Кіріспе
Голландиялық математик Томас Йоаннс Стильджес (Томас Йоаннс Стильджес; 29 желтоқсан 1856 – 31 желтоқсан 1894) – голландиялық математик. Ол моменттік проблемалар саласындағы пионер болды және тізбекті бөлшектерді зерттеуге үлес қосты. 2011 жылы таратылған Лейден университетіндегі Томас Стильджес атындағы математика институты, сондай-ақ Риманн-Стильджес интегралы оның құрметіне аталған.
Thomas Joannes Stieltjes (STEELTyuhs; , 29 December 1856 – 31 December 1894) was a Dutch mathematician. He was a pioneer in the field of moment problems and contributed to the study of continued fractions. The Thomas Stieltjes Institute for Mathematics at Leiden University, dissolved in 2011, was named after him, as is the Riemann–Stieltjes integral.
Өмірбаян
Стилтьес 1856 жылғы 29 желтоқсанда Цволледе дүниеге келген. Оның әкесі (олардың есімдері бірдей) инженер және саясаткер болған. Stieltjes аға Роттердам маңындағы бірнеше порттардың құрылысына жауапты болды, сондай-ақ Голландия парламентінің құрамында отырды. 1873 жылы Stieltjes кіші Делфт политехникалық мектебіне оқуға түсті. Лекцияларға қатысудың орнына, ол студенттік жылдары Гаусс пен Якобидің еңбектерін оқыды. Осының салдарынан ол емтиханды тапса алмады. 1875 және 1876 жылдары тағы екі рет сәтсіздікке ұшырады, содан кейін әкесі үмітін үзді. Оның әкесі Г.Г. ван де Санде Бахуйзенмен (Лейден университетінің директоры) дос болған, және Stieltjes кіші Лейден обсерваториясында көмекші болып жұмыс істеуге мүмкіндік алды. Ұзақ өтпей, Stieltjes Чарльз Эрмитпен хат алмасуды бастады, ол өмірінің соңына дейін жалғасты. Ол бастапқыда Эрмитқа аспан механикасы туралы жазған, бірақ тақырып тез математикаға ауысты, және ол бос уақытын математикалық зерттеулерге арнауға кірісті. Лейден обсерваториясының директоры ван де Санде Бахуйзен 1883 жылғы 1 қаңтарда Stieltjes-тің математикалық тақырыптарға көбірек жұмыс істеу үшін бақылау жұмысын тоқтату туралы өтінішіне жылдам жауап берді. 1883 жылы ол сондай-ақ мамыр айында Элизабет Интвельдке үйленді. Ол да оны астрономиядан математикаға көшуге ынталандырды. Ал қыркүйек айында Stieltjes-тен Делфт университетінде Ф.Ж. ван ден Бергтің орнын ауыстыруды сұрады. Сол жылдың желтоқсанына дейін ол аналитикалық геометрия және суреттеу геометриясы бойынша дәріс берді. Ол сол жылдың соңында обсерваториядағы қызметінен кетті. 1884 жылы Stieltjes Гронингендегі кафедраға үміткерлік білдірді. Оны бастапқыда қабылдады, бірақ білім беру департаменті қажетті дипломдары болмағандықтан, кейін қабылдамады. 1884 жылы Эрмит және профессор Дэвид Биренс де Хаан Лейден университетінен Stieltjes-ке құрметті докторлық дәреже беруді ұйымдастырды, бұл оған профессор болуға мүмкіндік берді. 1885 жылы ол Нидерланд Корольдік ғылым академиясының (Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, KNAW) мүшесі болып тағайындалды, ал келесі жылы шетелдік мүше атанды. 1889 жылы Тулуза университетінде дифференциалдық және интегралдық есептеу профессоры болып тағайындалды. Stieltjes 1894 жылғы 31 желтоқсанда Францияның Тулуза қаласында қайтыс болды. Ол 1895 жылғы 2 қаңтарда Терре Кабаде зиратында жерленді.
Зерттеу
Стильджес талдаудың дерлік барлық салаларында, жалғасқан бөлшектер және сандар теориясы бойынша жұмыс істеді. Оның еңбегі үшін ол кейде "жалғасқан бөлшектердің аналитикалық теориясының атасы" деп аталады. Оның жұмысы Гильберт кеңістіктері теориясына жасалған алғашқы қадам ретінде де маңызды деп есептеледі. Ол математикаға үздіксіз емес функциялар мен жинақталмайтын қатарлар, дифференциалдық теңдеулер, интерполяция, гамма функциясы және эллиптік функциялар сияқты маңызды үлес қосты. Ол Риманн-Стильджес интегралы арқасында халықаралық деңгейде танымал болды.
Марапаттар
Стильджестің үздіксіз бөлшектер туралы жұмысы оған Ғылым академиясының Ормой сыйлығын әкелді.