Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі қытай жазушысы, очеркші және ақыны (768–824)
Ancient Chinese writer, essayist and poet (768 824)
Хан Ю (768 жылдың 25 желтоқсаны – 824 жыл), әдепті аты Туйцзи, ал қайтыс болғаннан кейін Хан Вэнгонг (韓文公) деген атпен белгілі, Тан дәуіріндегі очеркші, конфуцийшіл ғалым, ақын және мемлекеттік қызметкер болды. Ол неоконфуциандық дамуына зор үлес қосты. Қытай әдеби дәстүріне тигізген әсері үшін «Данте, Шекспир немесе Гётемен тең» деп сипатталған Хан Ю саясатта күшті орталық билікті және мәдени мәселелерде дәстүрлілікті қолдады. Ол Қытайдың ең көрнекті проза жазушыларының бірі саналады. Мин дәуірінің ғалымы Мао Кун (茅坤) оны «Тан және Сун дәуірінің сегіз ұлы проза шебері» тізімінде бірінші орынға қойды.
Han Yu (; 76825 December 824), courtesy name Tuizhi , and commonly known by his posthumous name Han Wengong (韓文公), was an essayist, Confucian scholar, poet, and government official during the Tang dynasty who significantly influenced the development of Neo Confucianism. Described as "comparable in stature to Dante, Shakespeare or Goethe" for his influence on the Chinese literary tradition, Han Yu stood for strong central authority in politics and orthodoxy in cultural matters. He is often considered to be among China's finest prose writers. Ming dynasty scholar Mao Kun (茅坤) ranked him first among the "Eight Great Prose Masters of the Tang and Song".
Өмірбаян
Хан Ю 768 жылы Хэнань провинциясының Хэян қаласында (河陽, қазіргі Мэнчжоу) асыл текті отбасында дүниеге келді. Әкесі кішкентай лауазымды шенеунік болып жұмыс істеді, бірақ Хан Ю екі жасқа толғанда қайтыс болды. Ол ағасы Хан Хуэйдің (韓會) отбасында тәрбиеленді. Бірнеше айдан кейін императорға ресми түрде кешірім сұрағаннан соң, Хан Ю астанаға жақын мақұлдамаға ауыстырылды. Император Сянцзун бір жылдың ішінде қайтыс болды, ал оның орнына келген император Муцзун Хан Юны астанаға шақыртып алып, Соғыс кеңсесінде жұмысқа орналастырды. Ол көтерілісші әскербасыны мойынсұнуға сәтті көндіргеннен кейін жоғары лауазымға тағайындалды.
Han Yu was born in 768, in Heyang (河陽, present day Mengzhou) in Henan to a family of noble lineage. His father worked as a minor official but died when Han Yu was two. He was then raised in the family of his older brother, Han Hui (韓會). After Han Yu offered a formal apology to the Emperor a few months later, he was transferred to a province nearer to the capital. Emperor Xianzong died within a year, and his successor Emperor Muzong brought Han Yu back to the capital where he worked in the War Office. He was then appointed to a high ranking position after he successfully completed a mission to persuade a rebellious military commander to return to the fold.
Прозалық шығарма
Хан Ю көбінесе Тан дәуіріндегі классикалық прозаның ең ұлы шебері деп саналады. Мин әулетінің ғалымы Мао Кунь оны "Тан және Сун дәуірінің сегіз ұлы проза шебері" тізімінде бірінші болып көрсеткен. Лю Цзунъюаньмен бірге ол Хан әулетінің әшекейсіз прозасына қайта оралу мақсатындағы Классикалық проза қозғалысын жетекшілік етті. Ол классикалық "ескі стильдегі прозаны" (古文, guwen) пікірталас жүргізуге және ой-пікірді жеткізуге арналған жазу түрі деп есептеді. Сондай-ақ, оның "Кедейлікке қоштасу" (送窮文) атты шығармасы, кедейлік рухынан арылуға жасаған сәтсіз тынысын баяндайды.
Han Yu is often considered the greatest master of classical prose in the Tang. He was listed first among the "Eight Great Prose Masters of the Tang and Song" by Ming Dynasty scholar Mao Kun. Together with Liu Zongyuan he headed the Classical Prose Movement to return to the unornamented prose of the Han Dynasty. He considered the classical "old style prose" (古文, guwen) to be the kind of writing more suited to argumentation and the expression of ideas. and "Goodbye to Penury" (送窮文) that describes his failed attempt to rid himself of the ghost of poverty.
Поэзия
Хан Ю сондай-ақ өлеңдер жазды. Дегенмен, Хан Ю-дың мақалалары жоғары бағаланса да, оның поэзиясы ерекше деп есептелмейді. Герберт Джайлздың «Қытай әдебиетінің тарихы» кітабында Хан Ю туралы: «Ол көптеген тақырыптарда, көбінесе ойын-құшақпен көптеген өлеңдер жазды, ал оның шеберлігімен қарапайым нәрселер зиялылыққа айналды. Басқа өлеңдердің арасында, оның тістері туралы бір өлеңі бар, олар белгілі бір уақыт аралығында түсіп жатқандай сезім тудырды, сондықтан ол қанша өмір сүретінін шамамен есептей алды. Оның поэзиясын, прозалық шығармаларынан айырмашылығы, ең жоғары санатқа жатқызуға болмайды» делінген. Хан Ю өзінің тістерін жоғалту арқылы қарттық туралы ойлармен бөліскен өлеңі «Тістерді жоғалту» (落齒) деп аталады.
Han Yu also wrote poetry. However, while Han Yu's essays are highly regarded, his poetry is not considered exceptional. According to A History of Chinese Literature by Herbert Giles, Han Yu "wrote a large quantity of verse, frequently playful, on an immense variety of subjects, and under his touch the commonplace was often transmuted into wit. Among other pieces there is one on his teeth, which seemed to drop out at regular intervals, so that he could calculate roughly what span of life remained to him. Altogether, his poetry cannot be classed with that of the highest order, unlike his prose writings". The poem where Han Yu ruminated on getting old by recounting how he lost his own teeth is "Losing Teeth" (落齒).
Маңыздылығы және бағалауы
Хан Ю – Қытайдың дәстүрлі мәдениеті тарихындағы ең маңызды тұлғалардың бірі. Оның туындылары қытай әдебиетінің классикасына ғана айналмай, дәстүрдің өзін қайта анықтап, бағытын өзгертті. Ол жазған түрлі жанрларда стильдік жаңашылдықтар жасады және өз заманының, сондай-ақ кейінгі династиялардың әдеби және интеллектуалдық өміріне зор ықпал етті. Су Ши, Сунь әулетінің ақыны, Хан Юға арналған киелі орынға жазылған жазуда оны мақтап:
Han Yu ranks among the most important personalities in the history of traditional Chinese culture. His works not only become classics in Chinese literature, but his writings redefined and changed the course of the tradition itself. He was a stylistic innovator in the many genres he wrote in, and was a major influence on the literary and intellectual life of his time as well as later dynasties. In an inscription for a shrine to Han Yu, Song Dynasty poet Su Shi praised Han Yu:
Хан Ю өміріне қатысты барлық маңызды деректер оның ашық және тура мінезді болғанына келіседі, бұл оның достарына деген берілгендігінде айқын көрінеді. Ли Ао айтуынша, Хан Ю керемет әңгімеші және шабыттандырған ұстаз болған: «Оның оқушыларын тәрбиелеуі мен оларды қалыптастыруға жасаған тырысы қатал болды, олардың жетілмей қалуынан қорқып. Бірақ ол оларды әзілдермен және өлеңдер оқып күлдіріп, оқушылары оның сабағына қызығып, үйге қайтуды ұмытып кетті». Оның жазбаларындағы юмор сезімі оның өмірінде де маңызды рөл атқарды. Герберт Джайлс оның «тыныш және қадірлі патриотизмінің арқасында қытай халқы оның есімін әлі күнге дейін сақтап келеді» деп бағалады. Хан Ю конфуциандық ілімнің құлдырау кезеңінде оны қорғауға жетекшілік етті және сол кездегі басты наным жүйелері болған буддизм мен даосизмге қарсы күресті. Оның жазбалары Сонг әулетінің ғалымдары Чэн И және Чжу Си сияқты кейінгі дәуірлердің неоконфуциандарына елеулі әсер етті. Көптеген қазіргі зерттеушілер Хан Юды қытай әдебиеті тарихындағы лайықты орынға қоюға келіссе де, оның конфуциандық құштарлығының күштілігінен ұялады.
All the major accounts of Han Yu's life agree that he had an open and forthright character, which manifested itself in his unswerving loyalty to his friends. According to Li Ao, Han Yu was a great conversationalist and an inspired teacher: "His teaching and his efforts to mold his students were unrelenting, fearing they would not be perfect. Yet he amused them with jokes and with the chanting of poems, so that they were enraptured with his teaching and forgot about returning home". The sense of humor that is so obvious in his writing was also important in his life. Herbert Giles judged that it was "due to his calm and dignified patriotism that the Chinese still keep his memory green". Han Yu led a defense of Confucianism at a time when Confucian doctrine was in decline, and attacked both Buddhism and Taoism which were then the dominant belief systems. His writings would have a significant influence on Neo Confucians of later eras, such as the Song dynasty scholars Cheng Yi and Zhu Xi. Most modern scholarship, although content to assign to Han Yu a secure place in the history of Chinese literature, has been embarrassed by the violence of his Confucian passions.
Ескерткіш
Ханның Шаожоуға жер аударылғанда Хаошанға қосқан үлесінің құрметіне, Шаожоу арқылы ағатын Хан өзені оның есімімен аталады. Хан Ю ғибадатханасы (韓文公祠) Чаочжоу қаласында Сун әулеті кезінде Хан тауының жанындағы өзен бойында салынды, және ол да оның есімімен аталған. Оңтүстік Қытайдағы қолтыраундармен болған қарым-қатынасының құрметіне, 2022 жылы жойылған гариал – Ханюсухус оның есімімен аталды.
In honor of Han's contribution to Chaoshan when he was exiled to Chaozhou, the Han River flowing through Chaozhou is named after him. Han Yu Temple (韓文公祠) in Chaozhou was established since the Song dynasty at the riverside of Mount Han, which also named after him. Due to his dealings with crocodiles in South China, the extinct gharial Hanyusuchus was named after him in 2022.
Зерттеулер
Эрвин фон Зак Han Yüs poetische Werke атты неміс тіліндегі зерттеме жазды. Стивен Оуэннің "Менг Чиао мен Хан Ю поэзиясы" кітабы Йель университетінің баспасынан шықты. Бұл Хан Ю туралы ағылшын тіліндегі маңызды алғашқы зерттеу болды. Ол Зактің кітабынан 13 жыл өткен соң жарық көрді.
Erwin von Zach wrote Han Yüs poetische Werke, a German language study. The Poetry of Meng Chiao and Han Yü, a book by Stephen Owen published by the Yale University Press, was the first substantial English language study of Han Yu. It was published 13 years after Zach's book.
Қазіргі заманғы сілтемелер
Аргентиналық жазушы Хорхе Луис Борхес Кафка туралы эссесінде "әрбір жазушы өзінің ізілдестерін жасайды" деген тұжырым айтып, олардың ұқсастығына байланысты Хан Юды Кафканың алдын баққандардың бірі деп атады.
In an essay on Kafka, the Argentinian writer Jorge Luis Borges, in making the argument that "each writer creates his own precursors", placed Han Yu as one of the antecedents of Kafka due to some resemblance between them.
Ұрпақтар
Хан Ю-дың ұрпақтары "Уцзин боши" (五經博士; Wǔjīng bóshì) атағын алды.
Han Yu's descendants held the title of "Wujing boshi" (五經博士; Wǔjīng bóshì).