсетілген француздық телесериалдың бірінші маусымының төртінші бөлімі ретінде қайтадан бейімделді.

Радио

"Ең соңғы үйдегі қауіп" радиоға Майкл Бэйкуэлл тарапынан BBC Radio 4 үшін бейімделді, онда Пуаро рөлін Джон Моффатт, ал Капитан Гастингс рөлін Саймон Уильямс сомдады.

Компьютерлік ойын

2007 жылдың 22 қарашасында "Қауіп-қатердегі үй" ("Peril at End House") романы, "Өлiм Нiлде" ("Death on the Nile") сияқты, "Floodlight Games" компаниясымен PC ойынына бейімделді және "Oberon Games" мен "Big Fish Games" компанияларының бірлескен жобасы ретінде жарық көрді. Ойыншы тағы да Пуаро рөлін сомдайды, ол Корнуолл жағалауындағы "End House" және басқа да аймақтарда іздер іздеп, тапқан ақпарат негізінде күдіктілерден сұрақ алады, бұл жолы ол жолда алған іздер карталары арқылы сұрақтар қояды. Кейіннен "Floodlight Games" компаниясы "Christie's Dead Man's Folly" және "4.50 from Paddington" романдары негізінде тағы екі ойын шығарды.

Графикалық роман

Peril at End House 2008 жылы HarperCollins баспасынан графикалық роман ретінде жарық көрді, оны Тиерри Жолле бейімдеп, Дидье Кэлла Гюот суреттеді.